10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Güneşten gelen beyaz ışık bir cam prizmadan geçirildiğinde renklere ayrılarak bir tayf (spektrum) oluşturur. Bu ayrışmanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Beyaz ışığı oluşturan renklerin, aynı camda farklı kırılma indislerine sahip olup farklı açılarla kırılması
B) Prizmanın, camdan değil özel renkli bir malzemeden üretilmiş olması
C) Işığın prizma içinde bir bölümünün soğurulup bir bölümünün yansıması
D) Beyaz ışığın prizma içinde enerji kazanarak yeni renklere dönüşmesi
E) Prizmanın üçgen kesitli olup ışığı yansıtarak renklerine ayırması
2. Yalnızca kırmızı renkte ışık yayan bir lazer kaynağından çıkan tek renkli (monokromatik) ışık, bir cam prizmadan geçirilmektedir. Bu ışıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Işık prizmada hem kırılır hem de beyaz ışıktaki gibi renklere ayrışır
B) Işık prizmadan hiç kırılmadan, doğrultusunu değiştirmeden geçer
C) Işık prizmada kırılarak yön değiştirir ancak farklı renklere ayrışmaz
D) Işık prizma içinde tamamen soğurulur, dışarı çıkamaz
E) Işık prizmadan çıkarken kendiliğinden beyaz ışığa dönüşür
3. Karanlık bir odada, dar bir aralıktan geçirilen güneş ışığı bir cam prizmadan geçirilip bir duvara düşürülmektedir. Duvarda gözlenen görüntüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Duvarda kırmızıdan mora doğru sıralanmış renkli bir bant (tayf) oluşur
B) Duvarda yalnızca beyaz renkte, ayrışmamış tek bir ışık lekesi oluşur
C) Duvarda yalnızca iki renkten (kırmızı ve mor) oluşan bir görüntü oluşur
D) Duvarda renkler rastgele, sıralı olmayan bir karışım biçiminde dağılır
E) Duvarda görüntü oluşmaz çünkü ışık prizma içinde tamamen soğurulur
4. Yağmur sonrası gökyüzünde bazen bir gökkuşağı gözlenir. Bu olayın, beyaz ışığın bir prizmadan geçerken renklerine ayrılmasıyla ortak fiziksel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yağmur damlacıklarının güneş ışığını yansıtmadan doğrudan geçirmesi
B) Havadaki nem oranının güneş ışığının rengini değiştirmesi
C) Güneş ışığının bulutlardan geçerken kendiliğinden renklenmesi
D) Havadaki küçük yağmur damlacıklarının, güneş ışığını bir prizma gibi kırıp renklerine ayırması
E) Yağmur damlacıklarının içindeki tozların ışığı farklı renklere boyaması
5. Beyaz ışık bir prizmaya tek bir noktadan, tek bir gelme açısıyla gönderilmektedir. Prizmadan çıkan tayfta yer alan farklı renklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Renkler prizmaya farklı açılarla gelir, bu yüzden farklı yönlerde ilerler
B) Bütün renkler prizma yüzeyine aynı açıyla gelmesine karşın, ortamdaki kırılma indisleri farklı olduğundan farklı açılarla kırılarak birbirinden ayrılır
C) Renkler prizmaya aynı açıyla girer ve aynı açıyla kırılır, yalnızca çıkış noktaları farklıdır
D) Renklerin farklı yönlerde ilerlemesinin nedeni, her rengin prizmaya farklı bir zamanda ulaşmasıdır
E) Renkler prizma yüzeyinde farklı miktarlarda yansıyarak birbirinden ayrılır
6. Beyaz ışık bir prizmadan geçirildiğinde tayfı oluşturan renklerden kırmızı ışık, diğer renklere göre normal doğrultudan en az sapan (en az kırılan) renktir. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kırmızı ışığın prizma içinde en fazla soğurulan renk olması
B) Kırmızı ışığın diğer renklerden daha düşük şiddette (parlaklıkta) olması
C) Kırmızı ışığın prizmaya diğer renklerden farklı bir açıyla girmesi
D) Kırmızı ışığın, tayftaki diğer renklere göre prizma camında en küçük kırılma indisine sahip olması
E) Kırmızı ışığın prizma yüzeyinde kısmen yansıyıp zayıflaması
7. Bir cam prizmadan aynı anda geçirilen kırmızı ve mor ışıklarla ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
A) Mor ışık, prizma camında kırmızı ışıktan daha büyük bir kırılma indisine sahiptir
B) Kırmızı ışık, prizmadan çıkışta orijinal doğrultusundan mor ışığa göre daha az sapmıştır
C) Mor ışık, prizma camı içinde kırmızı ışıktan daha yüksek hızla yayılır
D) Prizmadan çıkan mor ve kırmızı ışınlar, prizmaya girmeden önceki ortak doğrultularından farklı açılarla ayrılarak ilerler
E) Mor ışığın kırılma açısı, kırmızı ışığın kırılma açısından daha küçüktür (normale daha yakındır)
8. Bir prizmadan geçirilen beyaz ışığın tayfında yer alan mor ışıkla ilgili,
I. Prizma camında kırılma indisi tayftaki renkler arasında en büyüktür.
II. Normal doğrultudan en fazla sapan renktir.
III. Prizma camı içinde en yüksek hızla yayılan renktir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) II ve III
D) I, II ve III
E) I ve II
9. Beyaz ışık, yüzeyleri birbirine paralel düz bir cam levhadan geçirildiğinde gözle fark edilir bir renk ayrışması oluşmazken; aynı ışık üçgen kesitli bir cam prizmadan geçirildiğinde belirgin bir renk ayrışması (tayf) oluşur. Bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Düz camda ışık, prizmadakinin aksine hiç kırılmaya uğramadan doğrultusunu koruyarak ilerler
B) Düz cam yüzeyine gelen ışığın tamamı yansıyarak geri döner, prizma ise ışığın tamamını içine alıp kırar
C) Prizma, düz camdan farklı bir malzemeden üretildiği için ışığa kendiliğinden yeni renkler kazandırır
D) Düz camda ışığın hızı renkten renge hiç değişmezken, yalnızca prizmalarda ışığın hızı renge göre farklılaşır
E) Düz camın paralel yüzeyleri ayrışan renkleri ikinci yüzeyde yeniden birleştirirken, prizmanın yüzeyleri renkleri birbirinden uzaklaştırır
10. Mor ışık, kırılma indisi n=1,6 olan bir cam ortamdan hava ortamına (n=1) geçerken, cam içindeki gelme açısının sinüsü 0,375'tir. n1·sin(θ1) = n2·sin(θ2) bağıntısına göre, mor ışığın havada yaptığı kırılma açısı (θ2) kaç derecedir?
A) 30
B) 37
C) 45
D) 53
E) 60