1. Halk hikâyesini masaldan ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

2. Mesnevinin biçim özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

3. Dede Korkut Hikâyeleri, kahramanlarının olağanüstü güç göstermesi ve boy anlayışının sürmesi bakımından kendinden önceki geleneği yaşatır. Buna karşılık olayların tanınabilir bir coğrafyada ve gündelik insan ilişkileri içinde geçmesi, anlatımın büyük ölçüde nesre dayanması bakımından da kendinden sonraki anlatı biçimine yaklaşır.

Bu parçaya göre Dede Korkut Hikâyeleri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

4. Âşıklar, kahvehanelerde ve düğünlerde günlerce sürdürerek anlattıkları hikâyelerde olayları düzyazıyla aktarır; kahramanın ayrılık, özlem ya da sevinç duygusunun yoğunlaştığı yerlere gelindiğinde sazlarını ellerine alır, o bölümleri türkülerle söylerler.

Bu parçada halk hikâyelerinin hangi özelliği üzerinde durulmaktadır?

5. Divan edebiyatında kullanılan hamse terimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

6. Halk hikâyeleri, destan geleneğinin izlerini taşımakla birlikte ondan birtakım noktalarda ayrılır.

I. Anlatımda nazımla nesrin bir arada kullanılması
II. Sözlü gelenek içinde oluşup yayılması
III. Konunun ağırlıklı olarak aşk çevresinde kurulması
IV. Anlatıcısının belli bir kişi olarak bilinmemesi

Yukarıdakilerden hangileri halk hikâyesini destandan ayıran özelliklerdendir?

7. Bir mesnevinin başında Allah'ın birliğinin anlatıldığı bölüm bulunur; bunu Allah'a yakarışın yer aldığı bölüm ve Peygamber'in övüldüğü bölüm izler. Asıl konuya geçilmeden önce de şairin eseri niçin yazdığını açıkladığı bölüme yer verilir.

Bu parçada sözü edilen bölümler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla adlandırılmıştır?

8. Dede Korkut Hikâyeleri hem destan geleneğinin izlerini taşır hem de kendisinden sonra gelişen halk hikâyelerine pek çok bakımdan benzer. Bununla birlikte onu sonraki halk hikâyelerinden ayıran özellikler de vardır.

Aşağıdakilerden hangisi Dede Korkut Hikâyelerini sonraki halk hikâyelerinden AYIRAN bir özelliktir?

9. Kahvehanenin yüksekçe bir iskemlesine oturan anlatıcı, omzundaki mendille terini siler, elindeki değnekle yere vurarak dinleyenlerin dikkatini toplardı. Saz çalmaz, türkü söylemezdi; ama bir anda yaşlı bir kadının, bir an sonra kekeme bir bekçinin sesine bürünür, hikâyesini düzyazıyla anlatıp taklitlerle süslerdi.

Bu parçada sözü edilen anlatıcıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

10. Aynı aşk hikâyesinin iki anlatımı karşılaştırılıyor. Birinci anlatım, adı bilinen bir şairin aruz ölçüsüyle ve beyitler hâlinde yazdığı, Allah'ı ve Peygamber'i öven bölümlerle açılan bir eserdir. İkinci anlatım ise kahvehanelerde ve düğünlerde sazıyla anlatan âşıkların dilinde yaşayan, olayları düzyazıyla aktarıp duygulu yerlerde türkülere geçen bir anlatıdır.

Bu karşılaştırmaya göre aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

11. Divan edebiyatında uzun aşk ve macera anlatıları yüzyıllar boyunca mesnevi biçiminde, yani nazımla verilmiştir. XIX. yüzyılın ikinci yarısından sonra ise bu anlatma işini düzyazı türleri üstlenmiş, mesnevi yazımı sönmüştür.

Bu değişimin nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?

12. Anlatanlardan dinledik, dinleyenlere aktardık: Vakti zamanında bir sınır şehrinde, oğlu olmayan bir tüccar yaşardı. Dualar edildi, adaklar adandı, sonunda bir oğlu oldu. Oğlan on beşine girdiği gece rüyasında bir pirin elinden bir kâse içti; uyandığında dilinde saz, gönlünde hiç görmediği bir kızın sevdası vardı. Sazını omzuna alıp yollara düştü, her konakta derdini türkülerle söyledi... Sonunda muradına erdi. Onlar ermiş muradına; biz de erelim, dinleyenlerin de gönlü şen olsun. (Bu parça, halk hikâyesi geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Hikâye, dinleyiciyi anlatıya hazırlayan bir girişle açılmaktadır.
II. Kahramanın âşıklığı ve şairliği, rüyada içilen bir içkiye bağlanmaktadır.
III. Hikâye, dinleyenler için iyi dileklerin dile getirildiği bir sonla kapanmaktadır.
IV. Olaylar belirsiz bir zamanda ve olağanüstü varlıkların dünyasında geçmektedir.

Bu parçayla ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

13. Tüccarın oğlu, ülkesinden uzakta bir bahçede gördüğü kıza gönlünü kaptırır; kızın babası ikisinin arasına soydan gelen bir engel koyar. Delikanlı sazını alıp yollara düşer, uğradığı her konakta başından geçenleri türkülerle söyler. Anlatıcı olayları düzyazıyla aktarırken bu türküleri saz eşliğinde okur. (Bu parça, halk hikâyesi geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Anlatının konusu aşk çevresinde kurulmuştur.
II. Kahraman, olağanüstü güçlerle donatılmış bir savaşçıdır.
III. Anlatı, tek bir şairin yazdığı ve adıyla bilinen bir metindir.
IV. Anlatımda nazımla nesir bir arada kullanılmıştır.

Bu parçaya göre yukarıdaki yargılardan hangileri YANLIŞTIR?

14. Aşağıdaki eser-nitelik eşleştirmelerinden hangisi YANLIŞTIR?

15. Divan şairi, anlatacağı konunun uzunluğuna ve niteliğine göre nazım biçimi seçer. Mesnevide kafiye her beyitte değiştiği için şair, uzun ve çok bölümlü konuları kafiye darlığına düşmeden işleyebilir; buna karşılık bütün beyitleri tek bir kafiyeye bağlanan biçimler belirli bir uzunluğu aşamaz.

Buna göre aşağıdaki amaçlardan hangisi için mesnevi biçiminin seçilmesi BEKLENMEZ?

16. Halk hikâyeleri konularına göre sınıflandırılır. Bunların büyük bölümünde iki sevgilinin kavuşma yolundaki engelleri aşma çabası anlatılırken bir kısmında kahramanın zorbalığa ve haksızlığa karşı yiğitçe mücadelesi öne çıkar.

Aşağıdaki halk hikâyelerinden hangisi konusu bakımından ötekilerden farklıdır?

17. Divan edebiyatında uzun anlatılar belirli bir nazım biçimiyle yazılmıştır. Aşağıdaki dizeler bu biçimi örneklendirmek üzere yazılmıştır:

Bir padişah vardı ki adı Behram,
Gönlü ferah, sarayı her gün bayram.
Bir gece rüyasında gördü bir yüz,
Uyandı ki gözünde ne gece ne gündüz.
Vezirine dedi: Bu derdim yaman,
Bulun bana o yüzü, yoksa aman!
Vezir düştü yollara, aradı yâr,
Dağlar aştı, geçti nice bin diyar.

Bu dizelerin beyit sayısı, kafiye düzeni ve nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

18. Halk hikâyelerinde anlatıcı, kahramanın duygularının yoğunlaştığı yerlerde düzyazıyı bırakıp sazıyla şiir söyler. Aşağıdaki dizeler, bir halk hikâyesinde gurbete düşen kahramanın ağzından söylenen bir şiiri örneklendirmek üzere yazılmıştır:

Ayrıldım yurdumdan düştüm yollara,
Sılanın yolları dumanlı kaldı;
Derdimi söyledim kuru dallara,
Anam babam kapıda yaslı kaldı.

Saat saat gönlüm yâr deyü ağlar,
Gözlerimden yaşlar sel olup çağlar,
Yolumu kesti de karlı bu dağlar,
Bahtım gibi yollar karanlık kaldı.

Bu şiirin hece sayısı, kafiye düzeni ve nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

19. Mesnevide her beyit kendi içinde kafiyelenir; bir beyitte dize sonlarındaki ortak ekler ve sözcükler rediftir, kafiye redifin önündeki ses benzerliğinde aranır. Aşağıdaki beyitler bir mesnevinin başlangıcını örneklendirmek üzere yazılmıştır:

I. Bir genç vardı, yüzü ay gibi,
Sözü bal, gönlü sıcak çay gibi;

II. Bir sabah çıktı ava yalnız,
Ardında söndü nice yıldız.

III. Ardınca koştu ceylanın, aştı dağı,
Pınar başında durdurdu atı.

IV. Suda gördü bir peri yüzü,
Yandı o dem gönlünün közü.

V. Avı unuttu, yolu unuttu,
Gönlünü bir aşk ateşi tuttu.

Bu beyitlerden hangisi mesnevinin kafiye düzenine UYMAMAKTADIR?

20. XVIII. yüzyılda yazılmış olan bu mesnevi, kahramanları birer soyut kavramın kişileştirilmiş hâli olan alegorik bir aşk ve yolculuk hikâyesidir. Mevlevî bir şairin kaleme aldığı eser, kahramanın türlü engelleri aşarak sevgiliye kavuşmasını tasavvufi bir olgunlaşma yolculuğu olarak işler ve divan edebiyatında mesnevi türünün son büyük örneklerinden sayılır.

Bu parçada sözü edilen eser ve şairi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?