Cümlede Anlam 1
Öznel-Nesnel Yargı ve Doğrudan-Dolaylı Anlatım
Nesnel yargı, kişiden kişiye değişmeyen, gözlem ve deneyle doğrulanabilen yargıdır: "Su 100 santigrat derecede kaynar." Öznel yargı ise kişinin kendi beğenisini, duygusunu ya da yorumunu yansıtır, kişiden kişiye değişebilir: "Bu roman çok sürükleyiciydi." Bir cümlede sayısal veri, ölçülebilir bilgi ya da genel geçer bir kural varsa yargı nesneldir; "göre", "bence", "sanırım", "en güzel", "gereksiz" gibi değerlendirme bildiren ifadeler öznelliğin işaretidir. Doğrudan anlatımda kişinin sözleri tırnak içinde, değiştirilmeden aktarılır: Ali, "Yarın gelmeyeceğim." dedi. Dolaylı anlatımda ise sözler aktaran kişinin diline uydurularak, kip ve zamir değişiklikleriyle verilir: Ali, yarın gelmeyeceğini söyledi.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Bu, gerçek bir TYT 2018 sorusudur; kurşun kalem ustasının verdiği öğütler beş madde hâlinde sıralanmıştır.
- Öğütlerde sabırlı olma ("acı verecek ama katlanmalısın"), umudu koruma ("fırsatları kaçırma"), özünü hatırlama ("içindeki kurşun olduğunu unutma") ve özgün olma ("kendine ait bir işaret bırak") vurgulanmıştır.
- Metinde HİÇBİR yerde "gerçekçi olma" ya da gerçeklere/olgulara bağlı kalma öğüdü verilmemiştir; öğütlerin tamamı değer ve tutum bildirir.
- Doğru cevap A'dır ("Gerçekçi olmak" metinde yoktur); bu da metnin nesnel bir olgu değil, öznel öğütler ve değer yargıları içerdiğini gösterir.