Şimdiki Zaman — Düzensiz Fiiller (Ünlü Değişimi)

Şimdiki Zaman (Präsens) — Düzensiz Fiiller (Ünlü Değişimi)

Almancada bazı güçlü (unregelmäßig / stark) fiiller, şimdiki zamanda çekimlenirken kişi eklerine ek olarak kök ünlüsünde de değişikliğe uğrar. Bu değişim SADECE du ve er/sie/es formlarında görülür; ich, wir, ihr ve sie/Sie formları her zaman mastardaki normal kökü kullanır.

Üç Temel Değişim Grubu

e → i: sprechen (du sprichst, er spricht), essen (du isst, er isst), geben (du gibst, er gibt), helfen (du hilfst, er hilft), treffen (du triffst, er trifft)
e → ie: lesen (du liest, er liest), sehen (du siehst, er sieht), empfehlen (du empfiehlst, er empfiehlt)
a → ä: fahren (du fährst, er fährt), schlafen (du schläfst, er schläft), tragen (du trägst, er trägt), laufen (du läufst, er läuft)

Bazı fiillerde ünlü değişimine ek olarak ünsüz değişimi de olur: nehmen fiili du nimmst, er nimmt şeklinde çekimlenir (hm → mm).

Er spricht sehr gut Englisch und Französisch.

↳ O çok iyi İngilizce ve Fransızca konuşuyor.

Liest du gern Kriminalromane?

↳ Polisiye roman okumayı sever misin?

Meine Mutter fährt jeden Tag mit dem Bus zur Arbeit.

↳ Annem her gün otobüsle işe gidiyor.

Wir sprechen kein Wort Japanisch, aber ich spreche ein bisschen.

↳ Biz hiç Japonca konuşamıyoruz ama ben biraz konuşabiliyorum.

İpucu: Genel bir eğilim olarak bazı fiillerde e→i (sprechen, essen), bazılarında ise e→ie (lesen, sehen) görülür; bu %100 kesin bir kural olmasa da hatırlamayı kolaylaştırır. En güvenli yöntem sık kullanılan fiilleri örnek cümlelerle öğrenmektir.

Dikkat: ich-formunda ASLA ünlü değişimi olmaz: "ich spreche" doğrudur, "ich spriche" diye bir kelime Almancada yoktur. YDS'de bu noktayı test eden çeldiriciler oldukça sık kullanılır; ich özneli cümlelerde her zaman mastardaki kökü arayın.

Bu ünlü değişim kuralı yalnızca Präsens'e özgüdür; Präteritum (geçmiş zaman) ve Partizip II'de fiiller çoğunlukla farklı bir değişim örüntüsü izler ve bu örüntü Präsens'teki değişimle karıştırılmamalıdır (örn. sprechen → sprach → gesprochen, fahren → fuhr → gefahren). Soru cümlelerinde de aynı kural geçerlidir: fiil başa geldiğinde du/er formundaki ünlü değişimi korunur, örneğin "Fährst du morgen nach Köln?" ya da "Isst er gern Fisch?" Ayrıca bazı sık kullanılan ama ünlü değişimi göstermeyen güçlü fiiller de vardır (örn. kommen: du kommst, er kommt); bu yüzden her düzensiz fiili tek tek örnek cümlelerle pekiştirmek, kural ezberlemekten daha güvenilirdir. Ayrıca sein (du bist, er ist), haben (du hast, er hat) ve werden (du wirst, er wird) gibi çok sık kullanılan yardımcı fiiller de düzensiz çekimlenir; bunlar ayrı bir konu gibi görünse de metinlerde çok sık geçtikleri için bu fiillerin du/er formlarını da otomatik olarak tanımak, okuma hızını doğrudan artırır.

Bu konu YDS ve YÖKDİL'de hem gramer sorularında hem de okuma parçalarındaki fiil çekimini doğru anlamayı gerektiren sorularda karşımıza çıkar; du ve er/sie/es formlarının doğru tanınması metin anlama hızını da etkiler.