Fiilde Kip
Fiilde Kip: Haber ve Dilek Kipleri
Kip, fiilin bildirdiği hareketin zamanını ya da tasarı (dilek, istek, gereklilik) durumunu belirtir. Haber kipleri gerçekleşmiş, gerçekleşen ya da gerçekleşeceği kesin olan bir eylemi bildirir: geçmiş zaman (geldi, gelmiş), şimdiki zaman (geliyor), gelecek zaman (gelecek), geniş zaman (gelir). Dilek kipleri ise gerçekleşmesi kesin olmayan, istenen, şart koşulan ya da gerekli görülen bir eylemi bildirir: istek kipi (geleyim, gelesin), şart kipi (gelirse), gereklilik kipi (gelmeli), emir kipi (gel, gelsin). Bir kipin haber mi dilek mi olduğunu anlamanın yolu şudur: haber kipleri KESİNLİK, dilek kipleri İSTEK/ŞART/GEREKLİLİK anlamı taşır; "-DI, -mIş, -Iyor, -(y)AcAk, -(A/I)r" haber kipi ekleridir, geri kalan kişi çekimli ekler dilek kipidir.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Cümlede "olmalıdır" (gizli özneyle: bozunma süreçlerine dâhil OLMALIDIR) fiili "-malı" ekiyle GEREKLİLİK KİPİNDEDİR; bu bir dilek kipidir, seçenek C'de sorulmuştur.
- Fiilde ayrıca "-ecek" (geri dönüştürülmeli YA DA ... olabilmelidir değil, asıl metinde "olabilmelidir" kullanılmıştır) gibi bir GELECEK ZAMAN KİPİ eki YOKTUR; cümlede sadece gereklilik ve olasılık (-ebil yeterlik) kipleri bulunur.
- "olabilmelidir" fiilinde "-ebil" YETERLİK fiilini oluşturan kurallı birleşik fiil eki, "-meli" ise gereklilik kipi ekidir; "şahıs eki" gizli 3. tekil kişi olarak yorumlanabilir; EDİLGEN ÇATILI bir fiil de cümlede yoktur.
- Doğru cevap A'dır (Gelecek zaman kipi bu cümlede yoktur).