1. Bir çayır ekosisteminde üreticilerde depolanan ve besin zincirlerine aktarılabilecek toplam enerji 50 000 kJ'dir. Bu enerjinin yarısı çekirgelerin, yarısı farelerin beslendiği bitkilerde bulunmaktadır. Ekosistemdeki beslenme ilişkileri şöyledir:

• Çekirgeleri kurbağalar, kurbağaları yılanlar yer.
• Fareleri doğrudan yılanlar yer.

Her trofik düzeyden bir sonrakine enerjinin %10'unun aktarıldığı kabul edilirse yılanların bu iki yoldan elde ettiği toplam enerji kaç kJ'dir?

2. Varsayımsal bir modelde atmosferle diğer ortamlar arasındaki yıllık karbon akışları (milyar ton karbon) şöyle verilmiştir:

• Fotosentezle atmosferden alınan: 120
• Bitkilerin solunumuyla atmosfere verilen: 60
• Hayvanların solunumu ve ayrıştırıcıların faaliyetiyle atmosfere verilen: 58
• Fosil yakıtların kullanılmasıyla atmosfere verilen: 9
• Ormansızlaşma ve orman yangınlarıyla atmosfere verilen: 1
• Okyanusların atmosferden net olarak çektiği: 3

Buna göre atmosferdeki karbon miktarı bir yılda kaç milyar ton artar?

3. Bir ekosistemdeki beslenme ilişkileri şöyledir:

• Otları tavşanlar, çekirgeler ve fareler yer.
• Tavşanları tilkiler ve kartallar yer.
• Çekirgeleri kurbağalar ve serçeler yer.
• Fareleri yılanlar ve tilkiler yer.
• Kurbağaları yılanlar, serçeleri ve yılanları ise kartallar yer.
• Tilkileri ve kartalları bu ekosistemde yiyen başka bir canlı yoktur.

Buna göre bu besin ağında, otlarla başlayıp en üst tüketiciyle sona eren kaç farklı besin zinciri vardır?

4. Çevresi yoğun tarım alanlarıyla çevrili bir gölde, azotlu gübrelerin aşırı kullanılmasından sonra birbirini izleyen bazı olaylar yaşanmıştır. Bu olaylar aşağıda karışık olarak verilmiştir:

I. Göldeki balıkların ve oksijene bağımlı diğer canlıların ölmesi
II. Tarlalardaki gübrenin yağış ve sulama sularıyla göle taşınması
III. Ölen alglerin ayrıştırıcılar tarafından parçalanması sırasında suda çözünmüş oksijenin azalması
IV. Besin elementi bakımından zenginleşen gölde alglerin aşırı çoğalması

Bu olayların oluş sırası aşağıdakilerden hangisidir?

5. Azot döngüsünde gerçekleşen bazı süreçler şunlardır:

I. Yıldırımlar sırasında atmosferdeki azotun oksijenle birleşip yağışla toprağa ulaşması
II. Bazı bakterilerin topraktaki nitratı azot gazına dönüştürerek atmosfere vermesi
III. Baklagillerin köklerinde yaşayan bakterilerin atmosferdeki azotu bağlaması
IV. Ayrıştırıcıların ölü canlılardaki ve atıklardaki organik azotu amonyağa dönüştürmesi

Bu süreçlerden hangileri topraktaki, bitkilerin kullanabileceği azotlu bileşiklerin miktarını artırır?

6. Ekvatoral bölgedeki yağmur ormanları, karalarda birim alanda en fazla organik maddenin üretildiği ekosistemlerdir. Buna karşın bu ormanların topraklarının üst katmanı, organik madde ve besin elementleri bakımından genellikle fakirdir. Tundra ve tayga ekosistemlerinde ise üretim çok daha az olduğu hâlde toprak yüzeyinde kalın bir organik madde katmanı birikebilir.

Yağmur ormanlarındaki bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

7. Karbon döngüsüyle ilgili bazı olaylar şunlardır:

• Volkanik faaliyetler
• Yeşil bitkilerin fotosentez yapması
• Kömür ve petrolün yakılması
• Orman yangınları
• Ayrıştırıcıların ölü organizmaları parçalaması
• Atmosferdeki karbondioksitin okyanus sularında çözünmesi
• Deniz canlılarının kabuklarında kalsiyum karbonat biriktirmesi ve bu kabuklardan kireç taşı oluşması
• Canlıların hücresel solunumu

Bu olaylardan kaç tanesi atmosferdeki karbondioksit miktarını artırıcı yönde etki eder?

8. Yüzölçümü 2 000 km² olan bir akarsu havzasına bir yılda ortalama 600 mm yağış düşmektedir. Bu yağışın %55'i buharlaşma ve bitkilerin terlemesiyle atmosfere geri dönmekte, %30'u yüzeysel akışa geçmekte, kalanı ise toprağa sızarak yer altı sularını beslemektedir.

Buna göre bu havzada bir yılda yer altı sularını besleyen su miktarı kaç milyon m³'tür?

9. Bir öğrenci, ağzı tamamen kapatılmış büyük bir cam fanusun içine nemli toprak, su, birkaç bitki ve küçük böcekler yerleştiriyor. Toprakta mantar ve bakteriler de bulunmaktadır. Güneş ışığı alan bir pencerenin önüne konan fanusa yıllar boyunca dışarıdan hiçbir madde eklenmediği hâlde fanustaki canlılık sürmektedir.

Bu gözlemden aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?

10. Bir akarsu havzasının yukarı kesimindeki ormanlık alanların büyük bölümü kesilmiş, yerine yollar, beton ve asfalt yüzeylerle kaplı yerleşim alanları kurulmuştur. Havzaya düşen yıllık yağış miktarı ise değişmemiştir.

Bu değişim sonucunda havzada yüzeysel akış, yer altına sızan su ve bitkilerin terlemesiyle atmosfere verilen su miktarlarında görülmesi beklenen değişimler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

(Yüzeysel akış / Yer altına sızma / Bitkisel terleme)