Anlatım Bozuklukları 2
Anlatım Bozuklukları: Yapısal (Dil Bilgisel) Bozukluklar
Yapısal anlatım bozuklukları, cümlenin dil bilgisi kurallarına aykırı kurulmasından kaynaklanır. Özne-yüklem uyumsuzluğu: özne ile yüklem, kişi ya da sayı bakımından uyuşmalıdır ("Öğrenciler geldi." doğru; cansız çoğul özneler yüklemi tekil alır: "Kitaplar masadaydı."). Ek eksikliği, cümlede gerekli bir hâl ya da iyelik ekinin unutulmasıdır: "Bu okulun öğrencileri başarı ile gurur duyuyoruz." ("gurur duyuyoruz" özne "biz" ile "öğrencileri" özne ile çelişir; cümle "Bu okulun öğrencileri olarak başarıyla gurur duyuyoruz." ya da "...öğrencileri başarıyla gurur duyuyor." biçiminde düzeltilmelidir). Tamlama yanlışlığı, tamlayan ile tamlanan ekleri arasındaki uyumsuzluktur. Bağlaç eksikliği/fazlalığı ve devrik/kurallı cümle uyumsuzluğu da bu grupta değerlendirilir.
Gerçek Sınav Sorusu
Aşağıda bu konuyla ilgili gerçek bir sınav sorusu var (T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü / OGM Materyal TYT-AYT test kitapçıklarından). Cevaplamayı dene, ardından çözümü oku.
- Cümle: "Bir yıldızın hayatını belirleyen en önemli parametrelerden biri onun başlangıç kütlesidir."
- Cümlenin öge yapısı ve sözcük türleri (derecelendirme zarfı, özne-yüklem ilişkisi, belgisiz zamirin tamlanan göreviyle kullanılması, isim tamlamasının araya sıfat girmesi, ek fiilin iyelik ekli bir sözcüğe gelmesi) tek tek sınanmaktadır.
- D seçeneğinde iddia edilen "yüklemi, tamlayanı ile tamlananı arasına sıfat girmiş isim tamlamasıdır" ifadesi cümlenin gerçek yapısıyla ÖRTÜŞMEZ; cümlede böyle bir söz dizimi kurulmamıştır, bu da cümlenin doğru kurulmuş bir yapıyı YANLIŞ betimleyen bir seçeneği barındırdığını gösterir.
- Doğru cevap D'dir (bu, cümle hakkında SÖYLENEMEYECEK bilgidir); bu tarz sorular, cümle ögelerinin ve söz dizimi kurallarının tam olarak kavranmasını gerektirir.