Paragrafta Anlam

Paragrafın giriş cümlesini bulma

Aşağıdaki cümlelerle anlamlı bir paragraf kurulacaktır. Paragrafın **giriş cümlesi** hangisidir?

I. Bu yüzden sabah erken kalkan biri, gece geç yatan birine göre gün içinde daha az hata yapar.
II. Uyku, bedenin dinlenmesinden ibaret bir duraklama değildir.
III. Uyku sırasında beyin, gün boyunca öğrendiklerini ayıklar ve kalıcı hâle getirir.
IV. Ayrıca vücut, hasar görmüş dokuları çoğunlukla bu saatlerde onarır.

1. Giriş cümlesinin tek şartı vardır: **kendinden önceki bir cümleye bağlanmaz.** Cümlelerin başına bak, bağlayıcı söz arıyoruz.
2. I. "Bu yüzden" ile başlıyor. "Bu" nedir? Önceki bir cümlede söylenmiş bir sebep. Demek ki I'in önünde bir cümle var → giriş olamaz.
3. II. "Uyku, bedenin dinlenmesinden ibaret bir duraklama değildir." Hiçbir şeye bağlanmıyor, konuyu tanıtıyor ve bir iddia ortaya atıyor. **Giriş cümlesi bu olabilir.**
4. III. "Uyku sırasında beyin..." Bu cümle de bağlayıcısız görünüyor. Ama iddia ortaya atmıyor, II'de atılan iddianın **açıklamasını** yapıyor: uyku neden sadece duraklama değil? Çünkü beyin çalışıyor. Yani II'den sonra gelir.
5. IV. "Ayrıca" ile başlıyor; ekleme yapıyor, önünde mutlaka bir cümle var → giriş olamaz.
6. Sıralama şöyle kuruluyor: **II → III → IV → I.** II iddiayı atar, III ve IV kanıt sıralar, I sonucu çıkarır.
7. **Cevap: II.**
8. Rutin olarak aklında kalsın: giriş cümlesi ararken önce "bu, o, bunun için, bu yüzden, ayrıca, oysa, ancak, çünkü, işte" ile başlayan cümleleri **ele.** Geriye genelde tek cümle kalır.

Parçanın konusunu belirleme

Aşağıdaki parçanın **konusu** nedir?

> Bir mahallenin ne kadar canlı olduğunu anlamak istiyorsan akşamüstü sokaklarına bak. Kaldırımda konuşan komşular, kapı önünde oynayan çocuklar varsa orada insanlar hâlâ birbirini tanıyordur. Yeni yapılan sitelerde ise herkes arabasıyla otoparka iner, asansöre biner, kapısını kapatır. Yıllarca aynı katta oturup birbirinin adını bilmeyen insanlar vardır. Bina yükseldikçe komşuluk alçalmıştır.

A) Şehirlerde artan bina yüksekliği
B) Yeni konut projelerinin mimari sorunları
C) Yapılaşmanın komşuluk ilişkileri üzerindeki etkisi
D) Çocukların sokakta oyun oynama ihtiyacı

1. Konu sorusunda tek ölçüt var: **seçenek paragrafın tamamını kapsıyor mu?**
2. Önce paragrafın neyden söz ettiğini kendi cümlemle söyleyeyim: eski mahallelerde komşuluk var, yeni sitelerde yok; yapı biçimi değişince insan ilişkileri de değişmiş.
3. A) "Bina yüksekliği" paragrafta geçiyor ama yalnızca son cümlede, hem de bir benzetme içinde. Paragrafın tamamı bina yüksekliğini anlatmıyor. **Dar.**
4. B) "Mimari sorunlar" paragrafta hiç yok. Yazar mimarlığı eleştirmiyor, insan ilişkisini anlatıyor. **İlgisiz.**
5. C) Yapılaşma (eski mahalle / yeni site) ile komşuluk ilişkisi arasındaki bağ — paragrafın **birinci cümlesinden son cümlesine kadar** anlatılan tam olarak budur. **Tamamını kapsıyor.**
6. D) Çocukların sokakta oynaması ikinci cümlede geçen bir **örnektir.** Paragrafın konusu değil, konuya verilen bir kanıttır. **Dar.**
7. **Cevap: C.**
8. Dikkat et: A ve D seçeneklerindeki ifadeler parçada **gerçekten geçiyor.** Ama geçmek yetmez; konu olacak şeyin parçanın **her yerinde** olması gerekir.

T.8.3.16

Parçanın ana fikrini belirleme

Aşağıdaki parçada asıl anlatılmak istenen nedir?

> Ustam, tezgâhın başına ilk oturduğum gün elime bir törpü verdi ve "Bu tahtayı düzelt." dedi. Üç gün boyunca aynı tahtayı törpüledim. Dördüncü gün dayanamayıp "Bu iş ne zaman bitecek?" diye sordum. Gülümsedi, "Tahta çoktan düzeldi." dedi, "Ben senin elinin düzelmesini bekliyorum." Yıllar sonra anladım ki bana öğretilen şey marangozluk değildi.

A) Marangozluk sabır isteyen zor bir meslektir.
B) Bir işi öğrenmek, o işin gerektirdiği sabrı kazanmakla başlar.
C) Usta çırak ilişkisi eskisi kadar güçlü değildir.
D) Tahtayı düzeltmek için uzun süre törpülemek gerekir.

1. Ana fikir sorusunda rutinim şu: **önce son cümleye bak**, sonra bulduğum şeyi **bütün paragrafta sına.**
2. Son cümle: "Bana öğretilen şey marangozluk değildi." Öyleyse ne öğretilmiş? Ustanın cevabında saklı: "Ben senin elinin düzelmesini bekliyorum." Yani öğretilen şey sabır ve emek vermeye alışmak.
3. Şimdi seçenekleri sınayalım:
4. A) Marangozluğun zor olduğu paragrafta söylenmiyor. Zaten yazar mesleğin zorluğundan değil, öğrenmenin doğasından söz ediyor. **Kapsamıyor.**
5. B) "Bir işi öğrenmek, o işin gerektirdiği sabrı kazanmakla başlar." Üç gün aynı tahtayı törpülemek, ustanın cevabı ve son cümle — hepsi bu yargıya çıkıyor. **Paragrafın tamamını kapsıyor.**
6. C) Usta çırak ilişkisinin zayıfladığına dair tek kelime yok. Yazar bir karşılaştırma yapmıyor. **Parçada yok.**
7. D) Bu, parçada **anlatılan olayın kendisi.** Doğru bir bilgi ama ana fikir değil; ana fikir olaydan çıkarılan derstir. Bu seçeneği işaretlemek, hikâyeyi özetlemekle ana fikri bulmayı karıştırmaktır. **Dar.**
8. **Cevap: B.**

T.8.3.17

Şiirde ana duyguyu belirleme

Aşağıdaki dizelerde hangi duygu ağır basmaktadır?

> Kapının önündeki taş hâlâ duruyor,
> Üstünde oturup seni beklediğim taş.
> Bahçedeki erik ağacı büyümüş, kalınlaşmış;
> Bir tek senin adımların eksik bu avludan.

A) Korku
B) Özlem
C) Öfke
D) Şaşkınlık

1. Ana duyguyu sözcüklerden çıkaracağız.
2. "Hâlâ duruyor" → geçmişten bugüne kalan bir şey var, konuşan kişi geçmişe bakıyor.
3. "Seni beklediğim taş" → bekleme, ayrılık.
4. "Büyümüş, kalınlaşmış" → aradan uzun zaman geçmiş.
5. "Bir tek senin adımların eksik" → her şey yerinde, eksik olan yalnızca o kişi.
6. Dizelerin dördü de aynı yöne bakıyor: burada olmayan birinin yokluğu. Yokluğu hissedilen birine duyulan bu hâlin adı **özlem**dir.
7. Diğerlerini de eleyelim ki tesadüfen doğru bulmayalım:
8. A) Korkuyu doğuracak bir tehdit, karanlık, kaçış yok. **Yok.**
9. C) Öfke için bir suçlama, sitem, kızgın bir söz gerekirdi. Konuşan kimseyi suçlamıyor. **Yok.**
10. D) Şaşkınlık ani ve beklenmedik bir durum ister. Burada her şey tanıdık ve beklendiği gibi. **Yok.**
11. **Cevap: B.**
12. Rutin olarak akılda tut: ana duygu sorusunda seçenekleri **sözcük kanıtıyla** ele. Her eleme için dizelerden bir kanıt gösteremiyorsan elemen sağlam değildir.

T.8.3.17

Değinilmeyen yardımcı fikri bulma

Aşağıdaki parçada hangisine **değinilmemiştir?**

> Bisikleti şehir içinde kullanmanın birden çok faydası var. Kısa mesafelerde arabadan daha hızlı olduğu için insan trafikte beklemekten kurtuluyor. Yakıt parası ödenmediğinden aylık ulaşım gideri belirgin biçimde düşüyor. Üstelik pedal çevirmek, ayrıca spor salonuna gitmeye gerek bırakmayan bir hareket sayılıyor. Bütün bunların yanında egzoz salmayan bir araç olduğu için havayı da kirletmiyor.

A) Kısa mesafelerde arabadan hızlı olduğuna
B) Ulaşım masrafını azalttığına
C) Bisiklet yollarının yetersizliğine
D) Hava kirliliğine yol açmadığına

1. Bu soruda metinden seçeneğe değil, **seçenekten metne** gidiyoruz. Sırayla avlayalım.
2. A) "Kısa mesafelerde arabadan daha hızlı olduğu için..." → ikinci cümlede aynen var. **Değinilmiş.**
3. B) "Aylık ulaşım gideri belirgin biçimde düşüyor." → üçüncü cümlede var. **Değinilmiş.**
4. C) Bisiklet yolları paragrafta hiç geçmiyor. Yazar bisikletin **faydalarını** sıralıyor; altyapı eksikliğinden, yol sorunundan tek kelime etmiyor. **Değinilmemiş.**
5. D) "Egzoz salmayan bir araç olduğu için havayı da kirletmiyor." → son cümlede var. **Değinilmiş.**
6. **Cevap: C.**
7. Burada bir noktaya dikkat: C seçeneği **doğru bir bilgidir**, gerçekten de birçok şehirde bisiklet yolu yetersizdir. Ama soru "hangisi doğrudur" demiyor, "parçada hangisine değinilmemiştir" diyor. Senin dünya bilgin bu soruda hiçbir işe yaramaz; ölçüt yalnızca metindir.

T.8.3.18

Parçaya uygun başlığı seçme

Aşağıdaki parçaya en uygun başlık hangisidir?

> Arı, bir çiçeğe konduğunda yalnızca kendi karnını doyurmaz. Bacaklarına yapışan polenleri farkında olmadan başka çiçeklere taşır ve o bitkilerin çoğalmasını sağlar. Bugün sofralarımıza gelen meyvelerin büyük bölümü bu sessiz taşımacılığın ürünüdür. Arı sayısı azalan yerlerde ürün veriminin düştüğü yıllardır görülüyor. Küçücük bir canlı, koca bir tarımın ayakta durmasına yardım ediyor.

A) Arı
B) Küçük Bir Canlının Büyük Katkısı
C) Arıların Bal Yapma Yöntemi
D) Tarımda Verim Düşüşünün Nedenleri

1. Önce konuyu kendim söyleyeyim: **arıların bitkileri tozlaştırarak tarıma yaptığı katkı.**
2. Şimdi seçenekleri üç şarta göre sınayalım.
3. A) "Arı" — çok **geniş.** Bu başlık altında arının anatomisi, arı türleri, arı sokması, arıcılık… her şey yazılabilir. Oysa parça yalnızca arının tozlaşmadaki rolünü anlatıyor. Başlık metni tam kapsamıyor, taşırıyor.
4. B) "Küçük Bir Canlının Büyük Katkısı" — parçanın tamamı bunu anlatıyor: küçük canlı (arı), büyük katkı (tarımın ayakta durması). Giriş cümlesinden son cümleye kadar her cümle bu başlığın altına girer. **Kapsayıcı ve tam.**
5. C) "Arıların Bal Yapma Yöntemi" — parçada bal yapımından **hiç söz edilmiyor.** Arı denince akla bal gelir diye işaretlersen kendi bilginle cevap vermiş olursun. **Parçada yok.**
6. D) "Tarımda Verim Düşüşünün Nedenleri" — verim düşüşü parçada yalnızca **dördüncü cümlede** ve arıyı desteklemek için geçiyor. Üstelik "nedenleri" demek, parçada birden çok neden sayıldığını söyler; oysa tek bir konu var. **Dar ve yanıltıcı.**
7. **Cevap: B.**

T.8.3.19

Metnin en doğru özetini seçme

Aşağıdaki metnin en doğru özeti hangi seçenektir?

> Şehirdeki gece aydınlatmaları son yıllarda hızla arttı. Sokaklar, köprüler, vitrinler sabaha kadar ışık saçıyor. Bu ışıklar güvenlik sağlıyor sağlamasına, ama görmediğimiz bir bedeli de var. Gece göçen kuşlar yönlerini yıldızlara göre bulur; parlak şehir ışıkları onları şaşırtıp cam binalara çarptırıyor. Kaplumbağa yavruları denize değil, ışığa doğru yürüyor. Işığı azaltmak karanlıkta kalmak demek değil; yalnızca ışığı gerektiği yere, gerektiği kadar vermek demek.

A) Şehirlerde gece aydınlatması artmıştır ve sokaklar sabaha kadar ışıklıdır.
B) Gece göçen kuşlar cam binalara çarpmakta, kaplumbağa yavruları yönünü şaşırmaktadır.
C) Artan gece aydınlatması güvenlik sağlasa da hayvanların yönünü şaşırtıyor; çözüm ışığı büsbütün kesmek değil, yerinde ve ölçülü kullanmaktır.
D) Şehirlerde ışıklandırma tamamen kaldırılmalı, geceler eskisi gibi karanlık bırakılmalıdır.

1. Özet sorusunda ölçüt iki tanedir: **eksiksiz olacak** ve **fazlası olmayacak.**
2. A) Yalnızca **giriş** bölümünü anlatıyor. Metnin asıl derdi olan bedel, hayvanlar ve çözüm hiç yok. **Eksik.**
3. B) Yalnızca **örnekleri** anlatıyor. Kuş ve kaplumbağa metinde kanıt olarak verilmiş ayrıntılardır; özet ayrıntıdan değil, özden kurulur. Üstelik son cümledeki çözüm önerisi burada yok. **Eksik.**
4. C) Üç parçanın üçü de var: (1) aydınlatmanın faydası kabul ediliyor, (2) hayvanlara verdiği zarar söyleniyor, (3) metnin son cümlesindeki çözüm — ışığı yerinde ve ölçülü kullanmak — aktarılıyor. Ayrıntıya boğulmuyor, metinde olmayan bir şey de eklemiyor. **Tam.**
5. D) Metin bunu **söylemiyor**, hatta tam tersini söylüyor: "Işığı azaltmak karanlıkta kalmak demek değil." Bu seçenek metni özetlemiyor, metnin savunmadığı bir aşırı görüşü ona yüklüyor. **Yanlış.**
6. **Cevap: C.**
7. D seçeneği önemli bir uyarı taşıyor: özette metnin **tonunu** da korumalısın. Yazar ölçülü konuşuyorsa özetin de ölçülü olmalı; yazarın "azaltalım" dediği yerde "tamamen kaldıralım" demek özet değil, çarpıtmadır.

T.8.3.13

Parçadan çıkarım yapma

Aşağıdaki parçadan hangisi **çıkarılabilir?**

> Dedem, her sabah kahvaltıdan önce bahçeye iner, fidanların yapraklarını tek tek çevirip alttan bakardı. Bir keresinde sormuştum, "Yaprağın altında ne var?" diye. "Hastalık üstten değil, alttan başlar." demişti. O bahçede kırk yıl boyunca hiçbir ağaç kurumadı. Dedem gittikten sonra bahçeye kimse inmedi; iki yıl içinde erik ağacı gitti, ardından kayısı.

A) Dedesi meyve ağaçlarını satmak için yetiştirmektedir.
B) Düzenli bakım, ağaçların sağlığında belirleyici olmuştur.
C) Erik ağaçları kayısıdan daha dayanıksızdır.
D) Bahçede yalnızca meyve ağaçları bulunmaktadır.

1. Her seçenek için parçadan **kanıt cümlesi** isteyeceğim. Gösteremezsem eliyorum.
2. A) Satıştan, paradan, pazardan söz eden tek bir cümle var mı? Yok. Bahçesi olan herkesin ürününü sattığını düşünmek **senin varsayımın**, metnin bilgisi değil. **Elenir.**
3. B) Kanıtlar sırayla: dede her sabah bahçeye iniyor (düzenli bakım), yaprakları alttan kontrol ediyor (bakımın niteliği), kırk yıl hiçbir ağaç kurumuyor (bakım varken sonuç), dede gidince kimse bakmıyor ve iki ağaç kuruyor (bakım yokken sonuç). Metin iki durumu yan yana koyup aradaki bağı **kendisi** kuruyor. **Çıkarılabilir.**
4. C) Metinde erik önce, kayısı sonra kurumuş. Ama bu, eriğin **daha dayanıksız olduğunu** kanıtlamaz; sıralama tek bir olaydır, kural değildir. Metin böyle bir karşılaştırma yapmıyor. **Aşırı yorum.**
5. D) Parçada erik ve kayısı geçiyor, "fidanlar" deniyor. Ama "bahçede **yalnızca** meyve ağacı var" demiyor. "Yalnızca, hiç, her zaman, hepsi" gibi **kesinlik bildiren** sözcükler içeren seçeneklere karşı her zaman temkinli ol; metin çoğu kez bu kadar kesin konuşmaz. **Elenir.**
6. **Cevap: B.**

T.8.3.14

Cevabı parçada olmayan soruyu bulma

Aşağıdaki soruların hangisinin cevabı bu parçada **yoktur?**

> Kütüphaneye ilk gittiğim gün on bir yaşındaydım. Görevli kadın, bana raflar arasında dolaşma izni verdi ve "İstediğini seç, ama seçtiğini bitir." dedi. O gün kalın olduğu için bir kitap seçtim; üç haftada zar zor bitirdim. Bitirdiğimde kitabın konusunu unutmuştum ama bir şeyi öğrenmiştim: bitirmek, başlamaktan zordur. Bugün hâlâ yarım bıraktığım kitapları rahatsızlıkla hatırlarım.

A) Anlatıcı kütüphaneye ilk gittiğinde kaç yaşındadır?
B) Görevli kadın anlatıcıya ne söylemiştir?
C) Anlatıcı seçtiği kitabı ne kadar sürede bitirmiştir?
D) Anlatıcı o gün kütüphaneye kiminle gitmiştir?

1. Sorudan metne gidiyoruz; her sorunun cevabını metinde arayıp bulduğuma çarpı koyacağım.
2. A) "Kütüphaneye ilk gittiğim gün **on bir yaşındaydım.**" → birinci cümlede var. **Cevabı var.**
3. B) "İstediğini seç, ama seçtiğini bitir." → ikinci cümlede tırnak içinde aynen var. **Cevabı var.**
4. C) "Üç haftada zar zor bitirdim." → üçüncü cümlede var. **Cevabı var.**
5. D) Anlatıcının yanında biri var mıydı? Metinde tek insan görevli kadın; o da kütüphanede çalışıyor, birlikte gitmiyorlar. Anlatıcının kiminle gittiği **hiçbir cümlede söylenmiyor.** "Yalnız gitmiştir" demek de bir çıkarım değil, varsayım olurdu; metin bunu da söylemiyor. **Cevabı yok.**
6. **Cevap: D.**
7. Burada şuna dikkat et: D seçeneğindeki "kütüphane" ve "o gün" sözcükleri metinde geçiyor. Sözcüklerin metinde geçmesi, sorunun cevabının metinde olduğu anlamına gelmez. Aradığın şey sözcük değil, **bilgi.**

T.8.3.15

Sorunu belirleyip uygun çözümü seçme

Aşağıdaki parçada anlatılan soruna en uygun çözüm hangisidir?

> Okulumuzun kütüphanesi öğle arasında dolup taşıyor, ama kitap ödünç alan neredeyse yok. Çünkü ödünç alma işlemini yalnızca kütüphane sorumlusu yapabiliyor ve o öğretmen öğle arasında derste oluyor. Kitabı beğenen öğrenci raftan alıyor, biraz karıştırıyor, sonra yerine bırakıp çıkıyor. Aynı kitap ertesi gün yine aynı öğrencinin elinde, yine yarım kalıyor.

A) Kütüphaneye daha fazla kitap alınmalıdır.
B) Öğrencilere kitap okumanın önemi anlatılmalıdır.
C) Öğle arasında ödünç verme işini yürütecek bir görevli ya da nöbetçi öğrenci bulunmalıdır.
D) Kütüphane öğle arasında kapalı tutulmalıdır.

1. Önce sorunu tek cümlede yazayım: **Öğrenciler öğle arasında kütüphanededir ama o saatte ödünç verecek kimse olmadığı için kitap alamıyorlar.**
2. Şimdi seçenekleri bu cümlenin karşısına koyuyorum.
3. A) Kitap sayısı artsa ne değişir? Öğrenci yine ödünç alamaz, çünkü sorun kitapta değil **işlemde.** Sorunun kendisine dokunmuyor. **Elenir.**
4. B) Metinde öğrenciler zaten kütüphaneye geliyor, kitabı eline alıyor, karıştırıyor. Yani isteksizlik yok; **imkânsızlık** var. Üstelik "önemi anlatılmalı" bir eylem değil, bir dilektir. **Elenir.**
5. C) Sorun "o saatte yetkili yok" ise, çözüm o saatte yetkili bulundurmaktır. Doğrudan sorunun kaynağına dokunuyor, uygulanabilir ve metinle çelişmiyor. **Uygun.**
6. D) Kütüphaneyi kapatmak, öğrencilerin kitaba ulaştığı **tek saati** de ortadan kaldırır. Sorunu çözmüyor, büyütüyor. Bu tür seçenekler sorunu "yok ederek" çözüyormuş gibi görünür; oysa amacı da yok etmiş olur. **Elenir.**
7. **Cevap: C.**

T.8.3.22

Boşluğa uygun geçiş ifadesini bulma

Aşağıdaki parçada numaralanmış yerlere sırasıyla hangi ifadeler getirilmelidir?

> Ekran başında geçirilen sürenin uykuyu bozduğu çok söylendi. Çoğumuz bunu duyunca telefonu yatağa götürmemeye çalıştık. **(I)** sorun yalnızca telefonun yanımızda olması değil; ekranın yaydığı ışığın beyni gündüz sanmasıdır. Beyin gündüz olduğunu düşününce uyku hormonunu salgılamayı geciktirir. **(II)** yatağa erken girsek bile uykuya geç dalarız. **(III)** yapılması gereken, telefonu odadan çıkarmaktan çok, uykudan bir saat önce parlak ekranlardan uzaklaşmaktır.

A) Oysaki – Böylece – Kısaca
B) Çünkü – Ayrıca – Örneğin
C) Böylece – Oysaki – İlk olarak
D) Örneğin – Kısaca – Ne var ki

1. Her boşlukta önce **ilişkinin adını** koyacağım, sonra ifadeyi arayacağım.
2. **(I):** Öncesinde "telefonu yatağa götürmemeye çalıştık" deniyor; sonrasında "sorun yalnızca telefonun yanımızda olması **değil**" deniyor. Yani yazar, az önce söylenen yaygın düşüncenin **tersini** söylüyor. İlişki: **karşıtlık.** Karşıtlık kuran ifade: **oysaki.**
3. **(II):** Öncesinde "beyin uyku hormonunu geciktirir" deniyor; sonrasında "erken girsek bile geç dalarız" deniyor. İkincisi birincisinin **sonucudur.** İlişki: **sonuç.** Sonuç kuran ifade: **böylece.**
4. **(III):** Bu, parçanın son cümlesi ve bütün söylenenlerden bir öneri çıkarıyor. İlişki: **toparlama.** Toparlayan ifade: **kısaca.**
5. Sıra: **oysaki – böylece – kısaca** → **A.**
6. Diğerlerinin neden olmadığını da görelim, çünkü eleme yapmayı öğrenmen gerekiyor:
7. B) "Çünkü" neden bildirir; oysa (I)'de neden değil karşıtlık var. Zaten ilk ifade tutmayınca seçeneğin tamamı düşer.
8. C) "Böylece" (I)'e konursa yazar önceki cümlenin sonucunu söylüyor olurdu; ama tam tersini söylüyor. **Olmaz.**
9. D) "Örneğin" bir örnek getirir; (I)'den sonra gelen cümle örnek değil, karşıt bir açıklamadır. **Olmaz.**
10. Bir tavsiye: bu tip sorularda **tek bir boşluğu** kesin çözersen çoğu zaman üç seçenek birden düşer. Hangi boşluktan emin olduğunu bulup oradan başla; hepsini sırayla çözmek zorunda değilsin.

T.8.3.10

Yazılan paragrafta bağlantı ifadesini düzeltme

Bir öğrenci aşağıdaki paragrafı yazmış, ancak bağlantı ifadelerinden **biri** anlamına uygun kullanılmamıştır. Hangisidir ve yerine ne gelmelidir?

> Sınıfımızda kitap kulübü kurmayı çok istiyoruz. **(I) İlk olarak** herkesin evinden birer kitap getirmesini planladık. **(II) Böylece** kısa sürede küçük bir raf oluşturduk. **(III) Başka bir deyişle** kitapların çoğu aynı türden çıktı; on beş kitabın on ikisi maceraydı. **(IV) Son olarak** öğretmenimizden farklı türlerde kitap önermesini isteyeceğiz.

1. Her ifadenin kurduğu ilişkiyi, öncesi ve sonrasına bakarak sınayacağım.
2. **(I) İlk olarak:** Bir plan sıralaması başlıyor, ilk adım söyleniyor. Sonrasında II ve IV ile sıra devam ediyor. **Doğru kullanılmış.**
3. **(II) Böylece:** Öncesi "herkes kitap getirsin diye planladık", sonrası "küçük bir raf oluştu". İkincisi birincisinin sonucu. **Doğru kullanılmış.**
4. **(III) Başka bir deyişle:** Bu ifade, az önce söyleneni **başka sözcüklerle tekrar** anlatmak için kullanılır. Peki burada öyle mi olmuş? Öncesi "küçük bir raf oluştu", sonrası "kitapların çoğu aynı türden çıktı". İkinci cümle birincisini açıklamıyor; tam tersine, sevinçle söylenen bir şeyin ardından bir **aksaklık** getiriyor. Beklenmeyen, olumsuz bir durum söyleniyor. İlişki **karşıtlık.** Doğru ifade: **ne var ki** ya da **oysaki.**
5. **(IV) Son olarak:** I ile başlayan sıralamayı bitiriyor, üstelik çözüm adımını söylüyor. **Doğru kullanılmış.**
6. **Cevap: III numaralı ifade yanlış kullanılmıştır; yerine "ne var ki" (ya da "oysaki") getirilmelidir.**
7. Buradan çıkaracağın kural: bir bağlantı ifadesinin doğru olup olmadığını, **kendisine değil, öncesi ile sonrası arasındaki ilişkiye** bakarak anlarsın.

T.8.4.15

Başlıktan metnin konusunu kestirme

Bir yazının başlığı **"Şehrin İçindeki Sessiz Yolcular: Sokak Kedileri"**, yanındaki görselde ise apartman merdiveninde uyuyan bir kedi bulunuyor.

Bu yazıda aşağıdakilerden hangisinin anlatılması **beklenmez?**

A) Kedilerin şehir hayatına nasıl uyum sağladığı
B) İnsanların sokak kedileriyle kurduğu ilişki
C) Kedilerin şehirde karşılaştığı zorluklar
D) Kedilerin evcilleştirilme tarihi

1. Önce başlığı parçalayalım, her parçadan ne öğreniyoruz?
2. "**Sokak kedileri**" → konu belli: sokakta yaşayan kediler.
3. "**Şehrin içindeki**" → mekân belli: şehir. Demek ki metin kırsalı, doğayı değil şehri anlatacak.
4. "**Sessiz yolcular**" → bir niteleme, hatta bir benzetme. Kedileri şehirde dolaşan, kimseye görünmeden yaşayan varlıklar olarak tanıtıyor. Yazarın bakışında bir sıcaklık, bir merak var.
5. Görsel: apartman merdiveninde uyuyan kedi. Yani kedinin **insan yaşam alanının içindeki** varlığı vurgulanıyor.
6. Şimdi seçenekler:
7. A) Şehre uyum — başlıktaki "şehrin içindeki" ifadesi tam olarak bunu vaat ediyor. **Beklenir.**
8. B) İnsanlarla ilişki — görsel apartman merdivenini gösteriyor, yani kedi insanın yaşadığı yerde. **Beklenir.**
9. C) Şehirdeki zorluklar — sokakta yaşayan bir canlıyı anlatan yazı, karşılaştığı güçlüklere değinir; "sessiz" nitelemesi de sessizce katlanmayı çağrıştırır. **Beklenir.**
10. D) Evcilleştirilme tarihi — bu, binlerce yıl öncesine giden **tarihsel** bir konudur. Başlıkta ne tarih ne geçmiş var; başlık bugünü ve şehri işaret ediyor. **Beklenmez.**
11. **Cevap: D.**

T.8.3.12

Düşüncenin akışını bozan cümleyi bulma

Aşağıdaki parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

> **(I)** Deniz kabuklarının üzerindeki çizgiler, o canlının yaşam öyküsünü yazar. **(II)** Her çizgi, kabuğun bir dönem boyunca ne kadar büyüdüğünü gösterir. **(III)** Bol besin bulunan yıllarda çizgiler arası açılır, kıtlık yıllarında daralır. **(IV)** Deniz kabukları toplanıp süs eşyası yapımında da kullanılmaktadır. **(V)** Bu yüzden bilim insanları eski kabuklara bakarak yüzlerce yıl önceki deniz koşullarını okuyabiliyor.

1. Önce paragrafın ne anlattığını tek cümlede söyleyeyim: **kabuk üzerindeki çizgiler, geçmiş deniz koşulları hakkında bilgi verir.**
2. Cümleleri zincir hâlinde takip edelim:
3. I: Çizgiler yaşam öyküsü yazar → iddia ortaya atılıyor.
4. II: Her çizgi büyümeyi gösterir → iddia açıklanıyor.
5. III: Bol besinde açılır, kıtlıkta daralır → açıklama ayrıntılanıyor, çizgiler artık **bilgi taşıyor.**
6. IV: Kabuklar süs eşyası yapımında kullanılıyor → ??
7. V: Bu yüzden bilim insanları eski koşulları okuyabiliyor → III'ten çıkan sonuç.
8. IV'ü inceleyelim. Konu yine kabuk mu? Evet, **kabuktan söz ediyor.** İşte tuzak burada: cümle konuyla ilgili görünüyor. Ama paragrafın anlattığı şey kabuğun **kendisi** değil, kabuğun **taşıdığı bilgi.** IV ise kabuğun **kullanım alanından** söz ediyor; süs eşyasının, çizgilerin bilgi taşımasıyla hiçbir ilgisi yok.
9. Şimdi sınamayı yapalım: IV'ü çıkarıp okuyalım.
10. > Deniz kabuklarının üzerindeki çizgiler, o canlının yaşam öyküsünü yazar. Her çizgi, kabuğun bir dönem boyunca ne kadar büyüdüğünü gösterir. Bol besin bulunan yıllarda çizgiler arası açılır, kıtlık yıllarında daralır. Bu yüzden bilim insanları eski kabuklara bakarak yüzlerce yıl önceki deniz koşullarını okuyabiliyor.
11. Paragraf eksilmedi, **toparlandı.** Üstelik V'teki "bu yüzden" artık doğrudan III'e bağlanıyor; IV varken bu bağ kopuyordu.
12. **Cevap: IV.**

Boşluğa uygun cümleyi getirme

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yere hangi cümle getirilmelidir?

> Bir yemeğin tarifini okumakla o yemeği yapmayı öğrenmiş olmazsın. Tarifte "orta ateşte pişirin" yazar; ama ateşin ne zaman ortadan yükseldiğini ancak tencerenin başında durup görürsen anlarsın. **( .... )** İşte bu yüzden usta aşçılar çırağa önce tarifi değil, ocağın başında beklemeyi öğretir.

A) Yemek tarifleri günümüzde internette kolayca bulunabiliyor.
B) Yazılı bilgi işin çerçevesini verir, deneyimse çerçevenin içini doldurur.
C) Her ülkenin kendine özgü bir mutfak kültürü vardır.
D) Aşçılık, sabır isteyen ve yıllar süren bir meslektir.

1. Boşluk **ortada**, yani köprü cümlesi arıyoruz. İki tarafına bakalım.
2. **Öncesi:** Tarifi okumak yetmez; bazı şeyler ancak başında durunca öğrenilir. Yani yazılı bilgi ile yaşayarak öğrenme karşılaştırılıyor.
3. **Sonrası:** "**İşte bu yüzden** usta aşçılar çırağa önce tarifi değil, ocağın başında beklemeyi öğretir."
4. "Bu yüzden" bir **sonuç** bağlacıdır. Demek ki boşluğa gelen cümle, bu sonucun **gerekçesi** olacak. Gerekçe şu olmalı: yazılı bilgi tek başına yetmez, deneyim gerekir.
5. Seçenekleri sınayalım:
6. A) Tariflerin internette bulunması — konuyla uzaktan ilgili ama öncesindeki karşılaştırmayı sürdürmüyor, sonrasındaki "bu yüzden"e de gerekçe olmuyor. Boşluğa konsa paragraf tökezler. **Elenir.**
7. B) "Yazılı bilgi işin çerçevesini verir, deneyimse çerçevenin içini doldurur." Öncesindeki tarif–tencere karşılaştırmasını **toparlıyor**; sonrasındaki "bu yüzden ocağın başında beklemeyi öğretir" cümlesine de **doğrudan gerekçe** oluyor. İki tarafa da uyuyor. **Uygun.**
8. C) Mutfak kültürü paragrafta hiç yok; konuyu bambaşka bir yere çekiyor. **Elenir.**
9. D) Aşçılığın sabır istediği doğru bir cümle ve kulağa hoş geliyor. Ama paragrafın derdi mesleğin zorluğu değil, **öğrenmenin biçimi.** "Bu yüzden" bağlacına gerekçe de olmuyor: mesleğin uzun sürmesi, çırağa neden önce beklemenin öğretildiğini açıklamaz. **Elenir.**
10. **Cevap: B.**
11. Son adımı da yapalım: B'yi yerine koyup baştan okuduğumuzda paragraf pürüzsüz akıyor. Bu sınamayı her seferinde yap; iki saniye sürer, yanlış işaretlemeyi önler.

İkiye bölünecek parçada bölme noktasını bulma

Aşağıdaki parça iki paragrafa bölünmek istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

> **(I)** Eskiden bir mektubun karşı şehre ulaşması günler alırdı. **(II)** İnsan yazdığı satırların arkasında durmak zorundaydı, çünkü geri alma imkânı yoktu. **(III)** Bu yüzden mektuplar uzun uzun düşünülerek, bazen birkaç kez yeniden yazılarak gönderilirdi. **(IV)** Bugün ise bir mesaj saniyeler içinde karşı tarafa varıyor. **(V)** Hızlı yazıyor, hızlı gönderiyor, çoğu zaman ne yazdığımızı bir daha okumuyoruz. **(VI)** Böylece iletişim hızlandı ama sözün ağırlığı azaldı.

1. Önce metnin kaç konudan söz ettiğini bulalım.
2. I, II, III → **eskiden mektup**: yavaş ulaşırdı, geri alınamazdı, bu yüzden düşünülerek yazılırdı. Üçü de aynı düşüncenin parçası; hatta III "bu yüzden" ile II'ye bağlanıyor.
3. IV, V, VI → **bugün mesaj**: hızlı gidiyor, düşünmeden yazıyoruz, söz hafifliyor. Bunlar da kendi aralarında bağlı; VI "böylece" ile V'e bağlanıyor.
4. Demek ki iki bölüm var ve sınır III ile IV arasında.
5. Şimdi IV'ü bağımsızlık bakımından sınayalım: "**Bugün ise** bir mesaj saniyeler içinde karşı tarafa varıyor." "İse" bir karşılaştırma bildiriyor, ama cümle önceki cümleye **bağımlı değil**; kendi başına yeni bir durum tanıtıyor ve arkasından gelen V ile VI'yı taşıyor. Yeni paragrafı başlatabilir.
6. Diğer adayları da eleyelim:
7. III "Bu yüzden" ile başlıyor → II'ye bağlı, paragraf başlatamaz.
8. V kendi başına asılı kalır; IV'te söylenen hızın sonucu, IV olmadan anlamsız.
9. VI "Böylece" ile başlıyor → V'e bağlı, paragraf başlatamaz. Üstelik VI, ikinci paragrafın **sonuç** cümlesidir.
10. **Cevap: IV.**

Parçanın öncesinde söylenmiş olabilecek düşünce

Aşağıdaki parçanın **öncesinde** ne söylenmiş olabilir?

> İkinci olarak, öğrencinin çalışma masası penceresi arkada kalacak biçimde yerleştirilmelidir. Işık omuz hizasından gelirse defterin üzerinde gölge oluşmaz. Masanın üzerinde ders dışı hiçbir eşya bulunmamalı; göz her dolaştığında bir oyuncağa takılan öğrenci sayfaya dönmekte zorlanır. Kısacası çalışma masası, dikkati dağıtan değil toplayan bir yer olmalıdır.

A) Öğrencilerin ders çalışırken yaşadığı dikkat sorunları
B) Verimli çalışma için gereken ilk koşul
C) Çalışma masasının nasıl temizleneceği
D) Öğrencilerin uyku düzeninin çalışmaya etkisi

1. İlk cümleye bakıyorum ve iz arıyorum: "**İkinci olarak**, öğrencinin çalışma masası…"
2. İşte kanıt. "İkinci olarak" diyen biri, daha önce mutlaka bir **birincisini** söylemiştir. Demek ki bu parçadan önce, aynı sıralamanın **ilk maddesi** anlatılmıştır.
3. Peki neyin ilk maddesi? Parçanın son cümlesi konuyu veriyor: "Kısacası çalışma masası, dikkati dağıtan değil toplayan bir yer olmalıdır." Yani sıralanan şey **verimli çalışmanın koşullarıdır.**
4. Seçenekler:
5. A) Dikkat sorunları — parçada dikkatten söz ediliyor, bu yüzden tanıdık geliyor. Ama "ikinci olarak" bir **madde sıralaması** gerektirir; sorunların anlatımı bir madde değildir. Üstelik seçenek "ikinci" ifadesini karşılamıyor. **Elenir.**
6. B) "Verimli çalışma için gereken **ilk** koşul" — "ikinci olarak" ifadesinin tam karşılığı. Öncesinde birinci koşul anlatılmış olmalı. **Uygun.**
7. C) Masanın temizliği — parçada masanın üzerinde eşya bulunmaması söyleniyor, ama bu **düzen** meselesidir, temizlik değil. Ayrıca "ikinci olarak"ı karşılamıyor. **Elenir.**
8. D) Uyku düzeni — parçada hiç geçmiyor ve sıralamayla bağı yok. **Elenir.**
9. **Cevap: B.**
10. Gördüğün gibi bu soruyu **tek bir sözcük** çözdü: "ikinci olarak". Paragrafın tamamını anlamak bile gerekmedi. Bu soru tipinde gözünü doğrudan ilk ve son cümleye götür.