Boylardan Devlete-I
Boylardan Devlete-I: İlk Türk Devletlerinde Teşkilat
İlk Türk devletleri boy (oymak, aşiret) yapısının bir araya gelmesiyle oluşmuştur; en küçük birim AİLE, ailelerin birleşmesiyle OYMAK/OYGUR, oymakların birleşmesiyle BOY, boyların birleşmesiyle BUDUN (millet), budunların bir hükümdar altında birleşmesiyle de İL (devlet) meydana gelmiştir. Türk devlet anlayışında hâkimiyetin gökten (Gök Tanrı inancı) verildiğine inanılırdı; bu KUT anlayışı, hükümdara yönetme yetkisini Tanrı'nın verdiğini, dolayısıyla hanedan üyelerinin HEPSİNİN bu yetkiye ortak sahip olduğunu savunurdu. Bu da Türk tarihinde sık görülen TAHT KAVGALARININ (ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaştırılması geleneğinin) temel nedenidir. Devlet yönetiminde hükümdara (Kağan/Han) KURULTAY (Toy) adı verilen meclis eşlik ederdi; burada devlet işleri görüşülür, önemli kararlar alınırdı.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Metin, Türk devlet teşkilatında KURULTAY'ın (kağan, hanedan üyeleri, hatun, aygucı ve boy beylerinden oluşan) rolünü anlatır.
- Metne göre kurultay TÖRENİN oluşumunda etkilidir, kağanın seçimi ve görevden alınmasında rol oynar, kararların uygulanmasını takip eden bir "aygucı" makamı vardır.
- B seçeneği "töre, halk meclisi tarafından hazırlanır" der; oysa metinde töre KAĞANLAR TARAFINDAN konulan kurallar ve zamanla oluşan geleneklerle şekillenir, "halk meclisi" gibi bir kurumdan söz edilmez.
- Doğru cevap C'dir ("Töre her gücün üzerindedir" — metinde kağanın dahi töreye uyması gerektiği açıkça belirtilir).