10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Sürtünme kuvvetiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi YANLIŞTIR?
A) Sürtünme kuvveti, birbirine temas eden iki yüzey arasında, harekete ya da harekete başlamaya karşı koyan bir kuvvettir.
B) Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, yüzeylerin temas alanı büyüdükçe artar.
C) Cismin ağırlığı arttıkça, zemine bastırma kuvveti ve buna bağlı olarak sürtünme kuvveti de artar.
D) Sürtünme kuvveti, hareketin ya da harekete başlama eğiliminin tersi yönünde etki eder.
E) Sürtünmeyi azaltmak için temas eden yüzeyler arasına yağ ya da bilye gibi elemanlar yerleştirilebilir.
2. Bir öğrenci, halı kaplı bir zeminde duran sandalyeyi sağa doğru itmeye çalışıyor; ancak uyguladığı kuvvete rağmen sandalye ilk anda yerinden oynamıyor.
Bu durumda sandalyeye zeminden etki eden sürtünme kuvvetiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Sürtünme kuvveti, öğrencinin uyguladığı kuvvetle aynı yönde ve aynı büyüklükte etki eder.
B) Sandalye hareket etmediği için zeminden sandalyeye herhangi bir sürtünme kuvveti etki etmez.
C) Sürtünme kuvveti, öğrencinin uyguladığı kuvvete zıt yönde etki ederek bu kuvveti dengeler.
D) Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü, sandalyenin ağırlığından bağımsız olarak sabittir.
E) Sürtünme kuvveti yalnızca sandalye harekete geçtikten sonra ortaya çıkar, öncesinde etkisi yoktur.
3. Bisikletin pedal milinin döndüğü yuvaya metal bilyeler (rulman) yerleştirilir ve bu bölge düzenli olarak yağlanır.
Bu uygulamayla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Rulman kullanımı, mil ile yuvası arasındaki sürtünmeyi tamamen ortadan kaldırır; bu bölgede artık hiç sürtünme kalmaz.
B) Rulman ve yağlama, kayma sürtünmesi yerine yuvarlanmayı sağlayarak ve pürüzlü teması azaltarak sürtünmeyi küçültür.
C) Yağlama, mil ile yuvası arasındaki ağırlığı azaltarak sürtünmeyi düşürür.
D) Rulman kullanımının amacı sürtünmeyle ilgili değildir; yalnızca milin taşınmasını kolaylaştırmaktır.
E) Yağlama yalnızca pedal milinin paslanmasını önler, sürtünmeyle bir ilgisi yoktur.
4. Buzlu bir zeminde yürümeye çalışan bir kişi sık sık kayıp dengesini kaybederken, aynı kişi asfalt zeminde rahatça yürüyebiliyor. Kişinin ağırlığı ve giydiği ayakkabı iki durumda da aynıdır.
Bu durumun nedeniyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Buzlu zeminde kişiye etki eden yer çekimi kuvveti, asfalt zemine göre daha küçüktür.
B) Asfalt zeminde kişinin ağırlığı azaldığı için yürümesi kolaylaşmıştır.
C) Ayakkabı tabanı ile zemin arasındaki sürtünme kuvveti asfaltta buza göre daha büyük olduğundan, kişi asfaltta kaymadan ilerleyebilir.
D) Buzlu zemin asfalta göre daha pürüzlü olduğu için kayma daha kolay gerçekleşir.
E) Ayakkabı tabanının deseni yürüme sırasındaki sürtünmeyle ilgili değildir, yalnızca estetik amaçlıdır.
5. Bir cismin bir yüzey üzerindeki sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü etkileyen etkenlerle ilgili:
I. Temas eden yüzeylerin pürüzlülüğü
II. Cismin yüzeye bastırma kuvveti (ağırlığı)
III. Cismin yüzeyle temas eden alanının büyüklüğü
Bu etkenlerden hangileri, TYT düzeyinde sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü belirleyen etkenler arasında kabul edilir?
A) I ve II
B) Yalnız I
C) Yalnız II
D) I, II ve III
E) II ve III
6. Kışın karlı ve buzlu yollarda kayma riskini azaltmak için araç lastiklerine zincir takılır ya da yol yüzeyine kum serpilir.
Bu uygulamaların ortak amacıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Zincir ve kum, lastik ile yol arasındaki temas alanını küçülterek sürtünmeyi artırır.
B) Zincir ve kum, aracın ağırlığını azaltarak kaymayı önler.
C) Zincir ve kum yalnızca sürücüye görsel uyarı sağlar, sürtünmeyle ilgisi yoktur.
D) Zincir ve kum, temas eden yüzeyleri pürüzlendirerek lastik ile yol arasındaki sürtünme kuvvetini artırır.
E) Zincir ve kum, lastiğin dönme hızını azaltarak kaymayı engeller.
7. Ağırlığı ve malzemesi aynı olan bir tahta blok, dinamometreye bağlanarak önce geniş yüzeyi zemine gelecek biçimde, sonra da dar (dik) yüzeyi zemine gelecek biçimde yerleştirilip her iki durumda da harekete geçirilmesi için gereken kuvvet ölçülüyor. Ölçülen kuvvetin iki durumda da birbirine çok yakın çıktığı gözleniyor.
Bu deney sonucuyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Blok dar yüzeyi üzerindeyken, zemine yaptığı basınç arttığı için sürtünme kuvveti de büyümüştür.
B) Blok geniş yüzeyi üzerindeyken, zeminle temas eden nokta sayısı arttığı için sürtünme kuvveti büyümüştür.
C) Deney sonucu, bloğun geniş yüzey üzerindeyken zemine bastırma kuvvetinin azaldığını gösterir.
D) Deney, sürtünme kuvvetinin yalnızca blok hızlandığında ortaya çıktığını gösterir.
E) Deney, sürtünme kuvvetinin temas yüzeyinin alanından bağımsız olduğunu; bloğun ağırlığı değişmedikçe büyüklüğünün de değişmediğini gösterir.
8. Aynı ayakkabıyla, biri pürüzsüz cilalanmış mermer zeminde, diğeri kaba dokulu beton zeminde olmak üzere iki farklı yürüyüş deneniyor. Kişi mermer zeminde sık sık kayarken beton zeminde kaymıyor. Kişinin ağırlığı ve ayakkabısı iki durumda da aynıdır.
Bu gözlemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Mermer zeminde kişinin ağırlığı beton zemine göre daha azdır; kayma bu nedenle artmıştır.
B) Beton zeminin mermere göre daha pürüzlü olması, ayakkabı tabanıyla arasındaki sürtünmeyi azaltmıştır.
C) Kayma, sürtünme kuvvetinden değil kişinin yürüme hızından kaynaklanır; zeminin pürüzlülüğüyle ilgisi yoktur.
D) Zeminin pürüzlülüğü arttıkça ayakkabı tabanı ile zemin arasındaki sürtünme kuvveti de artar; bu nedenle beton zeminde kayma daha zor gerçekleşir.
E) Mermer, betona göre daha ağır bir malzeme olduğundan üzerinde yürümek daha risklidir.
9. Bir motorun içinde piston ile silindir duvarı arasında sürekli sürtünme oluşur; bu sürtünme zamanla parçaların yüzeyinde aşınmaya ve sürtünen bölgelerin ısınmasına yol açar.
Bu durumla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Sürtünme, motor parçalarını aşınmadan korur; parçalardaki aşınmanın nedeni sürtünme değildir.
B) Sürtünme, hareketli parçalarda yalnızca ısı azalmasına yol açar.
C) Piston ile silindir arasındaki sürtünme, motorun enerji verimini artırır.
D) Sürtünmenin neden olduğu ısınma, motorun çalışmasını hiçbir biçimde etkilemeyen önemsiz bir yan etkidir.
E) Piston ile silindir arasındaki sürtünme, mekanik enerjinin bir kısmının ısı enerjisine dönüşmesine ve parçaların aşınmasına yol açarak motorun verimini düşürür.
10. Boş bir kargo kutusunu yerde iterek hareket ettirmek kolayken, aynı kutu ağır eşyalarla doldurulduktan sonra itilmesi çok daha zor oluyor. Kutunun taban yüzeyi ve zeminle temas ettiği alan iki durumda da değişmiyor.
Bu gözlemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Kutunun ağırlığı arttıkça zemine bastırma kuvveti ve buna bağlı olarak sürtünme kuvveti de artar.
B) Kutunun içine eşya konması, zeminle temas eden alanı büyüttüğü için sürtünme kuvveti artmıştır.
C) Kutunun ağırlığı sürtünmeyi etkilemez; itmenin zorlaşmasının nedeni yalnızca kutunun boyutunun büyümüş olmasıdır.
D) Kutunun itilmesinin zorlaşması sürtünmeyle değil, yalnızca kutunun eylemsizliğinin (kütlesinin) artmasıyla ilgilidir; sürtünme kuvveti değişmemiştir.
E) Kutu ağırlaştıkça zeminle arasındaki sürtünme kuvveti azalır, kutu zemine daha sıkı yapışarak sürtünmesiz kayar.