Dönüşlü Fiiller — Şimdiki Zaman Çekimi
İtalyancada dönüşlü fiiller (verbi riflessivi), öznenin eylemi kendi üzerinde gerçekleştirdiği fiillerdir ve mastar hâlleri her zaman "-si" ekiyle biter: svegliarsi (uyanmak), alzarsi (kalkmak), lavarsi (yıkanmak), vestirsi (giyinmek), chiamarsi (adı ... olmak) gibi. Bu fiiller çekimlenirken önce özneye uygun dönüşlü zamir (mi, ti, si, ci, vi, si) söylenir, ardından fiilin kendisi normal kurallara göre çekimlenir.
svegliarsi (uyanmak)
- io mi sveglio
- tu ti svegli
- lui/lei si sveglia
- noi ci svegliamo
- voi vi svegliate
- loro si svegliano
Dikkat edilmesi gereken nokta, dönüşlü zamirin özneyle uyumlu olması gerektiğidir: io ile her zaman "mi", tu ile her zaman "ti" kullanılır; "si" hem lui/lei hem de loro için ortaktır ama fiil çekimi (sveglia/svegliano) hangi şahıs olduğunu belli eder.
Ogni mattina mi sveglio alle sette.
↳ Her sabah saat yedide uyanıyorum.
A che ora ti alzi la domenica?
↳ Pazar günleri saat kaçta kalkıyorsun?
Prima di uscire, Anna si lava le mani.
↳ Dışarı çıkmadan önce Anna ellerini yıkıyor.
Come si chiamano i tuoi fratelli?
↳ Kardeşlerinin adı ne?
Zamirin yerleşimi ve mastarla birlikte kullanım
Bir dönüşlü fiil, dovere/potere/volere gibi bir kip fiiliyle birlikte mastar hâlinde kullanıldığında, dönüşlü zamir iki şekilde yerleştirilebilir: kip fiilinden önce ("Mi voglio svegliare presto") ya da mastarın sonuna bitişik olarak, mastarın son "-e"si düşürülerek ("Voglio svegliarmi presto"). Her iki kullanım da eşit derecede doğrudur.
chiamarsi fiili Türkçeye "adı olmak" diye çevrilir ama gerçek anlamı "kendini çağırmak"tır: "Mi chiamo Ayşe" kelimesi kelimesine "Kendimi Ayşe olarak çağırıyorum" demektir. Bu mantığı kavramak, diğer dönüşlü fiilleri anlamayı da kolaylaştırır.
Öğrenciler genellikle dönüşlü zamiri unutup sadece fiili çekimler: "Io sveglio alle sette" gibi bir cümle İtalyancada yanlıştır ve farklı bir anlama gelir (svegliare = birini uyandırmak, dönüşsüz kullanım). Doğrusu "Mi sveglio alle sette" olmalıdır; zamiri atlamak YDS'de en sık karşılaşılan çeldirici tuzaklardan biridir.
YDS/YÖKDİL'de dönüşlü fiiller, günlük rutin anlatan paragraflarda (uyanma, kalkma, giyinme sırası) sıkça geçer ve doğru dönüşlü zamir + doğru fiil çekimi kombinasyonunu seçmeyi gerektiren sorularla test edilir.
Sık kullanılan diğer dönüşlü fiiller
Günlük hayatı anlatan metinlerde en sık karşılaşılan dönüşlü fiiller şunlardır: addormentarsi (uykuya dalmak), truccarsi (makyaj yapmak), pettinarsi (saçını taramak), sedersi (oturmak), fermarsi (durmak), sposarsi (evlenmek) ve annoiarsi (sıkılmak). Bunların hepsi svegliarsi ile aynı mantıkla çekimlenir: önce dönüşlü zamir, sonra fiilin kendisi. Ayrıca bazı fiiller "karşılıklılık" (reciproco) anlamı da taşıyabilir: "Marco e Anna si amano" (Marco ve Anna birbirlerini seviyorlar) cümlesinde "si" artık "kendine" değil "birbirine" anlamındadır; bu ayrım bağlamdan anlaşılır.
Dönüşlü fiillerin geçmiş zamanda (passato prossimo) her zaman essere yardımcı fiiliyle çekimlendiğini ve geçmiş zaman ortacının (participio passato) özneyle cinsiyet/sayı uyumu gösterdiğini de bilmek faydalıdır; bu ayrıntı ileri seviye YÖKDİL sorularında test edilebilir, ancak şimdiki zaman aşamasında öncelik dönüşlü zamir + fiil çekimi uyumunu sağlamlaştırmaktır.