10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. 18. yüzyılda yaşamış Fransız bilim insanı Antoine Lavoisier, kimya tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak kabul edilir.
Buna göre Lavoisier'nin kimya bilimine kazandırdığı en temel katkı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Element ile bileşiği birbirinden ayırmadan, maddeleri yalnızca fiziksel görünümlerine göre sınıflandırmıştır.
B) Sıradan metalleri altına dönüştürme yöntemini deneysel olarak kanıtlamıştır.
C) Kimyasal tepkimelerde tartım yapmadan, yalnızca gözlemle sonuca ulaşmıştır.
D) Atomun iç yapısını inceleyerek çekirdek ile elektronları birbirinden ayırmıştır.
E) Kimyasal tepkimelerde maddenin toplam kütlesinin değişmediğini deneysel olarak ortaya koymuştur.
2. Kimya biliminin tarihsel gelişiminde simya (alşimi), modern bilimsel yöntemin kimyaya henüz uygulanmadığı dönemde yaygın olan uygulamaları ifade eder.
Buna göre simya ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Simyacılar, sıradan metalleri altına dönüştürmeyi amaçlamış ve bu amaca gözlem-deney temelli bilimsel yöntemle ulaşmıştır.
B) Simyacılar yalnızca ölümsüzlük iksiri arayışıyla uğraşmış, metal dönüştürme çalışmalarıyla hiç ilgilenmemiştir.
C) Simyacılar, sıradan metalleri altına dönüştürmeyi ya da ölümsüzlük iksiri bulmayı amaçlamış, bu çalışmalar çoğunlukla bilimsel temelden yoksun kalmıştır.
D) Simyacılar, çalışmalarında geliştirdikleri damıtma ve süzme gibi tekniklerin bilimsel bir temele dayandığını kanıtlayarak kimyayı bilim hâline getirmiştir.
E) Simyacılar yalnızca altın elde etmeyi amaçlamış, hiçbir deneysel teknik geliştirmemiştir.
3. Simya ile modern kimya arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadeler verilmiştir:
I. Simya, bilimsel yönteme dayanmayan, çoğunlukla gizemcilik içeren uygulamalardan oluşur.
II. Simya ile modern kimya, bilgiye ulaşma yöntemi bakımından aynı temelde ilerler.
III. Simyacıların geliştirdiği laboratuvar teknikleri, günümüz kimyasında hâlâ altın elde etme amacıyla kullanılmaktadır.
Bu ifadelerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
4. Kimyanın simyadan modern bilime dönüşüm sürecinin incelenmesi, bilim tarihi açısından önemli kabul edilir.
Bu önemin temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
A) Bu süreç, bilimsel düşüncenin ve yöntemin zaman içinde nasıl geliştiğine somut bir örnek oluşturur.
B) Bu süreç, günümüz kimyasında kullanılan laboratuvar araçlarının tamamının simya döneminde icat edildiğini gösterir.
C) Bu süreç, kimyanın diğer fen bilimlerinden (fizik, biyoloji) daha uzun bir tarihe sahip olduğunu kanıtlar.
D) Bu süreç, simyacıların vardığı sonuçların (örneğin metal dönüştürme) modern kimya tarafından doğrulandığını ortaya koyar.
E) Bu süreç, kimyasal tepkimelerin matematiksel olarak ilk kez simya döneminde ifade edildiğini gösterir.
5. Simya ile modern kimya arasındaki temel ayrımı en iyi açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A) Simya Ortaçağ Avrupası'nda başlamış, modern kimya ise 20. yüzyılda ortaya çıkmıştır.
B) Simya metallerle, modern kimya ise gazlarla ilgilenir.
C) Simya gizemcilik içeren, dogmatik amaçlara dayanırken; modern kimya sistematik gözlem ve deneye dayalı bilgi üretir.
D) Simya bireysel çalışmalara, modern kimya ise devlet destekli araştırmalara dayanır.
E) Simya deneye dayanmaz, modern kimya ise yalnızca gözleme dayanır.
6. Lavoisier öncesinde element ve bileşik kavramları net biçimde birbirinden ayrılmamıştı.
Lavoisier'nin bu konudaki katkısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Lavoisier, bütün maddelerin tek bir temel elementten oluştuğunu ileri sürerek element-bileşik ayrımını ortadan kaldırmıştır.
B) Lavoisier, element ve bileşik kavramlarını simyacılardan olduğu gibi devralıp herhangi bir değişiklik yapmamıştır.
C) Lavoisier, metalleri element, metal olmayan maddeleri ise bileşik olarak sınıflandırmıştır.
D) Lavoisier, daha basit maddelere ayrıştırılamayan saf maddeleri element, birden fazla elementin bir araya gelmesiyle oluşan maddeleri ise bileşik olarak birbirinden ayırt etmiştir.
E) Lavoisier, element ve bileşik kavramlarıyla değil, yalnızca kütle korunumu yasasıyla ilgilenmiş, madde sınıflandırmasına katkı yapmamıştır.
7. İki farklı dönemde yaşamış iki araştırmacının çalışma biçimi aşağıda özetlenmiştir:
Kişi X: Kurşunu altına dönüştürebileceğine inanarak, ustasından öğrendiği bir tarifi değiştirmeden tekrar tekrar uygular; sonuçları herhangi bir şekilde kayıt altına almaz.
Kişi Y: Bir tepkimeden önce ve sonra maddeleri dikkatle tartar, sonuçları not eder ve aynı tepkimeyi farklı zamanlarda tekrarlayarak bulgularını karşılaştırır.
Buna göre bu iki araştırmacının yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Her iki araştırmacının yaklaşımı da sistematik ölçüme dayandığından ikisi de modern bilimsel yöntemi uygular.
B) Kişi X'in yaklaşımı tekrarlanabilir olduğundan, Kişi Y'ninkinden daha bilimseldir.
C) Kişi Y'nin tartım yapması, onun yaklaşımını simya dönemi uygulamalarına daha yakın kılar.
D) İki araştırmacı da kayıt tutmadığından, ikisinin de bilimsel yöntemle çalıştığı söylenemez.
E) Kişi Y'nin yaklaşımı sistematik ölçüm ve tekrarlanabilirliğe dayandığından modern bilimsel yönteme, Kişi X'in yaklaşımı ise simya dönemi zihniyetine örnektir.
8. Kütlenin korunumu yasası, kimya tarihinde deneysel yöntemin kimyaya kazandırdığı en önemli sonuçlardan biridir.
Buna göre bu yasa aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?
A) Bir kimyasal tepkimede tepkimeye giren maddelerin kütlesi, oluşan ürünlerin kütlesinden büyük olur.
B) Kapalı bir sistemde gerçekleşen bir kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi ile oluşan ürünlerin toplam kütlesi birbirine eşittir.
C) Bir kimyasal tepkimede madde miktarı değil, yalnızca maddenin türü değişmeden kalır.
D) Tepkimeye giren maddelerin kütlesi, açığa çıkan ısı nedeniyle ürünlerin kütlesinden az olur.
E) Bir kimyasal tepkimede kütle korunur; ancak açığa çıkan gaz varsa bu korunum geçerli olmaktan çıkar.
9. Kimyanın bilim hâline gelme sürecine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
A) Kimya biliminin bilim hâline gelme süreci, 16-18. yüzyıllar arasında bilimsel yöntemin (gözlem, deney, ölçüm, tekrarlanabilirlik) uygulanmaya başlanmasıyla ilişkilidir.
B) Simyacıların geliştirdiği damıtma ve süzme gibi bazı deneysel teknikler, sonraki dönemde de kullanılmaya devam etmiştir.
C) Lavoisier'nin sistematik tartım yöntemleri, kimyanın bilim olarak gelişiminde önemli bir rol oynamıştır.
D) Kimyanın modern bir bilim hâline gelmesi, simya döneminde geliştirilen yöntemlerin bilimsel açıdan yeterli bulunmasıyla tamamlanmıştır.
E) Kimyanın bilim hâline gelmesi, kısa bir dönemde değil uzun bir sürecin sonunda gerçekleşmiştir.
10. Aşağıda kimya tarihine ait bazı uygulamalar verilmiştir:
I. Bir simyacının, kurşunu altına dönüştürmek için gizli tuttuğu bir tarifi sorgulamadan tekrar tekrar denemesi
II. Lavoisier'nin bir tepkimeden önce ve sonra maddeleri dikkatle tartarak sonuçları karşılaştırması
III. Bir kimyacının bir tepkimeyi aynı koşullarda birden çok kez tekrarlayarak sonuçların tutarlılığını kontrol etmesi
Bu uygulamalardan hangileri bilimsel yönteme (sistematik ölçüm, tekrarlanabilirlik) dayanır?
A) Yalnız I
B) II ve III
C) I ve II
D) I, II ve III
E) Yalnız III