Cümlenin Ögeleri
Cümlenin Ögeleri: Özne, Yüklem, Tümleçler
Yüklem, cümlenin çekirdeğidir; yargıyı bildiren, çekimli fiil ya da ek fiil almış isim soylu sözcüktür ve bulunması ZORUNLUDUR. Özne, yüklemdeki eylemi yapan ya da yüklemdeki durumu yaşayan ögedir; "kim, ne" sorularıyla bulunur. Nesne, yüklemin gerçekleştirdiği eylemden etkilenen ögedir; belirtili nesne "-i" hâl ekini alır ("kitabı okudu"), belirtisiz nesne eksizdir ("kitap okudu"). Dolaylı tümleç, yüklemin yönünü, bulunma ya da ayrılma durumunu bildirir; "-e, -de, -den" hâl eklerinden birini alır ("okula gitti", "evde kaldı", "işten çıktı"). Zarf tümleci, yüklemi zaman, durum, miktar, yer-yön bakımından tamamlar ve ek almadan kullanılır ("hızlı koştu", "dün geldi"). Cümlede ögeleri bulurken önce yüklem, sonra özne, sonra sırasıyla nesne ve tümleçler aranır.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Cümlede yüklem "hissetmeye başladığımız" fiilidir (fiilimsili yapı, ama analiz kolaylığı için ana yüklem olarak alınır).
- Özne gizlidir (biz); "vazifeyi" nesnedir; "üstlerine düşen" sıfat-fiil grubu "bilim insanları" öznesine bağlıdır.
- Cevap anahtarına göre öge dizilişi "Zarf tümleci - özne - nesne - zarf tümleci - yüklem" sırasıyla verilmiştir: "Küresel ısınmanın... hissetmeye başladığımız şu dönemde" (zarf tümleci) - "bilim insanları" (özne) - "üstlerine düşen vazifeyi" (nesne) - "layıkıyla" (zarf tümleci) - "yerine getiriyorlar" (yüklem).
- Doğru cevap C'dir.