10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bir virüs, kendi başına bir ortamda (konakçı hücre dışında) bulunduğunda hiçbir yaşamsal etkinlik göstermez ve hatta kristal hâline geçebilir; ancak uygun bir konakçı hücreye girdiğinde çoğalmaya başlar.
Buna göre virüslerin bu özelliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Kristalleşebilme özelliği, virüslerin bakteriler gibi hücresel bir yapıya sahip olduğunu kanıtlar.
B) Virüsler, konakçı hücre dışındayken de bağımsız biçimde büyüyüp gelişebilen tam bir canlıdır.
C) Virüsün konakçı dışında cansızlaşıp yalnızca konakçı içinde çoğalması, canlılığının tartışmalı sayılmasının başlıca nedenidir.
D) Virüsler, konakçı hücreye girmeden önce de kendi başına bölünerek sayıca hızla artabilir.
E) Virüsler, konakçı hücre dışındayken de kendi enerjisini üreterek yaşamsal etkinliğini sürdürür.
2. Bir virüsün konakçı hücreye girdikten sonra çoğalabilmesi için o hücrenin sahip olduğu enzimlerden, organellerden ve enerjiden yararlanması gerekir; virüsün kendine ait bir metabolizması yoktur.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Virüsler, konakçı hücreden bağımsız olarak kendi enerji üretim mekanizmalarını çalıştırabilir.
B) Virüsler çoğalmak için mutlaka bir konakçı hücrenin yapılarını ve enerjisini kullanmak zorundadır; kendi başlarına üreyemezler.
C) Konakçı hücrenin organelleri, virüsün çoğalma sürecinde hiçbir rol oynamaz.
D) Virüsün kendi metabolizması, konakçı hücrenin metabolizmasından daha etkili çalışır.
E) Virüsler, konakçı hücreye ihtiyaç duymadan uygun sıcaklık ve nem koşullarında kendi başına çoğalabilir.
3. Canlıların sınıflandırılmasında kullanılan âlemler; bakteriler, protistler, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar olarak sayılır. Virüsler ise hücresel bir yapıya sahip olmadıkları için genellikle bu âlemlerin hiçbirine dahil edilmez, ayrı ve sınıflandırma dışı bir grup olarak ele alınır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Virüsler, protistler âlemi içindeki tek hücreli canlılarla aynı grupta sınıflandırılır çünkü ikisi de mikroskobik boyuttadır.
B) Virüsler hücresel yapıya sahip olmamalarına rağmen mantarlar âlemi içinde değerlendirilir.
C) Virüsler, hücresel yapıya sahip olmadıkları için bakteriler âlemi içinde ayrı bir alt grup olarak sınıflandırılır.
D) Virüsler, konakçı olarak girdikleri hücrenin ait olduğu âlem içinde sınıflandırılır.
E) Virüsler hücresel bir yapıya sahip olmadığından, canlıların sınıflandırıldığı beş âlemin hiçbirine dahil edilmeyip ayrı bir grup olarak değerlendirilir.
4. Bir bakteri hücresi kendi başına bulunduğu uygun bir ortamda bölünerek çoğalabilirken bir virüs, kendi başına bulunduğu hiçbir ortamda çoğalamaz; ancak canlı bir hücreye girdiğinde çoğalabilir.
Buna göre bakteri ile virüs arasındaki bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bakterinin virüsten çok daha büyük ve yapısal olarak daha karmaşık bir hücreye sahip olması
B) Bakterinin yalnızca ökaryot, virüsün ise yalnızca prokaryot bir hücre yapısında olması
C) Bakterinin hücre duvarına sahip olması, buna karşın virüsün protein kılıftan yoksun olması
D) Bakterinin hücresel yapıda olup bağımsız üreyebilmesi; virüsün ise hücresel yapıda olmayıp zorunlu hücre içi parazit olması
E) Bakterinin kendine özgü nükleik asit taşıması, virüsün ise hiçbir nükleik asit taşımaması
5. Bir virüs parçacığının yapısı incelendiğinde, ortada bir nükleik asit çekirdeği ve bunu saran bir protein kılıfın (kapsidin) bulunduğu görülür.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu yapıyla ilgili doğru bir bilgidir?
A) Virüsün nükleik asit çekirdeği, protein kılıfın işlevini de üstlendiğinden ayrı bir kılıfa gerek yoktur.
B) Virüsün protein kılıfı, konakçı hücreye girdikten sonra nükleik aside dönüşen bir ara yapıdır.
C) Bir virüs parçacığı, hem DNA hem de RNA'yı bir arada bulundurarak nükleik asit çekirdeğini oluşturur.
D) Bütün virüsler, nükleik asit çekirdeği taşımadan yalnızca protein kılıftan oluşur.
E) Virüsün protein kılıfı, iç kısımdaki nükleik asidi çevreleyen bir yapı görevi görür; nükleik asit türü virüsten virüse DNA ya da RNA olarak değişebilir.
6. Bir öğrenci, incelediği bir virüs türünün nükleik asit yapısıyla ilgili 'Bu virüs, genetik materyal olarak hem DNA hem de RNA taşır; bu sayede daha hızlı çoğalır.' sonucuna varıyor.
Bu çıkarımla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Çıkarım yanlıştır; bir virüsün genetik materyali DNA ya da RNA'dan yalnızca biridir, ikisi birlikte bulunmaz.
B) Çıkarım doğrudur ancak yalnızca bitki virüsleri için geçerlidir; hayvan virüsleri tek tür nükleik asit taşır.
C) Çıkarım doğrudur; bütün virüsler DNA ve RNA'yı bir arada taşıdığı için çoğalma hızları yüksektir.
D) Çıkarım yanlıştır çünkü çoğalma hızı nükleik asit çeşidiyle değil yalnızca protein kılıfın kalınlığıyla ilgilidir.
E) Çıkarım yanlıştır çünkü virüsler genetik materyal olarak ne DNA ne de RNA taşır.
7. Virüslerin neden olduğu hastalıklarla ilgili bir öğrenci aşağıdaki üç yargıyı yazıyor:
I. Virüsler yalnızca insanlarda hastalığa neden olabilir, hayvan ve bitkilerde hastalık yapmaz.
II. Virüsler insan, hayvan ve bitkilerde çeşitli hastalıklara neden olabilir.
III. Bir virüsün hastalığa neden olabilmesi için konakçı bir hücreye girmesi gerekir.
Buna göre bu yargılardan hangileri doğrudur?
A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve III
D) I, II ve III
E) Yalnız I
8. Bir öğrenci, 'Bakteriler âlemi' konusunda bakterilerin prokaryot, tek hücreli ve hücresel yapıya sahip canlılar olduğunu, kendi metabolizmalarıyla bağımsız üreyebildiklerini öğrenmiştir. Aynı öğrenci şimdi virüsleri incelerken bir karşılaştırma yapmak istiyor.
Buna göre bakteriler ile virüsler arasındaki temel farkla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Bakteriler hücresel yapıya sahipken virüsler hücresel bir yapıya sahip değildir.
B) Bakteriler kendi metabolizmasıyla bağımsız üreyebilirken virüsler ancak bir konakçı hücre içinde çoğalabilir.
C) Bakteriler prokaryot canlılar olarak sınıflandırılırken virüsler herhangi bir canlılar âlemine dahil edilmez.
D) Bakteriler ile virüsler arasında hücresel yapı ya da bağımsız üreme açısından hiçbir fark YOKTUR, ikisi de aynı biçimde çoğalır.
E) Bakteriler kendi başına bir ortamda yaşamsal etkinlik gösterebilirken virüsler konakçı dışında bu etkinliği gösteremez.
9. Bir öğrenci, bakteriler ve virüslerle ilgili aşağıdaki üç yargıyı yazıyor:
I. Bakteriler hücresel yapıya sahiptir, virüsler değildir.
II. Bakteriler kendi başına bölünerek üreyebilir, virüsler zorunlu hücre içi parazittir.
III. Bakteriler virüslerden büyük ölçüde küçüktür.
Buna göre bu yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) Yalnız II
E) I, II ve III
10. Bir laboratuvarda incelenen X yapısı ile ilgili şu gözlemler kaydediliyor: X yapısı, bir nükleik asit çekirdeği ile bunu saran bir protein kılıftan oluşuyor; kendi başına bulunduğu bir ortamda hiçbir yaşamsal etkinlik göstermiyor ancak canlı bir hücreye girdiğinde o hücrenin yapılarını kullanarak çoğalabiliyor.
Bu gözlemlere göre X yapısı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) X yapısı, hücre duvarına sahip olduğu için bir bakteri olarak sınıflandırılmalıdır.
B) X yapısı, kendi metabolizmasıyla bağımsız üreyebildiği için prokaryot bir canlı olarak sınıflandırılır.
C) X yapısı, hücresel bir yapıya sahip olmadığı ve zorunlu hücre içi parazit olarak çoğaldığı için virüs özelliği gösterir.
D) X yapısı, hem DNA hem RNA'yı bir arada taşıdığı için nükleik asit bakımından olağan dışı bir hücredir.
E) X yapısı, zarla çevrili gerçek bir çekirdeğe sahip olduğu için ökaryot bir hücre olarak kabul edilir.