Biçim Bilgisi 2
Çekim Ekleri: İsim ve Fiil Çekim Ekleri
Çekim ekleri sözcüğün TÜRÜNÜ değiştirmez, yalnızca sözcüğün cümledeki görevini, zamanını, kişisini veya durumunu belirtir. İsim çekim ekleri: çokluk eki (-ler/-lar), iyelik ekleri (kalem-im, kalem-in), hâl ekleri (-i, -e, -de, -den), aitlik eki (-ki: "masadaki"). Fiil çekim ekleri: kişi ekleri (gel-di-m), zaman ve kip ekleri (-di, -miş, -ecek, -ir, -meli), olumsuzluk eki (-me/-ma). Bir sözcükte yapım ekleri her zaman çekim eklerinden ÖNCE gelir: "göz-lük-ler-im-de" sözcüğünde "-lük" yapım eki, "-ler, -im, -de" ise sırasıyla çokluk, iyelik ve hâl (çekim) ekleridir. Bu sıralama Türkçenin temel ek dizilim kuralıdır ve sınavlarda ek analizi sorularının temelini oluşturur.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- "Belirtme durumu eki" isimlere gelen "-i/-ı/-u/-ü" (nesneyi belirten) hâl ekidir.
- Beş numaralı sözcükten ("çılgınlığı, insanları, birimi, olması, imkânının") hangisinin bu eki taşıdığı sorulmaktadır; "imkânının" sözcüğü tamlayan eki ("-ın") taşırken, II numaralı "insanları" sözcüğü GERÇEKTEN belirtme durumu ekini ("-ı") taşır ("insanları hızla etkisi altına aldı" = nesnesi).
- Diğer numaralı sözcükler ya iyelik eki ya da başka hâl ekleri taşımaktadır.
- Doğru cevap B'dir (II numaralı sözcük).