Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

1. I. Murad döneminde oluşturulmaya başlanan Kapıkulu Ocakları'nın asker kaynağını, devşirme yoluyla toplanıp Türk-İslam terbiyesiyle yetiştirilen gençler oluşturmuştur. Bu askerler doğrudan padişaha bağlı sayılmış, geçimlerini üç ayda bir ödenen ulufeyle sağlamış ve barış zamanında da hazır bir kuvvet olarak bulundurulmuştur.

Bu bilgilere dayanarak Kapıkulu Ocakları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Bu ocaklardaki askerlerin geçimi, hazineden düzenli olarak yapılan nakit ödemeye dayanmıştır. B) Bu ocaklara alınan askerler, toprak geliri karşılığında hizmet vermiştir. C) Bu ocaklardaki askerler yalnızca sefer zamanında bir araya gelen geçici bir kuvvettir. D) Bu ocakların asker kaynağını uç bölgelerindeki Türkmen beyleri oluşturmuştur. E) Bu ocaklardaki askerler, barış döneminde kendi topraklarını işleyerek geçimini sağlamıştır.

2. Uç boylarında yaşayan Türkmen topluluklarında savaşçılık, yalnızca bir görev değil aynı zamanda toplumsal saygınlık kaynağıydı. Yiğitliğiyle öne çıkanlar için alp, İslamiyet'in kabulünden sonra gaza için savaşanlar için gazi unvanı kullanılmış; tasavvufi çevrelerle iç içe yaşayan savaşçılar ise alperen olarak anılmıştır.

Bu bilgilere dayanarak uç boylarındaki savaşçı gelenekle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Savaşçılara verilen unvanlar, merkezî bir otoritenin dağıttığı resmî askerî rütbelerdir. B) Askerlik, uç boylarında yalnızca belirli ailelere ait bir uğraş olarak sürdürülmüştür. C) Savaşçıların unvanı, ellerinde bulundurdukları toprağın büyüklüğüne göre belirlenmiştir. D) Savaşçılık, dinî ve ahlaki değerlerle birlikte anılan bir saygınlık ölçütü hâline gelmiştir. E) Alp unvanı, İslamiyet'in kabulünün ardından kullanımdan kalkarak yerini başka unvanlara bırakmıştır.

3. Kuruluş döneminde uç bölgelerinde yürütülen gaza, akın ve ganimetten ibaret değildi. Ele geçirilen yerlerde güvenlik sağlanıyor, boş araziler tarıma açılıyor, gelen Türkmen gruplar buralara yerleştiriliyor; yeni yerleşmelerde zaviye, cami ve değirmen gibi yapılar kuruluyordu.

Bu duruma bakarak gaza ve fetih anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Gaza, elde edilen ganimetin savaşçılar arasında paylaştırılmasını amaçlayan bir akın biçimidir. B) Fetih, ele geçirilen yeri kalıcı bir yurt hâline getirmeyi de kapsamıştır. C) Uç bölgelerindeki fetihler, merkezden gönderilen düzenli ordu birlikleriyle yürütülmüştür. D) Fethedilen bölgelerde yaşayan halkın tamamı başka bölgelere göç ettirilmiştir. E) Yeni yerleşim yerlerinin kurulmasına, fetihlerin durakladığı dönemlerde başlanmıştır.

4. Kuruluş dönemini anlatan kaynaklarda Anadolu'daki toplumsal zümreler arasında gaziler, ahiler, dervişler ve bacılar sayılmıştır. Bu grupların üyeleri hem kendi işleriyle uğraşır hem gerektiğinde sefere katılır, kurdukları zaviyelerde gelip geçenleri ağırlar ve yeni kurulan yerleşmelerde bir arada bulunurdu.

Buna göre,

I. Savaşçılık, geçimini devletten sağlayan belirli bir zümrenin uğraşıyla sınırlandırılmıştır.
II. Uç bölgelerindeki topluluklar, üretim ve savunma işlevlerini bir arada yürütmüştür.
III. Beyliğin insan kaynağı, farklı uğraşlara sahip topluluklardan beslenmiştir.
IV. Bu zümreler, merkezden düzenli ulufe alan daimî birliklere dönüştürülmüştür.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

5. Osmanlı Beyliği'nin komşu Karesi Beyliği'ni topraklarına katmasıyla, bu beyliğin deneyimli gemicileri ve limanları Osmanlı hizmetine girmiş; böylece beylik ilk kez düzenli bir donanma kurma imkânına kavuşmuştur. Bu donanma sayesinde Rumeli'ye geçiş kolaylaşmış ve Osmanlı'nın Balkanlar'daki fetihleri hız kazanmıştır.

Bu bilgilere göre Osmanlı'nın donanma gücüne kavuşmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Donanma, öncelikle Anadolu'daki Türk beylikleriyle mücadele amacıyla kurulmuştur. B) Deniz gücüne kavuşulması, karadaki fetih faaliyetlerinden bağımsız bir gelişme olmuştur. C) Osmanlı'nın denizcilik deneyimi, kendi bünyesinde yetiştirdiği gemicilerle sınırlı kalmıştır. D) Karesi Beyliği'nin katılması, Osmanlı'nın Rumeli'ye yönelik ilerleyişini kolaylaştıran bir etken olmuştur. E) Donanmanın kurulmasından sonra Osmanlı'nın kara ordusuna duyduğu ihtiyaç ortadan kalkmıştır.

6. Uç bölgelerinde görev yapan akıncılar, hafif silahlı ve hızlı atlara sahip süvarilerdi. Asıl ordudan önce düşman topraklarına girerek keşif yapar, düşmanı yıpratır ve ele geçirdikleri ganimetle geçimini sağlardı; kapıkulu askerleri gibi hazineden düzenli bir ödeme almazlardı.

Bu bilgilere dayanarak akıncılarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Akıncılar, kapıkulu ocaklarıyla aynı kaynaktan devşirilerek yetiştirilmiştir. B) Akıncıların görev alanı, düşman topraklarına girmeden yalnızca sınırı korumakla sınırlı kalmıştır. C) Akıncıların gelir kaynağı, hazineden yapılan düzenli ödemeler yerine savaş faaliyetine dayanmıştır. D) Akıncı birlikleri, ağır silahlarla donatılmış ve piyade olarak sefere katılmıştır. E) Akıncıların sayısı ve donanımı, tımar sistemi çerçevesinde sipahiler tarafından belirlenmiştir.

7. Osmanlı Beyliği'nde oluşturulan ilk düzenli birlikler olan yayalar ve müsellemler Türk gençlerinden seçilmişti. Bu askerler barış zamanında kendilerine tahsis edilen topraklarda çiftçilik yapar, buna karşılık vergiden muaf tutulur; sefer sırasında ise gündelik alarak orduya katılırdı.

Bu bilgilere dayanarak yaya ve müsellemlerle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Bu birliklerin asker kaynağını, devşirilerek yetiştirilen çocuklar oluşturmuştur. B) Askerlerin geçimi, başkentte üç ayda bir ödenen ulufeyle karşılanmıştır. C) Sefer çağrısı yapılmadığı sürece beyliğin elinde askerî bir güç bulunmamıştır. D) Askerlik hizmeti, tarımsal üretimden tümüyle ayrılmış bir uğraşa dönüşmüştür. E) Sürekli bir askerî güç, hazineden düzenli nakit ödeme yapılmadan bulundurulabilmiştir.

8. Fetihlerle birlikte genişleyen topraklarda oluşturulan tımar sisteminde, belirli bir bölgenin vergi geliri hizmet karşılığında bir sipahiye bırakılmış; sipahi bu gelirle hem kendi geçimini sağlamış hem de gelirinin büyüklüğüne göre savaş zamanında yanında götüreceği cebelü adı verilen atlı askerleri yetiştirmekle yükümlü tutulmuştur.

Bu bilgilere göre tımar sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Tımarlı sipahilerin geçimi, hazineden üç ayda bir ödenen ulufeyle sağlanmıştır. B) Tımar geliri, sipahiye hem kişisel geçim hem de asker yetiştirme yükümlülüğü birlikte getirmiştir. C) Cebelü askerlerinin sayısı, tımar gelirinden bağımsız olarak doğrudan padişahın emriyle belirlenmiştir. D) Tımar sistemi, yalnızca kapıkulu ocaklarının ihtiyaç duyduğu atların temin edilmesi amacıyla kurulmuştur. E) Tımarlı sipahiler, barış döneminde devletten aldıkları maaşla geçimini sağlayan bir zümre olmuştur.

9. Beylikten devlete geçiş sürecinde uç bölgelerindeki bey ve akıncı önderleri, kendi kuvvetleriyle akın düzenleyebilen, ele geçirdikleri yerlerde söz sahibi olan nüfuzlu kişilerdi. Padişahlar bir yandan bu kuvvetlerden yararlanmış, bir yandan da doğrudan kendilerine bağlı ve geçimi hazineden karşılanan birlikler oluşturma yoluna gitmiştir.

Bu duruma bakarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Merkezî otoritenin güçlenmesi, hükümdara doğrudan bağlı bir askerî gücün varlığıyla ilişkilendirilmiştir. B) Uç bölgelerindeki kuvvetler, yeni birliklerin oluşturulmasıyla birlikte ortadan kalkmıştır. C) Akıncı önderlerinin geçimi, başkentten ödenen düzenli maaşlarla karşılanmıştır. D) Fetih hareketleri, hükümdara bağlı birliklerin kurulmasından sonra başlamıştır. E) Devletin askerî gücü, yalnızca uç bölgelerdeki gönüllü savaşçılara dayandırılmıştır.

10. Osmanlı ordusunun temelini oluşturan iki büyük kesimle ilgili şu bilgiler verilmiştir:

• Kapıkulu askerleri devşirme yoluyla toplanmış, doğrudan padişaha bağlı olarak yetiştirilmiş ve geçimini hazineden alınan ulufeyle sağlamıştır.
• Tımarlı sipahiler, bulundukları bölgenin vergi gelirini kullanarak hem kendi geçimini hem de yanında götüreceği askerin masrafını karşılamıştır.
• Sefer zamanında bu iki kesim aynı ordu içinde padişahın komutasında birlikte hareket etmiştir.

Bu bilgilere göre,

I. Ordunun asker kaynağı ve gelir yöntemi tek bir modelle sınırlı kalmamıştır.
II. Farklı kaynaklardan beslenen askerî kesimler ortak bir komuta altında birleşebilmiştir.
III. Tımarlı sipahiler, kapıkulu askerleri gibi hazineden düzenli nakit ödeme almıştır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız III C) II ve III D) I, II ve III E) I ve II

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

Cevap Anahtarı