1. Bazı araştırmacılar, bilimsel buluşların çoğunlukla parlak bir anda değil, sıradan bir ayrıntıyı fark etmekle başladığını öne sürer. Bu görüşe göre asıl belirleyici olan, herkesin gördüğü ama çoğu kişinin önemsemediği bir ayrıntıyı uzun süre zihinde tutabilmektir. Nitekim pek çok önemli gözlem, ilk kez görüldüğünde dikkat çekmemiş, ancak aynı ayrıntıyla defalarca karşılaşan kişi onu bir soruya dönüştürmüştür. Dolayısıyla merakın sürekliliği, tek seferlik bir ilham anından daha belirleyici kabul edilmektedir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

2. Eski bir saat tamircisi, atölyesine getirilen bozuk bir kol saatini masasına yerleştirdi. Kapağını açtığında içindeki dişlilerden birinin yerinden çıktığını fark etti. ---- Saati yeniden birleştirip kurduğunda akrep ve yelkovan pürüzsüzce dönmeye başladı.
Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

3. Eski bir liman kentinde ticaretin canlı kalmasının tek nedeni elverişli bir koyun varlığı değildi; kentin asıl gücü, farklı dillerden tüccarların anlaşabileceği ortak bir hesap ve tartı sistemine sahip olmasından geliyordu. Mallar ne kadar farklı yerlerden gelirse gelsin, tartı aynı birimle yapıldığı için anlaşmazlık neredeyse hiç çıkmazdı. Bu güven ortamı, zamanla uzak bölgelerden tüccarları da kente çekti. Böylece kentin zenginliği, coğrafyasından çok, kurduğu ortak düzenin güvenilirliğinden beslendi.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

4. Bir uygulamanın önerme sistemi, kullanıcının daha önce ilgi gösterdiği içeriklere benzer olanları öne çıkarır. Bu, kısa vadede kullanıcıyı ekranda daha uzun tutsa da, zamanla kullanıcının karşılaştığı içerik çeşitliliğini daraltabilir. Kullanıcı fark etmeden, kendisine sürekli benzer görüşleri ve konuları gösteren bir çerçeve içine çekilebilir. Bu nedenle bazı uzmanlar, öneri sistemlerine ara sıra alışılmadık içerikler eklenmesini, çeşitliliği korumanın bir yolu olarak önermektedir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

5. Sepet örücülüğünde kullanılan dallar, kesildikten hemen sonra değil, birkaç ay kurutulup sonra yeniden ıslatılarak işlenir. Taze dal örülürken kolay bükülür; ancak kuruduğunda çeker ve örgü gevşer. Kurutulup ıslatılan dal ise son biçimini aldıktan sonra bir daha çekmez. Bu yüzden usta örücüler, bahar başında kestikleri dalları yaz boyunca gölgede bekletir. Sabır burada bir erdem değil, ürünün dağılmaması için bir zorunluluktur.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi söylenemez?

6. Bir müzik öğretmeni, öğrencilerine yanlış notaları saklamamayı öğretir. Çalarken hata yapan öğrenci genellikle durup baştan alır; oysa dinleyici, sürekliliğin bozulmasını yanlış notadan daha çok fark eder. Öğretmen bu yüzden hatanın üstünden akıp geçmeyi, parçayı bitirmeyi ister. Hatanın üzerinde durmak, eve dönüp çalışmaya aittir; sahne, bütünü taşımanın yeridir. Bu ayrım öğrencilerin çoğuna ancak birkaç konserden sonra yerleşir.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

7. Meydandaki yüz yıllık saat kulesi, geçen kış fırtınada hasar görünce belediye onu tamamen yenilemeyi planlamıştı. Ancak kentin en yaşlı ustası, kulenin yalnızca bozulan parçalarının değiştirilmesini, geri kalanının olduğu gibi korunmasını önerdi. Ustaya göre «bir kule, taşıdığı yıllarla birlikte konuşur; her çizik bir cümledir». Belediye başkanı önce bu öneriye şüpheyle yaklaştı çünkü tam yenileme daha hızlı ve ucuz görünüyordu. Usta, kulenin yüzeyindeki her izin, kentin geçmişinde yaşanmış bir olayla ilişkili olduğunu anlattı. Örneğin kulenin kuzey yüzündeki eski bir çatlak, elli yıl önceki büyük depremden kalmaydı. Bu ayrıntılar, meydanda büyüyen genç kuşağın çoğu tarafından bilinmiyordu. Usta, onarım sürecini halka açık yürütmeyi önerdi ki herkes kulenin hikâyesine tanık olsun. Belediye bu öneriyi kabul etti ve onarım, hafta sonları ziyarete açık bir atölye şeklinde yürütüldü. Süreç boyunca yaşlı sakinler, gençlere kuleyle ilgili hatıralarını anlattı. Onarım tamamlandığında kule, eskisinden daha parlak görünmüyordu ama daha çok kişi tarafından tanınır hâle gelmişti. Usta, bu sonucu beklediğini, çünkü amacın kuleyi yeni göstermek değil kuleyi hatırlanır kılmak olduğunu söyledi. Belediye başkanı, sürecin sonunda ustaya hak verdiğini açıkça belirtti.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

8. Toprağın verimliliği yalnızca içerdiği besin maddeleriyle ölçülmez; su tutma kapasitesi, havalanma düzeyi ve içindeki mikroorganizma çeşitliliği de en az bunlar kadar belirleyicidir. Bir tarla toprağı kimyasal gübrelerle zenginleştirilse bile, strüktürü bozulmuşsa bitki kökleri yeterince beslenemez. Bu yüzden deneyimli üreticiler toprağı yalnızca analiz raporundaki sayılarla değil, elde ovuşturarak, kokusunu alarak ve nem tutuşunu gözleyerek de değerlendirir. Onlara göre toprak, laboratuvar verisine indirgenemeyecek kadar canlı bir sistemdir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

9. Bir dili öğrenirken sesli okumanın küçümsenen bir yararı vardır. Sessiz okumada göz, tanıdık gelen sözcüklerin üzerinden hızla atlar; sesli okumada ise her heceyi tek tek telaffuz etmek gerektiğinden dikkat, sözcüğün yapısına yönelir. Böylece öğrenci, yazımını bildiğini sandığı ama aslında hiç doğru söylemediği sözcükleri fark eder. Ayrıca kendi sesini duymak, cümle vurgusunun nerede olması gerektiğini sezmeyi kolaylaştırır. Bu yöntem, ilerlemiş öğrencilerde bile telaffuz hatalarını kısa sürede azaltır.

Bu parçada sesli okumayla ilgili aşağıdakilerin hangisine değinilmemiştir?

10. Mahallenin kullanılmayan bir arsasında başlatılan toplum bahçesi projesi, ilk yılında yalnızca on iki gönüllüyle başlamıştı. Proje koordinatörüne göre bir toplum bahçesinin asıl ürünü sebze değil, komşuluk ilişkileridir. Gönüllüler, önce toprağı hazırlamak yerine kimin hangi bölümden sorumlu olacağını tartışarak haftalar geçirdi. Koordinatöre göre «bir bahçeyi birlikte kurmak, önce anlaşmazlığı ekip sonra hasat etmektir». İlk aylarda bazı gönüllüler, ortak kararların yavaş alınmasından şikâyet ederek projeden ayrıldı. Kalan gönüllüler ise zamanla ortak bir çalışma takvimi oluşturarak süreci basitleştirdi. İlk hasat, beklenenden az olsa da katılımcılar arasında büyük bir memnuniyet yarattı. Proje, ilk yılın sonunda mahalledeki diğer boş arsalar için de bir örnek olarak gösterilmeye başlandı.

İkinci yıl, bahçeye katılan gönüllü sayısı üç katına çıktı ve bahçe iki ayrı bölüme genişletildi. Koordinatör, bu büyümenin yönetimi zorlaştırdığını, artık herkesin her kararı birlikte almasının mümkün olmadığını fark etti. Bu yüzden bahçe, küçük gruplar hâlinde kendi bölümünden sorumlu olacak şekilde yeniden düzenlendi. Bu değişiklik, ilk yılın aksine kararların çok daha hızlı alınmasını sağladı. Bazı eski gönüllüler, yeni düzenin bahçenin ilk yıllardaki ortak ruhunu zayıflattığını düşünmektedir. Koordinatöre göre büyüyen her topluluk, bir noktada ortaklığı esneklikle dengelemek zorunda kalır. Proje, üçüncü yılında mahalledeki okulla iş birliği yaparak öğrencilere de küçük bir bölüm ayırmayı planlamaktadır.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

11. Sabah yürüyüşü yapanların çoğu, bunu sağlığı için başladığını söyler; ama yıllarca sürdürenlerin gerekçesi başka. Onlar için yürüyüş, günün henüz kimseye ait olmadığı tek zaman dilimidir. Telefonlar susar, sokaklar boştur, düşünceler yavaşlar. Yürüyüşü bırakanların çoğu, dizleri ağrıdığı için değil, bu sessiz saati bir toplantıya ya da bir işe kaptırdığı için bırakır. Sağlık gerekçesi başlatır; sessizlik sürdürür.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi söylenebilir?

12. Keçe, yünün su ve sabunla ıslatılıp saatlerce ovularak sıkıştırılmasıyla elde edilir. Yün liflerinin yüzeyindeki küçük pullar, ovma sırasında birbirine kenetlenir ve geri açılmaz; keçenin dağılmamasının nedeni budur. Bu iş geleneksel olarak sabahtan akşama süren bir uğraştır; ustalar ovmayı ayaklarıyla yapar. Keçe, hem su geçirmez hem ısıyı tutar; bu yüzden soğuk bölgelerde çadır örtüsü ve ayakkabı olarak kullanılagelmiştir.

Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı vardır?

13. Öğrenme sürecinde geri bildirimin zamanlaması, çoğu zaman geri bildirimin içeriği kadar önemlidir. Bir öğrenci, yaptığı hatayı işlemin hemen ardından öğrenirse, hatanın hangi adımda ortaya çıktığını daha kolay fark eder ve bu adımı düzeltmeye hemen yönelebilir. Geri bildirim günler sonra verildiğinde ise öğrenci o işlemin ayrıntılarını büyük ölçüde unutmuş olabileceğinden, aynı hatayı tekrar etme olasılığı artar. Bu nedenle öğretmenlerin değerlendirmeyi mümkün olduğunca hızlı yapması önerilir.

Bu parçada asıl düşünceyi destekleyen yardımcı düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

14. Bir köprünün taşıyıcı sistemi seçilirken yalnızca geçilecek açıklığın uzunluğu değil, zeminin taşıma kapasitesi ve bölgenin rüzgâr-deprem koşulları da belirleyici olur. Kemer sistemler yükü basınç kuvvetine dönüştürerek ayaklara aktarırken, asma sistemlerde yük ana kablolar aracılığıyla kulelere iletilir. Hangi sistem seçilirse seçilsin, zamanla malzemede oluşan yorulma ve korozyon, düzenli denetimle erken fark edilmelidir; aksi hâlde küçük bir çatlak, yıllar içinde taşıyıcı kapasiteyi ciddi ölçüde azaltabilir. Bu nedenle bir köprünün güvenliği, yalnızca inşa aşamasındaki hesaplara değil, hizmet süresi boyunca sürdürülen bakıma da bağlıdır.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

15. Bir marangozluk atölyesinde çıraklık, önce en basit işlerle başlar. Çırak, ilk aylarında yalnızca tahtayı zımparalamayı ve aletleri düzenli tutmayı öğrenir. ---- Zamanla çırağın elinde basit bir masa ayağı şekillenmeye başlar. Yıllar içindeki bu küçük adımlar, onu kendi eserlerini üretebilen bir ustaya dönüştürür.
Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

16. Bir semt pazarı, yalnızca ürünlerin alınıp satıldığı bir yer değil, üreticiyle tüketicinin doğrudan karşılaştığı az sayıda ticaret ortamından biridir. Tezgâhını kuran üretici, ürününün hangi topraktan geldiğini, nasıl yetiştirildiğini doğrudan anlatma fırsatı bulurken, alıcı da ürünü elleyip kokusuna bakarak taze olup olmadığını kendisi değerlendirebilir. Bu doğrudan temas, büyük market zincirlerinde kaybolan güven ilişkisini bir ölçüde yeniden kurar. Dolayısıyla pazar yerlerinin korunması, yalnızca bir alışveriş alışkanlığının değil, üretici ile tüketici arasındaki bu doğrudan bağın da sürdürülmesi anlamına gelir.

Bu parçada yazarın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

17. Şehrin kıyısındaki küçük kağıt fabrikası, atık kağıtları yeniden hammaddeye dönüştürerek üretim yapar. Fabrika müdürüne göre işin en zor kısmı, kağıtları toplamak değil hangi kağıdın yeniden kullanılabilir olduğuna karar vermektir. Yağlı ya da boyalı kağıtlar, geri dönüşüm sürecine zarar verdiği için ayrı bir bölümde elenir. Müdüre göre «her kağıt ikinci bir hayat hak etmez; bazıları yalnızca bir kez okunmak için var olur». Fabrikada çalışan işçiler, önce kağıtları elle ayırır, ardından makineler devreye girer. Elle ayırma aşaması yavaş olsa da makinelerin hata oranını belirgin biçimde azaltır. Fabrika, yıllık ürettiği kağıdın büyük bölümünü okullara ve yerel yayınevlerine satmaktadır. Son yıllarda geri dönüştürülen kağıt talebi arttıkça fabrika ikinci bir tesis açmayı planlamaktadır. Müdür, bu büyümenin işçi sayısını da artıracağını, ancak elle ayırma aşamasının tamamen otomatikleştirilmeyeceğini belirtir. Çünkü ona göre makineler renk ve doku farkını insan gözü kadar hızlı ayırt edemez. Fabrikanın su tüketimi, geleneksel kağıt üretimine kıyasla oldukça düşüktür. Bu durum, fabrikayı bölgedeki çevre örgütlerinin de takdirini kazanmasını sağlamıştır. Müdür, en büyük hedefinin üretim miktarını artırmak değil, elenen kağıt oranını azaltmak olduğunu söyler.

Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

18. Kıyı kasabasındaki küçük tersanede tekneler, hâlâ elle işlenen ahşap kalıplarla inşa edilir. Usta tekne yapımcısına göre bir teknenin gövdesi, tahtanın doğal eğrisine karşı değil onunla birlikte şekillendirilmelidir. Bu yüzden her tahta, kesilmeden önce günlerce suda bekletilerek esnekliği test edilir. Ustaya göre «bir tahtayı zorlarsan teknen değil, ustan yenilir». Bu ilke gereği tersanede hiçbir parça, doğal eğrisinin tersine bükülerek kullanılmaz. Yapım süreci, tek bir tekne için bazen altı ayı bulabilir. Ustanın çırakları, önce çekiç kullanmayı değil, tahtanın sesini dinlemeyi öğrenir. Tersanede üretilen tekneler, bölgedeki balıkçılar arasında dayanıklılığıyla tanınır.

Komşu kasabada açılan yeni bir tesis ise tekneleri bilgisayar kontrollü makinelerle, çok daha kısa sürede üretmektedir. Bu tesiste bir teknenin gövdesi, ustanın atölyesindekinin onda biri kadar bir sürede tamamlanabilmektedir. Usta, bu hızın kendisini rahatsız etmediğini, yalnızca farklı bir ihtiyaca hizmet ettiğini söyler. Ona göre makineyle üretilen tekneler de güvenlidir, ancak her teknenin kendine özgü bir "karakteri" olmaz. Yeni tesisin sahibi ise geleneksel yöntemin artık günümüz talebini karşılayamayacağını savunmaktadır. Buna karşın iki taraf da, iyi bir teknenin ölçütünün üretim hızı değil suyla kurduğu denge olduğu konusunda hemfikirdir. Bölgedeki balıkçıların bir kısmı hâlâ geleneksel tersaneyi tercih ederken bir kısmı yeni tesisin sunduğu düşük fiyatı önemsemektedir.

Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

19. (I) Balıkçı, denizden dönünce yırtılan ağını kontrol etti. (II) Yırtığın büyüklüğüne göre uygun kalınlıkta ip seçti. (III) İğneyle ilmekleri tek tek örerek yırtığı kapattı. (IV) Bu bölgede son yıllarda balıkçılık turizmi oldukça gelişmiştir. (V) Onardığı ağı tekrar tekneye yükleyip ertesi sabah denize açıldı.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

20. (I) Bu basit icat, kısa sürede şehir sokaklarının vazgeçilmez bir parçası oldu. (II) Bir zamanlar taşımacılık yalnızca yürüyerek ya da hayvan sırtında yapılırdı. (III) Zamanla pedal ve zincir eklenerek araç çok daha hızlı hâle geldi. (IV) Bir zanaatkâr, iki tekerleği bir çerçeveyle birbirine bağlamayı denedi. (V) İlk modelde pedal bulunmadığı için kullanıcı ayaklarıyla yeri iterek ilerliyordu.
Bu cümleler anlamlı bir paragraf oluşturacak biçimde sıralandığında baştan ikinci cümle hangisi olur?