8genyks sekizgenacademy.com

Madde Döngüleri — Çalışma Kağıdı

Ad Soyad: ______________________ Tarih: 15.09.2026 10 soru TYT Fen Bilimleri

Çalışma Kağıdı

Madde Döngüleri — Çalışma Kağıdı

Sayfa numarası için yazdırma penceresinde "Üstbilgi/altbilgi"ni aç

10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada

1. Atmosferde bol miktarda bulunan azot gazı (N2), bitkiler tarafından bu hâliyle doğrudan kullanılamaz.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?

A) Bitkiler ihtiyaç duydukları azotu, atmosferden doğrudan N2 gazı olarak yapraklarıyla emer. B) Bitkiler azota hiçbir şekilde ihtiyaç duymaz; azot yalnızca hayvanlar için gereklidir. C) Bitkiler atmosferdeki N2 gazını köklerinde depolayarak zamanla kullanılabilir hâle getirir. D) Bitkiler azot ihtiyacını yalnızca güneş ışığından yararlanarak karşılar. E) Bitkiler ihtiyaç duydukları azotu, topraktan nitrat veya amonyum gibi bileşikler hâlinde alır.

2. Azot döngüsünde, bitkilerin kökleriyle aldığı azotlu bileşikler önce bitkinin yapısına (örneğin proteinlerine) katılır. Bu azot daha sonra besin zinciri boyunca otçul ve etçil tüketicilere aktarılır. Canlılar öldüğünde ise bedenlerindeki azotlu bileşikler bir canlı grubu tarafından parçalanarak tekrar toprağa katılır.
Bu bilgide sözü edilen canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ayrıştırıcılar B) Üreticiler C) Otçul tüketiciler D) Etçil tüketiciler E) Azot bağlayıcı bakteriler

3. Bir ormanda yaşamını yitiren bir ağacın gövdesi, zamanla bazı canlılar tarafından parçalanarak yapısındaki organik maddeler basit inorganik bileşiklere dönüştürülür ve toprağa karışır.
Bu olayı gerçekleştiren canlı grubu ve bu olayın karbon döngüsündeki katkısı aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

A) Üreticiler — ölü organizmadaki karbonu doğrudan fotosentezle atmosfere döndürürler. B) Tüketiciler — ölü organizmayı besin olarak tükettiklerinden karbonu döngüden tamamen çıkarırlar. C) Ayrıştırıcılar — ölü organizmadaki karbonu yalnızca kendi bünyelerinde depolayıp döngüye bir daha katmazlar. D) Ayrıştırıcılar — ölü organizmadaki karbonu parçalayarak döngüye tekrar katılmasını sağlarlar. E) Üreticiler — ölü organizmayı parçalayarak karbonu yalnızca toprakta sıvı hâlde tutarlar.

4. Karbon döngüsünde, üreticiler tarafından fotosentezle üretilen organik bileşiklerdeki karbon, besin zinciri boyunca otçul ve etçil tüketicilere aktarılır. Hem üretici hem de tüketici canlılar gerçekleştirdikleri bir yaşamsal etkinlikle bu karbonun bir bölümünü tekrar atmosfere karbondioksit olarak döndürür.
Bu bilgide sözü edilen yaşamsal etkinlik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Solunum B) Boşaltım C) Büyüme D) Üreme E) Terleme

5. Karbon döngüsünde atmosferdeki karbondioksit (CO2), üretici canlılar tarafından fotosentez yoluyla organik bileşiklere dönüştürülerek besin zincirine katılır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?

A) Atmosferdeki karbondioksit, tüketici canlılar tarafından doğrudan solunumla organik bileşiklere dönüştürülür. B) Karbondioksitin organik bileşiklere dönüştürülmesi, yalnızca ayrıştırıcıların gerçekleştirdiği bir olaydır. C) Atmosferdeki karbondioksitin organik bileşiklere dönüştürülmesi, üreticilerin gerçekleştirdiği fotosentez sürecinin bir sonucudur. D) Üretici canlılar, karbondioksiti organik bileşiklere dönüştürmek yerine doğrudan besin zincirinden hazır organik madde alır. E) Atmosferdeki karbondioksit miktarı, üreticilerin fotosentez yapıp yapmamasından bağımsız olarak sabit kalır.

6. Su döngüsünde, göl ve deniz gibi su kütlelerinden buharlaşan su, atmosferde yükselip soğuyarak yoğuşur ve bulutları oluşturur; bu bulutlardan yağış şeklinde tekrar yeryüzüne döner.
Canlıların bu döngüye katkısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Canlılar su döngüsüne hiçbir şekilde katkı sağlamaz; döngü yalnızca su kütleleri ile atmosfer arasında gerçekleşir. B) Canlılar su döngüsüne yalnızca yağmur suyunu içerek katkı sağlar; başka bir katkıları yoktur. C) Canlıların su döngüsüne katkısı, yalnızca yeraltı sularını tüketmekle sınırlıdır. D) Su döngüsü, canlılar ortadan kalktığında dahi hiçbir değişikliğe uğramadan aynı hızda devam eder. E) Bitkilerde gerçekleşen terleme ve canlılardaki solunum gibi olaylar, atmosfere su buharı verilmesine katkıda bulunur.

7. Bir öğrenci, ekosistemde gerçekleşen dört farklı olayı aşağıdaki gibi sıralıyor:
I. Bir gölden suyun buharlaşarak atmosfere karışması
II. Topraktaki bir bakterinin atmosferdeki azotu bitkinin kullanabileceği bileşiğe dönüştürmesi
III. Bir bitkinin fotosentez yaparak atmosferdeki karbondioksiti organik bileşiğe dönüştürmesi
Buna göre bu olayların sırasıyla ait olduğu madde döngüleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Karbon döngüsü — Su döngüsü — Azot döngüsü B) Su döngüsü — Azot döngüsü — Karbon döngüsü C) Azot döngüsü — Karbon döngüsü — Su döngüsü D) Su döngüsü — Karbon döngüsü — Azot döngüsü E) Karbon döngüsü — Azot döngüsü — Su döngüsü

8. Topraktaki bazı bakteri türleri, atmosferdeki azot gazını bitkilerin köklerinden alabileceği bileşiklere dönüştürme yeteneğine sahiptir.
Bu bakterilerin azot döngüsündeki rolü aşağıdakilerden hangisinde doğru açıklanmıştır?

A) Bu bakteriler, bitkilerin ürettiği organik azotlu bileşikleri parçalayarak tekrar atmosfere N2 olarak döndürür. B) Bu bakteriler, azot döngüsünde yalnızca ayrıştırıcı görevi üstlenip ölü organizmaları parçalar. C) Bu bakteriler, bitkilerin kullanamayacağı atmosferik azotu, bitkilerin kök yoluyla alabileceği bileşiklere dönüştürerek azotu kullanılabilir hâle getirir. D) Bu bakteriler, topraktaki azotlu bileşikleri tüketip bitkilerin azottan yararlanmasını engeller. E) Bu bakteriler, atmosferdeki azotu değil karbondioksiti bitkilerin kullanabileceği forma dönüştürür.

9. Karbon döngüsüyle ilgili bir öğrenci aşağıdaki üç yargıyı yazıyor:
I. Fosil yakıtların (kömür, petrol gibi) yakılması, atmosfere ek miktarda karbondioksit salınmasına neden olur.
II. Karbon döngüsündeki tüm karbon kaynağı yalnızca fosil yakıtlardır.
III. Fosil yakıtların yanmasıyla açığa çıkan karbon, milyonlarca yıl önce canlılar tarafından organik madde hâlinde tutulmuş karbondur.
Buna göre bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) I ve III C) Yalnız II D) I ve II E) I, II ve III

10. Karbon, azot ve su döngülerinin ortak bir özelliği vardır: bu maddeler ekosistemde yok olmaz, sürekli olarak farklı formlar (gaz, sıvı, organik bileşik gibi) arasında dönüşerek canlılar ve cansız çevre arasında dolaşır.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi bu ortak özellikle çelişir?

A) Karbon, bir döngü sırasında karbondioksit hâlinden organik bileşik hâline, oradan tekrar karbondioksit hâline dönüşebilir. B) Azot, atmosferik gaz hâlinden bakteriler aracılığıyla bitkilerin kullanabileceği bileşik hâline dönüşebilir. C) Su, sıvı hâlden buhar hâline, oradan tekrar sıvı hâle dönüşerek döngüye devam edebilir. D) Bir canlı öldüğünde bünyesindeki karbon ve azot, hiçbir dönüşüme uğramadan kalıcı olarak yok olur. E) Ayrıştırıcıların etkinliği sonucunda ölü organizmalardaki madde, tekrar kullanılabilir forma dönüşerek döngüye katılır.

Cevap Anahtarı

1-E 2-A 3-D 4-A 5-C 6-E 7-B 8-C 9-B 10-D

8genyks · YKS Hazırlık · sekizgenacademy.com