Öğretici Metinler 1 — Çalışma Kağıdı

1. Gazete yazılarında kişisel değerlendirme bildiren yargılarla, doğruluğu herkesçe denetlenebilen yargılar bir arada bulunabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisi nesnel bir yargı bildirmektedir?

A) Kentin en güzel caddesi, akşamüstü ışığında insanı büyüleyen şu dar caddedir. B) Sözlükler arasında en keyifle okunanı, örnek cümlelerle donatılmış olanıdır. C) Kitaplığını harflere göre dizmek, insanın içini rahatlatan bir alışkanlıktır. D) Sabahları yürüyerek işe gitmek, güne başlamanın en akıllıca yoludur. E) Kütüphanenin ödünç verme süresi on dört günden yirmi bir güne çıkarıldı.

2. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bir yapıtın başka bir dile aktarılmasında kayıp yaşanıp yaşanmadığı, çeviri alanının uzun süredir tartıştığı bir sorudur. Karşılaştırmalı incelemeler, kaynak metindeki söz oyunlarının hedef dilde çoğu kez birebir karşılanamadığını göstermektedir. Eşdeğerlik kavramını inceleyen çalışmalar ise çevirmenin biçimsel eşdeğerlikle işlevsel eşdeğerlik arasında bir seçim yapmak zorunda kaldığını ortaya koymaktadır. Bu bulgular, çeviride kaybın kaçınılmaz olduğunu değil, kaybın niteliğinin çevirmenin tercihine göre değiştiğini göstermektedir.

Bu parça aşağıdaki yazı türlerinin hangisinden alınmış olabilir?

A) Deneme B) Günlük C) Makale D) Anı E) Gezi yazısı

3. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu hafta sokağımıza yeni ağaçlar dikildi; önünden geçen herkes bir an duruyor, fidanlara bakıyor. Ben de durdum. Sonra düşündüm: İnsan neden yeni dikilmiş bir ağacın önünde oyalanıyor? Elimde bunu açıklayacak bir ölçüm yok, aramaya da niyetim yok. Bana kalırsa büyümesi bizden uzun sürecek bir şeyin yanında durmak insanın acelesini alıyor. Bu sabah o sokakta acelesi olmayan tek şey ağaçlardı.

Bu parçanın alındığı yazı türüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A) Yazar, güncel bir durumdan doğan düşüncesini kanıt aramadan aktarmıştır. B) Yazar, ileri sürdüğü görüşü alanında yetkin kaynaklara dayandırmıştır. C) Yazar, okuduğu bir yapıtın başarılı ve aksayan yönlerini değerlendirmiştir. D) Yazar, gezip gördüğü bir yöreyi ayrıntılı gözlemlerle betimlemiştir. E) Yazar, yıllar önce tanık olduğu bir olayı belgelere dayanarak anlatmıştır.

4. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Dün akşam evdeki bütün saatleri kurcaladım; ikisi ileri, biri geri gidiyormuş. Meğer yıllardır hangisine baksam yanlış bir zamanda yaşıyormuşum. Şimdi düşünüyorum da bu kadar çok saate niye ihtiyacımız var? Aklıma gelen tek gerekçe, zamanın elimizden kaçıp kaçmadığını sık sık yoklama isteği. Ölçüp biçmeden söylüyorum bunu; ama sokakta herkesin bileğine bir kez daha bakışını görünce içim rahat ediyor.

Bu parçayla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Günlük yaşamdan doğan bir gözlemle yola çıkılmıştır. B) İleri sürülen düşünce, sayısal verilerle temellendirilmiştir. C) Yazarın kişisel söyleyişi metnin bütününe sinmiştir. D) Kesin bir dayanak sunulmadan bir yargıya varılmıştır. E) Yazı kısa tutulmuş, konuşma diline yakın bir dil kullanılmıştır.

5. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bir dilin sözlüğü, o dili konuşanların yalnızca söz varlığını değil, sözcüklere yükledikleri anlam katmanlarını da kayda geçirir. Sözlük çalışmaları, madde başlarının seçiminde kullanım sıklığının temel ölçüt alındığını göstermektedir. Derleme dayalı incelemeler ise aynı sözcüğün farklı metin türlerinde belirgin biçimde ayrı anlamlarla kullanıldığını ortaya koymuştur. Bu nedenle bir sözlüğün güncellenmesi, yeni sözcüklerin eklenmesinden ibaret bir işlem değildir; var olan maddelerin kullanım verileriyle yeniden gözden geçirilmesini de gerektirir.

I. Yazar, konuya ilişkin düşüncesini kişisel bir anısına dayandırmıştır.
II. Öne sürülen yargılar, alan çalışmalarının bulgularıyla desteklenmiştir.
III. Sonuçta varılan yargı, önceki cümlelerde aktarılan verilere bağlanmıştır.
IV. Yazarın kesin bir yargıya varmaktan kaçındığı, düşüncesini askıda bıraktığı görülmektedir.

Bu parçanın alındığı türle ilgili olarak numaralanmış yargılardan hangileri söylenebilir?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV

6. Öğretici metin türleri, çoğu kez birbirine yakın özellikler taşıdıkları için karıştırılır. Bir türü tanımanın yolu, o türü ötekilerden ayıran belirleyici niteliği saptamaktır.

Buna göre bir öğretici metin türü ve o türün belirleyici niteliği aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Fıkra – ileri sürülen düşünceyi kaynak göstererek temellendirme B) Haber yazısı – yazarın kişisel yorumunu olayın önüne geçirme C) Makale – ortaya konan yargıyı verilerle ve kaynaklarla destekleme D) Gezi yazısı – yaşanmış bir olayı yıllar sonra tanıklıkla aktarma E) Günlük – bir yapıtın başarılı ve aksayan yönlerini değerlendirme

7. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Geçen gün çekmecede on yıllık bir alışveriş listesi buldum. Kâğıdın üstünde yalnızca beş sözcük vardı; ama o beş sözcük, o günün mutfağını ve telaşını bana olduğu gibi geri getirdi. Nasıl oluyor da koca bir gün beş sözcüğe sığıyor, anlamış değilim. Sanırım hatırlamak için ayrıntıya değil, ayrıntıyı çağıran bir işarete ihtiyaç duyuyoruz. Bugünlerde herkes telefonunda yüzlerce not tutuyor; merak ediyorum, on yıl sonra bunlardan hangisi bir mutfağı geri getirecek.

I. Günlük yaşamdan seçilen küçük bir ayrıntıdan düşünceye geçilmiştir.
II. Öne sürülen yargı, konuyla ilgili araştırmaların verileriyle desteklenmiştir.
III. Ele alınan konu, alanın terimleriyle tanımlanarak sınırlandırılmıştır.
IV. Kişisel söyleyişin ve konuşma diline yakın bir anlatımın öne çıktığı görülmektedir.

Bu parçanın alındığı türle ilgili olarak numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

8. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

(I) Kent içindeki yeşil alanların insan sağlığına etkisi, son yıllarda çevre ve halk sağlığı araştırmalarının öncelikli konularından biri hâline gelmiştir. (II) Farklı kentlerde yapılan ölçümler, ağaçlık bir alanın yaz aylarında çevresindeki beton yüzeylere göre birkaç derece daha serin kaldığını göstermektedir. (III) Kanımca ağaç gölgesinde yürümek, insan ruhunun bilinen en güzel ilacıdır ve bunu bilmeyen yoktur. (IV) Sağlık kuruluşlarının raporları da yeşil alana yürüme uzaklığında oturan kişilerde hareketsizliğe bağlı sorunların daha seyrek görüldüğünü kaydetmektedir. (V) Bu bulgular, kent planlamasında yeşil alanın bir süs değil, temel bir gereksinim olarak görülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi, makalenin düşünceyi temellendirme biçimine aykırı düşmektedir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

9. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Dün sabah belediye, çarşının ortasındaki yaşlı çınarın "yol genişletme" gerekçesiyle kesileceğini duyurdu. Haberi okuyunca aklıma çocukken dinlediğim bir hikâye geldi: Adamın biri, avlusuna fazla gölge düşürüyor diye ağacını kestirmiş; yaz gelince de serinlemek için komşusunun kapısını çalmış. Gülünecek hâlimize ağlamak gerek. Çarşıdan geçen arabalar belki birkaç dakika kazanacak; ama o ağacın altında oturan ihtiyarlar neyi kaybedecek, bunu hesaplayan var mı? Yetkililere buradan seslenmek isterim: Yolu genişletmenin başka bir yolu yok mu?

Bu parçanın türü ve bu türü belirlemede esas alınan özellik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Halk fıkrası – Kısa ve güldürücü bir olayın nükteli bir sonla aktarılması B) Makale – Güncel bir sorunun kanıtlar sıralanarak tartışmaya açılması C) Anı – Çocuklukta dinlenen bir olayın yıllar sonra yeniden anlatılması D) Fıkra – Güncel bir olayın yazarın kişisel yorumuyla kısaca değerlendirilmesi E) Deneme – Yazarın kendi kendisiyle konuşur gibi kesinsiz düşünmesi

10. (Aşağıdaki parçalar, türlerini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Dün akşam semtimizin son kitapçısı da kepenk indirdi. Vitrindeki "Kapanış indirimi" yazısını görünce içim burkuldu. Kira desteği verilse bu dükkânlar ayakta kalmaz mı? Belediyedeki yetkililerin bir gün olsun bu sokaktan geçtiğini sanmıyorum.

II. Son on yılda bağımsız kitapçıların sayısındaki azalma, yayıncılık sektörüne ilişkin raporlarda açıkça izlenebilmektedir. Raporlar, azalmanın başlıca nedenleri olarak kira artışlarını ve çevrim içi satışın payının büyümesini göstermektedir. Bu bulgular, kitapçıların yalnız ticari değil kültürel bir sorunla karşı karşıya olduğunu ortaya koymaktadır.

III. Bir kitapçıya girdiğimde aradığım şey gerçekten kitap mı, emin değilim. Belki raflar arasında kaybolmanın verdiği o hafif sersemliktir aradığım. Kim bilir, belki de kitapçı, insanın beklemediği bir anda kendine rastladığı yerdir.

Bu parçaların türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak birlikte verilmiştir?

A) I. fıkra – II. makale – III. deneme B) I. haber – II. makale – III. deneme C) I. sohbet – II. makale – III. deneme D) I. fıkra – II. deneme – III. sohbet E) I. deneme – II. makale – III. fıkra

11. (Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Not tutmanın öğrenme üzerindeki etkisi uzun süre yalnızca kayıt işleviyle açıklandı. Ancak bellek araştırmaları, elle not tutan kişilerin bilgiyi kâğıda geçirirken yeniden biçimlendirdiğini, bu yeniden biçimlendirmenin de hatırlamayı güçlendirdiğini ortaya koydu. Dinlediğini olduğu gibi yazıya geçiren kişilerde aynı güçlenme gözlenmedi. Demek ki not tutmanın yararı, kâğıda düşen sözcük sayısından değil, yazarken yapılan seçme ve özetleme işleminden kaynaklanmaktadır.

Bu parçanın son cümlesinin, parçanın alındığı tür bakımından işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aktarılan bulgulardan çıkan yargıyı ortaya koymak B) Konuya ilişkin kişisel bir izlenimi okurla paylaşmak C) Tartışmayı sonuca bağlamadan okurun düşünmesine bırakmak D) Yazının başında sorulan soruyu değiştirmeden yinelemek E) Alanın terimlerini tanıtarak konunun sınırlarını çizmek

12. Bir yazarın hem makale hem de fıkra yazabilmesi, bu iki türün kimi yönlerden birbirine yaklaştığını gösterir. Ancak türler arası yakınlık, ortak olanı ayırt edici olanla karıştırma tehlikesini de doğurur.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi makale ve fıkra için ortak bir nitelik olarak gösterilebilir?

A) Ele alınan konunun bilimsel bir alandan seçilmesi B) Ulaşılan yargının kaynak gösterilerek temellendirilmiş olması C) Anlatımın yazarın kişisel duygularına göre biçimlenmesi D) Gazete ve dergi çevresinde gelişen düşünce yazıları olması E) Yazının tek oturuşta okunacak bir hacimde tutulması

13. Bir öğretmen, öğretici metin türlerini ayırt edici nitelikleriyle eşleştirmek üzere aşağıdaki listeyi hazırlamıştır:

- Makale – Bir düşünceyi kanıtlara ve verilere dayanarak ortaya koyma
- Fıkra – Güncel bir konuyu kısa ve kişisel bir yorumla ele alma
- Deneme – Okurla karşılıklı konuşuyormuş gibi bir söyleyiş benimseme
- Sohbet – Yazarın kendi kendisiyle konuşur gibi düşüncelerini sınaması
- Mülakat – Yazarın gezip gördüğü yerleri gözlem ve izlenimleriyle aktarma

Bu listedeki eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

14. Kentlerde bisiklet yolu yapımı çoğu kez bir lüks harcaması gibi tartışılır. Oysa ulaşım üzerine yapılan çalışmalar, kısa mesafeli yolculukların yarıya yakınının beş kilometreden kısa olduğunu ve bu yolculukların önemli bir bölümünün bisikletle yapılabileceğini göstermektedir. Bisiklet ağını genişleten kıyı kentlerinde trafik sıkışıklığı birkaç yıl içinde gerilerken aynı büyüklükteki, bu yatırımı ertelemiş kentlerde sıkışıklığın arttığı görülmüştür. Bir ulaşım planlamacısının deyişiyle "Yol, yapıldığı araca göre kalabalık doğurur; otomobil yolu otomobil, bisiklet yolu bisiklet çağırır." Bu veriler, bisiklet yolunun bir harcama değil, kente yapılan uzun soluklu bir yatırım olduğunu göstermektedir.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Sayısal verilerden yararlanma
II. Karşılaştırma
III. Benzetme
IV. Tanık gösterme

Bu parçada düşünceyi geliştirmek için yukarıdaki yollardan hangilerine başvurulmuştur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) I, II ve IV E) II, III ve IV

15. Deneme türünün doğuşu ve Türk edebiyatındaki gelişimiyle ilgili aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Türün Batı'daki ilk örneğini Montaigne, "Denemeler" adlı yapıtıyla vermiştir.
II. Türk edebiyatında türün ilk örneği, Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval'in ilk sayısına yazdığı giriş yazısıdır.
III. Nurullah Ataç ve Suut Kemal Yetkin, Cumhuriyet Dönemi'nde türün önde gelen temsilcileri arasında sayılır.
IV. Türün Fransızcadaki adı, yazarın konuyu kanıtlayarak kesin bir yargıya bağladığını anlatır.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) III ve IV E) I, III ve IV

16. Atölyenin kapısını araladığımızda burnumuza ıslak toprak kokusu çarptı. Duvar boyunca dizilmiş yarım testiler, pencereden süzülen ışıkta kurumayı bekliyordu. Usta, tezgâhın başından kalkmadan bizi selamladı; elleri çamurun içinde dönerken "Bu iş sabır ister, acele eden çamuru da kendini de kırar." dedi. Kasabada bu zanaatı süren son atölyelerden biri burası. Ona çırak bulup bulamadığını sorduğumuzda bir süre sustu, sonra çarkı durdurup pencereye baktı: "Gençler gelir, bakar, gider." Gün batarken atölyeden çıktığımızda, kapının önündeki kırık çömlek parçaları gözümüze ilk girdiğimizdekinden daha büyük göründü.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçayı, aynı ustayla yapılmış bir mülakattan ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Görüşmenin yerinde gözlem ve izlenimlerle birlikte aktarılması B) Görüşülen kişinin sözlerine doğrudan aktarım yoluyla yer verilmesi C) Konunun toplumun ilgisini çekebilecek bir alandan seçilmiş olması D) Görüşmenin bir yayın organında okura sunulmak üzere yapılması E) Yazarın gezdiği kasabayı tarihî ve coğrafi bilgilerle tanıtması

17. Bir gazetenin yazı işleri toplantısında aşağıdaki konular önerilmiştir:

I. Dün açıklanan yeni otopark ücretlerinin esnafa etkisi
II. Matbaanın Osmanlı'ya geç girmesinin nedenleri
III. Yağmurlu bir akşamın insanda uyandırdığı hüzün
IV. Bu sabahki su kesintisi ve belediyenin yaptığı açıklama

Konu seçiminde türlerin belirleyici ölçütleri göz önünde bulundurulduğunda, bu konulardan fıkraya en uygun olanlar ile makaleye en uygun olan aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Fıkra: I ve III – Makale: II B) Fıkra: III ve IV – Makale: I C) Fıkra: II ve IV – Makale: III D) Fıkra: I ve IV – Makale: III E) Fıkra: I ve IV – Makale: II

18. Türk edebiyatında makale türünün ilk örneği, ilk özel Türk gazetesinin ilk sayısında yer alan bir giriş yazısıdır. Aşağıda XIX. yüzyılda yayımlanmış beş gazete verilmiştir:

- Muhbir
- Takvim-i Vekayi
- İbret
- Ceride-i Havadis
- Tasvir-i Efkâr

Bu gazetelerden kaç tanesi, sözü edilen giriş yazısının yayımlandığı gazeteden ÖNCE yayın hayatına başlamıştır?

A) 0 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4

19. (Aşağıdaki iki parça, türlerini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Okuma alışkanlığının yaşla birlikte nasıl değiştiği, eğitim araştırmalarının uzun süredir izlediği bir konudur. Farklı yaş gruplarında yürütülen izleme çalışmaları, okumaya ayrılan sürenin ergenlik yıllarında belirgin biçimde azaldığını göstermektedir. Aynı çalışmalar, azalmanın nedeni olarak yalnızca zaman darlığını değil, okunan metnin okurun ilgisiyle örtüşmemesini de göstermektedir. Buna göre alışkanlığın sürdürülmesi, okuma süresinin artırılmasından çok metin seçiminin genişletilmesiyle ilgilidir.

II. Bu sabah otobüste altı kişiden beşinin telefonuna baktığını, birinin kitap okuduğunu saydım. Sonra kendi kendime bu sayımın hiçbir şeyi kanıtlamadığını söyledim; zaten kanıtlamak da istemiyorum. Bana kalırsa okumak, geriye kalan o bir kişinin inadıyla sürüyor. Yarın aynı otobüste sayı değişir belki; ama o inadın değişeceğini sanmıyorum.

Aynı konuyu ele alan bu iki parçanın türce ayrılmasını sağlayan temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

A) Birinin güncel, ötekinin geçmişte kalmış bir konuyu ele alması B) Birinin bilgi vermeyi, ötekinin bir olayı öyküleyerek anlatmayı amaçlaması C) Birinin nesnel, ötekinin kurmaca bir anlatıma dayanması D) Birinin alana özgü terimlere yer verip ötekinin günlük dille yazılması E) Birinin düşüncesini kanıtlara bağlaması, ötekinin bu kaygıyı taşımaması

20. Eski fotoğraflara bakmayı neden bu kadar severim, kendime çok sordum. Belki de bir yüzü, artık değiştiremeyeceğim bir anın içinde güvenle saklı bulmaktır sevdiğim. Belki de tersine, o anın bir daha gelmeyeceğini bilmenin verdiği tatlı bir sızıdır. Hangisi doğru, bilmiyorum; ikisi birden de olabilir. Bildiğim tek şey, bir fotoğrafa uzun süre baktığımda zamanın biraz yavaşladığıdır.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın, aynı konuyu işleyen bir sohbet yazısına dönüştürülmesi için aşağıdakilerden hangisinin yapılması gerekir?

A) Fotoğraf arşivlerine ilişkin sayısal verilere ve kaynaklara yer verilmesi B) Yazının başına tarih konulup o günün olaylarının sırayla kaydedilmesi C) Bir fotoğraf albümünün başarılı ve aksayan yönlerinin değerlendirilmesi D) Düşüncelerin kesin bir yargıya bağlanmadan kişisel bir dille anlatılması E) Okura doğrudan seslenilip onunla karşılıklı konuşuluyormuş gibi yazılması

Öğretici Metinler 1 — Çalışma Kağıdı

Öğretici Metinler 1 — Çalışma Kağıdı

ÖĞRETİCİ METİNLER 1 — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI