10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Sıcak havalarda terleyen bir insanın vücut sıcaklığının aşırı yükselmesinin önlenmesinde, suyun hangi özelliği temel rol oynar?
A) Suyun yüksek özgül ısıya sahip olması; bu sayede vücuttaki su sıcaklık değişimlerine karşı direnç gösterip ani sıcaklık artışlarını yavaşlatır.
B) Suyun apolar bir molekül olması; bu sayede vücut ısısını hiç depolamadan doğrudan dışarı iletmesi
C) Suyun katı halinin sıvı halinden daha az yoğun olması; bu sayede vücutta ısı taşınmasının kolaylaşması
D) Suyun düşük özgül ısıya sahip olması; bu sayede vücut sıcaklığının çok hızlı değişip dengelenmesi
E) Suyun yüzey gerilimi sayesinde deri üzerinde ince bir tabaka oluşturup güneş ışığını yansıtması
2. Kış aylarında donan göllerde buz tabakası göl yüzeyinde oluşur; gölün dip kısımlarındaki su ise donmadan sıvı halde kalmaya devam eder. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Buzun yoğunluğunun sıvı sudan daha fazla olması nedeniyle dibe çökmesi
B) Göl dibindeki suyun donma noktasının yüzeydekinden daha düşük olması
C) Buzun yoğunluğunun sıvı sudan daha az olması nedeniyle su üzerinde yüzmesi
D) Göl yüzeyindeki suyun tuz oranının dip sudan az olup daha kolay donması
E) Güneş ışığının yalnızca göl yüzeyini soğutup dip kısımları etkilememesi
3. Su, canlı vücudunda aşağıdaki görevlerden bazılarını üstlenir:
I. Besin, oksijen ve atık maddelerin doku ve hücreler arasında taşınmasına ortam sağlama
II. Hücre içinde gerçekleşen metabolik (kimyasal) tepkimelerin gerçekleştiği ortamı oluşturma
III. Vücut sıcaklığının ani değişimlere karşı dengede tutulmasına katkı sağlama
Buna göre bu görevlerden hangileri suya aittir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
4. Güneş enerjisiyle deniz, göl ve toprak yüzeyindeki suyun buharlaşması, atmosferde yoğuşarak bulut oluşturması ve yağış olarak yeryüzüne geri dönmesi biçiminde sürekli tekrarlanan su döngüsünün ekosistemler için önemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Su döngüsü yalnızca deniz ve okyanuslarda gerçekleşir, kara ekosistemlerini etkilemez
B) Su döngüsü sayesinde yeryüzündeki toplam tatlı su miktarı her yıl sürekli artar
C) Su döngüsü, tatlı suyun sürekli olarak yenilenip farklı bölgelere ve canlılara ulaşmasını sağlayarak ekosistemlerin su ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlar
D) Su döngüsü, yalnızca yağışın gerçekleştiği bölgelerdeki canlıları etkiler, buharlaşmanın gerçekleştiği bölgelerdeki canlıları etkilemez
E) Su döngüsü tamamlandığında su, buharlaşmadan önceki bölgeye mutlaka geri döner
5. Kıyı bölgelerinde yaşayan insanlar, aynı enlemdeki kara içi (denizden uzak) bölgelerde yaşayanlara göre genellikle daha küçük bir yaz-kış sıcaklık farkı (daha ılıman bir iklim) yaşar. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Denizlerin, yüksek özgül ısıya sahip olması nedeniyle ısıyı yavaş kazanıp yavaş kaybetmesi ve çevresindeki havanın sıcaklığını dengelemesi
B) Deniz sularının kara topraklarına göre daha düşük bir özgül ısıya sahip olup sıcaklığının çok hızlı değişmesi
C) Deniz kıyısındaki havanın karasal bölgelerdeki havadan daha az güneş ışığı alması
D) Denizlerin yalnızca yazın ısı depolayıp kışın bu ısıyı hiç geri vermemesi
E) Kıyı bölgelerindeki toprağın kara içindeki topraktan farklı bir mineral yapıya sahip olup ısıyı farklı iletmesi
6. Kan plazması büyük oranda sudan oluşur ve vücutta glikoz, mineral iyonları (Na⁺, K⁺ gibi) ve çeşitli besin maddelerinin dokulara taşınmasında görev alır. Suyun bu taşıma görevini yerine getirebilmesini sağlayan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Suyun apolar bir molekül olması nedeniyle yalnızca yağ gibi apolar maddeleri çözebilmesi
B) Suyun polar bir molekül olması nedeniyle birçok polar ve iyonik maddeyi çözebilmesi
C) Suyun yüksek özgül ısıya sahip olması nedeniyle çözünen maddelerin sıcaklığını sabit tutması
D) Suyun katı halinin sıvı halinden daha az yoğun olması nedeniyle çözünen maddelerin su yüzeyinde birikmesi
E) Suyun yüzey gerilimi sayesinde çözünen maddeleri yüzeyde tutarak taşınmasını kolaylaştırması
7. Yeryüzündeki su kaynaklarının büyük çoğunluğu tuzlu (okyanus ve deniz) sulardan oluşur; doğrudan içilebilir ya da tarımda kullanılabilir tatlı su kaynakları bu toplam içinde yalnızca küçük bir paya sahiptir. Bu bilgiden hareketle aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
A) Tatlı su kaynakları sınırlı olduğundan bu kaynakların bilinçli kullanılması (su tasarrufu) önem taşır.
B) Yeryüzündeki suyun büyük bir kısmı, doğrudan içme ya da tarım amacıyla kullanılamayan tuzlu sulardan oluşur.
C) Nüfus artışı ve kullanım ihtiyacının artmasıyla birlikte sınırlı tatlı su kaynakları üzerindeki baskı artabilir.
D) Yeryüzündeki toplam su miktarının neredeyse tamamı, doğrudan içilebilir tatlı su kaynaklarından oluşur.
E) Tatlı su kaynaklarının sınırlı olması, bu kaynakların korunmasına yönelik önlemler alınmasını gerekli kılar.
8. Ağzına kadar su doldurulmuş, sıkıca kapatılmış cam bir şişe, suyun donma sıcaklığının altındaki bir ortamda uzun süre bekletiliyor. Bu şişeyle ilgili aşağıdaki öngörülerden hangisi doğrudur?
A) Su donarken hacmi küçüleceğinden şişe içinde boşluk oluşur, şişe zarar görmez.
B) Su donarken hacmi artacağından şişe içindeki basınç yükselir ve şişe çatlayabilir.
C) Su donarken hacmi değişmez, şişe hiçbir etki altında kalmaz.
D) Su donma sırasında yoğunluğu artacağından şişenin dibinde birikir, şişede herhangi bir basınç değişimi olmaz.
E) Su, kapalı bir kapta donma noktasının altına inse bile katı hale geçmez, bu nedenle şişe etkilenmez.
9. Bir bitkinin kökleriyle topraktan aldığı su, herhangi bir pompalama mekanizması olmadan ince damarlar (ksilem) içinde yukarı doğru, gövdeye ve yapraklara kadar taşınabilir. Su moleküllerinin birbirini güçlü biçimde çekmesine dayanan bu taşınmada etkili olan özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Suyun düşük özgül ısıya sahip olması
B) Suyun apolar bir molekül olması
C) Suyun katı halinin sıvı halinden daha yoğun olması
D) Suyun yüksek yüzey gerilimine sahip olması
E) Suyun tuzlu su oranının tatlı sudan fazla olması
10. Su ile ilgili aşağıdaki gözlemler verilmiştir:
I. Donmuş bir gölün yüzeyindeki buz tabakası, altındaki sıvı suyun üzerinde kalır.
II. Kıyı bölgelerinde yaz-kış sıcaklık farkı, kara içindeki bölgelere göre daha azdır.
III. Kan plazmasındaki su, mineral iyonlarını dokulara taşıyabilir.
Bu gözlemler suyun sırasıyla hangi özellikleriyle açıklanır?
A) Yüzey gerilimi – evrensel çözücü olma – yüksek özgül ısı
B) Yüksek özgül ısı – yoğunluk anomalisi – evrensel çözücü olma
C) Evrensel çözücü olma – yüksek özgül ısı – yoğunluk anomalisi
D) Yoğunluk anomalisi – evrensel çözücü olma – yüksek özgül ısı
E) Yoğunluk anomalisi – yüksek özgül ısı – evrensel çözücü olma