Dış Kuvvetler (Akarsular)
Dış Kuvvetler (Akarsular)
Akarsular, yeryüzünü şekillendiren EN ETKİLİ dış kuvvetlerden biridir; YATAK EĞİMİ fazla olan akarsular hızlı akarak AŞINDIRMA (V şeklinde vadiler, kanyonlar) yaparken, eğimi az olan akarsular YAVAŞ akıp TAŞIDIKLARI malzemeyi BİRİKTİRİR (delta, birikinti konisi, taşkın ovası). Bir akarsuyun aşındırma-taşıma-biriktirme gücü, DEBİSİNE (birim zamanda taşıdığı su miktarı) ve HIZINA bağlıdır; debi yağış rejimine, kar erimesine ve akarsu havzasının büyüklüğüne göre DEĞİŞİR. Akarsuların ağızlarında DELTA oluşabilmesi için akarsuyun bol MALZEME taşıması, döküldüğü denizin GEL-GİT ve akıntı etkisinin ZAYIF olması gerekir (bu yüzden gel-gitin güçlü olduğu okyanus kıyılarında delta yerine haliç oluşur).
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda ilgili gerçek bir sınav sorusu ve çözümü yer almaktadır.
- Dış kuvvetlerin etkisi, bölgenin İKLİMİNE ve JEOLOJİK yapısına göre DEĞİŞİR: yatak eğimi AZ olan akarsularda MENDERES (kıvrım), ERİYEBİLİR (kimyasal tortul) kayaçların bulunduğu alanlarda KARSTİK şekiller, DERİN kıyılarda FALEZ (dik kıyı yarı), KURAK-rüzgârlı alanlarda RÜZGÂR aşındırması ve SOĞUK-yüksek alanlarda BUZUL şekilleri YAYGINDIR. Haritadaki numaralı alanların İKLİM ve YÜZEY özelliklerine bakılarak, hangi seçenekteki dış kuvvet-şekil eşleşmesinin bu alanla UYUŞMADIĞI belirlenir.