Gerundio ve Stare + Gerundio
Gerundio, İtalyancada bir eylemin sürmekte olduğunu, bir eyleme eşlik eden başka bir eylemi veya bir eylemin nasıl/ne zaman/hangi araçla yapıldığını anlatmak için kullanılan değişmez bir fiil biçimidir. Türkçedeki "-erek/-arak" ekine ya da İngilizcedeki "-ing" ekine denk gelir. Gerundio tek başına da kullanılabilir, ama en sık stare fiiliyle birlikte kullanılarak İngilizcedeki present continuous (şu anda yapılmakta olan eylem) yapısına denk gelen "stare + gerundio" kalıbını oluşturur.
Gerundio nasıl kurulur?
- -are fiilleri: kök + -ando → parlare → parlando
- -ere fiilleri: kök + -endo → scrivere → scrivendo
- -ire fiilleri: kök + -endo → dormire → dormendo
Bazı fiillerin gerundio hâli düzensizdir çünkü Latince kökenli eski bir gövdeden türer: fare → facendo, dire → dicendo, bere → bevendo. Önemli bir kural: gerundio, tıpkı mastar gibi, özneye göre asla değişmez; tek değişen "stare" fiilidir.
stare fiilinin çekimi
- io sto
- tu stai
- lui/lei sta
- noi stiamo
- voi state
- loro stanno
In questo momento sto studiando per l'esame di italiano.
↳ Şu anda İtalyanca sınavı için ders çalışıyorum.
Cosa stai facendo adesso?
↳ Şu anda ne yapıyorsun?
Marco sta dormendo, non fare rumore.
↳ Marco uyuyor, gürültü yapma.
I ragazzi stanno giocando in giardino.
↳ Çocuklar bahçede oynuyorlar.
Gerundio'nun tek başına kullanımı
Stare olmadan kullanılan gerundio, genellikle "-erek/-arak" ya da "iken" anlamı taşır ve bir eyleme eşlik eden ikinci bir eylemi ya da bir eylemin yapılış biçimini/sebebini anlatır: "Leggendo il giornale, ho scoperto la notizia" (Gazeteyi okurken/okuyarak haberi öğrendim). Bu kullanım YÖKDİL okuma parçalarında cümle başında sıkça karşımıza çıkar ve genellikle cümlenin ana fiiliyle aynı özneyi paylaşır.
"stare + gerundio" yapısı, konuşma anında tam olarak sürmekte olan bir eylemi vurgular. Bu yüzden "sto mangiando" (yemek yiyorum, tam şu anda) ile basit şimdiki zaman "mangio" (yerim, genel alışkanlık) arasındaki anlam farkını ayırt etmek YDS'de kritik önemdedir.
Öğrenciler sıklıkla gerundio'yu özneye göre çekimlemeye çalışır (örneğin "stiamo parlandiamo" gibi anlamsız bir biçim üretirler); oysa gerundio HER ZAMAN değişmezdir (parlando), çekimlenen sadece stare fiilidir. Bir diğer hata, fare fiilinin gerundio'sunu düzenli sanıp "faccendo" yazmaktır; doğrusu düzensiz biçim olan "facendo"dur.
YDS/YÖKDİL'de bu konu, bir paragrafta "şu anda süren bir eylem" ile "genel bir alışkanlık" arasındaki farkı ayırt etmeyi test eden sorularla ya da doğru stare çekimini seçmeyi isteyen boşluk doldurma sorularıyla karşımıza çıkar.
Gerundio'ya bitişen zamirler
Nesne zamirleri ve dönüşlü zamirler, tek başına kullanılan gerundio'nun sonuna doğrudan bitişik yazılır: "Studiandolo ogni giorno, ho imparato l'italiano" (Onu her gün çalışarak İtalyancayı öğrendim) cümlesinde "lo" (onu) zamiri "studiando" fiiline eklenmiştir. Ancak stare + gerundio yapısında zamir genellikle stare fiilinden önce ayrı yazılır ya da gerundio'nun sonuna bitişebilir: "Lo sto studiando" ile "Sto studiandolo" ikisi de doğrudur ve aynı anlama gelir ("Onu çalışıyorum/öğreniyorum").
Son olarak, gerundio bazen "sebep" bildiren bir yan cümle yerine de kullanılır: "Essendo stanco, sono andato a letto presto" (Yorgun olduğum için erken yattım). Bu kullanım daha çok yazılı ve akademik metinlerde görülür; YÖKDİL'in akademik kökenli okuma parçalarında bu tür sebep bildiren gerundio yapılarına dikkat etmek gerekir.