10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bir kapta 25°C'de belirli miktarda su bulunmaktadır. Bu suya azar azar şeker eklenip karıştırılıyor ve her seferinde eklenen şekerin tamamen çözündüğü gözleniyor; kapta hiç çözünmeden kalan katı şeker görülmüyor. Şeker eklenmeye devam edildiğinde de aynı sıcaklıkta çözünme sürüyor. Buna göre bu çözelti için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Çözelti aşırı doymuştur; kararsız bir denge içindedir.
B) Çözelti doygunluk sınırına tam olarak ulaşmıştır; bir madde eklense hemen dibe çöker.
C) Çözelti doymamıştır; bu sıcaklıkta hâlâ daha fazla şeker çözebilecek kapasitededir.
D) Çözeltinin derişik mi seyreltik mi olduğu, doymuş olup olmadığından bağımsız olarak kesin bir sayısal sınırla belirlenebilir.
E) Çözelti seyreltiktir çünkü içinde hiç çökme gözlenmemiştir.
2. Aynı sıcaklıktaki eşit miktarda suya eşit kütlede şeker eklenerek iki ayrı deney yapılıyor:
I. Birinci kapta şeker iri kristaller hâlinde eklenip karıştırılmadan bekletiliyor.
II. İkinci kapta aynı miktarda şeker toz hâline getirilip sürekli karıştırılarak eklenıyor.
Yeterli süre beklendiğinde her iki kapta da eklenen şekerin tamamı çözünüyor. Bu deneyle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
A) Toz hâline getirme ve karıştırma, şekerin sudaki çözünürlüğünü artırdığı için ikinci kapta daha fazla şeker çözünmüştür.
B) İri kristal hâlindeki şeker suda hiçbir zaman tam çözünmez, bu nedenle birinci kapta dipte daima çözünmemiş şeker kalır.
C) Karıştırma çözünürlüğü artırdığı gibi karıştırılmayan kapta çözünürlüğü de aynı oranda azaltır; bu nedenle iki kaptaki toplam çözünen miktar birbirinden farklı kalır.
D) Temas yüzeyi ve karıştırma sıcaklığı değiştirerek dolaylı biçimde çözünürlüğü etkiler, bu yüzden iki kaptaki sonuç farklıdır.
E) Temas yüzeyinin büyütülmesi ve karıştırma çözünürlüğü değiştirmeden yalnızca çözünme hızını artırır; yeterli süre sonunda iki kaptaki çözünen toplam şeker miktarı birbirine eşittir.
3. 40°C'de hazırlanan bir tuz çözeltisine bir miktar daha tuz ekleniyor; karıştırılmasına rağmen eklenen tuzun bir kısmı çözünmeden kabın dibinde katı hâlde kalıyor. Sıcaklık 40°C'de sabit tutulmaya devam ediliyor. Buna göre bu çözelti için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Çözelti 40°C'de doygundur; sıvı kısım bu sıcaklıkta çözebileceği maksimum miktarda tuzu çözünmüş hâlde içermektedir.
B) Çözelti aşırı doymuştur; dipteki katı, fazladan çözünmüş tuzun kararsız biçimde ayrışmasıyla oluşmuştur.
C) Çözeltinin doygun mu doymamış mı olduğu, dipte katı görülmesinden bağımsız olarak yalnızca sıcaklık ölçülerek anlaşılabilir.
D) Dipte katı tuz kalması, çözeltinin seyreltik olduğunun kanıtıdır.
E) Sıcaklık sabit tutulduğu sürece dipteki katı tuz zamanla kendiliğinden tamamen çözünür.
4. Gazlı bir içecek şişesinin kapağı sıkıca kapalıyken içindeki basınç yüksektir. Kapak açıldığı anda şişe içindeki basınç aniden düşer ve bu sırada sıvı içinde daha önce görülmeyen çok sayıda küçük kabarcık oluşarak yükselmeye başlar. Bu gözlem, gazların sıvılardaki çözünürlüğü ile basınç arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisini destekler?
A) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü basınç arttıkça artar; basınç düştüğünde çözünmüş gazın bir kısmı sıvıda tutunamayarak kabarcıklar hâlinde ayrılır.
B) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü basınçtan etkilenmez; kabarcıklar yalnızca sıcaklık değişiminden kaynaklanır.
C) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü basınç arttıkça azalır; bu yüzden kapak açılınca basınç artışıyla gaz sıvıdan ayrılır.
D) Kabarcık oluşumu yalnızca sıvının çalkalanmasından kaynaklanır, basınç değişiminin bu olayla ilgisi yoktur.
E) Basınç yalnızca katıların çözünürlüğünü etkiler; gazların çözünürlüğü basınçtan bağımsızdır.
5. İyot (I₂) apolar bir katı maddedir. Bu maddenin su (polar) ve karbon tetraklorür (CCl₄, apolar) içindeki çözünme davranışı karşılaştırılmak isteniyor. 'Benzer benzeri çözer' ilkesine göre aşağıdaki öngörülerden hangisi beklenir?
A) İyot, polar yapısı nedeniyle suda karbon tetraklorüre kıyasla daha iyi çözünür.
B) İyot her iki çözücüde de birbirine eşit oranda çözünür; polarlık çözünürlüğü etkilemez.
C) İyot apolar olduğu için hiçbir çözücüde çözünmez; her iki durumda da karışım heterojen kalır.
D) İyot apolar yapısı nedeniyle apolar bir çözücü olan karbon tetraklorürde, polar çözücü olan suya kıyasla daha iyi çözünür.
E) Çözünürlük yalnızca sıcaklığa bağlıdır; iki maddenin polar ya da apolar olması çözünme miktarını etkilemez.
6. Kapalı bir kapta bulunan soğuk gazlı içecek, oda sıcaklığına ısındıkça kapağı açıldığında daha fazla köpürüp gaz çıkışı gözlenir; aynı içecek soğukken açıldığında bu köpürme daha azdır. Bu gözlem, gazların sıvılardaki çözünürlüğü ile sıcaklık arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisini destekler?
A) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü sıcaklıkla ilişkili değildir; köpürme farkı yalnızca basınç değişiminden kaynaklanır.
B) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü, tıpkı katılarda olduğu gibi, sıcaklık arttıkça artar.
C) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır; bu nedenle ısınan içecekte çözünmüş gazın bir kısmı sıvıdan ayrılıp ortama karışır.
D) Köpürme farkı sıcaklıkla değil yalnızca içeceğin şeker oranındaki farklılıkla açıklanabilir.
E) Gazların sıvılardaki çözünürlüğü sıcaklıktan etkilenmez; köpürme farkı yalnızca kabın açılma hızından kaynaklanır.
7. Bir öğrenci iki farklı şeker çözeltisi hazırlıyor. K çözeltisi 15 g şekerin 135 g suda çözünmesiyle, L çözeltisi ise 10 g şekerin 190 g suda çözünmesiyle hazırlanıyor. Bu iki çözeltinin kütlece yüzde derişimleri karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) K çözeltisinin derişimi %11, L çözeltisinin derişimi %5'tir; K çözeltisi daha derişiktir.
B) K çözeltisinin derişimi %10, L çözeltisinin derişimi %5'tir; K çözeltisi daha derişiktir.
C) K çözeltisinin derişimi %5, L çözeltisinin derişimi %10'dur; L çözeltisi daha derişiktir.
D) K çözeltisinin derişimi %10, L çözeltisinin derişimi %5'tir; L çözeltisi daha derişiktir.
E) Şeker miktarı K'de daha fazla olduğundan (15 g'a karşı 10 g) yüzde hesaplaması yapılmaksızın K'nin daha derişik olduğu söylenebilir.
8. Aşağıda üç farklı çözelti örneği verilmiştir:
I. 20 g şeker, 200 g suda çözünerek şekerli su çözeltisi oluşturulmuştur.
II. 5 mL alkol (etanol), 100 mL suyla karıştırılarak sulu alkol çözeltisi hazırlanmıştır.
III. 2 g iyot, 50 mL karbon tetraklorürde (CCl₄) çözünerek iyot çözeltisi hazırlanmıştır.
Bu üç çözeltide çözücü olan bileşenler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) I: Su, II: Alkol, III: Karbon tetraklorür
B) I: Su, II: Su, III: Karbon tetraklorür
C) I: Şeker, II: Su, III: İyot
D) I: Su, II: Su, III: İyot
E) I: Şeker, II: Alkol, III: İyot
9. Bir öğrenci 60°C'deki suda doygun hâle gelene kadar şeker çözüyor ve elde ettiği sıcak doygun çözeltiyi, hiçbir katı parçacık ya da toz eklemeden, hiç sarsmadan çok yavaş biçimde oda sıcaklığına kadar soğutuyor. Soğuma sonunda çözeltide hiç katı şeker çökmediği, tüm şekerin çözünmüş hâlde kaldığı gözleniyor. Bu duruma en uygun açıklama aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çözelti hâlâ 60°C'deki hâliyle aynı derecede doymamıştır; sıcaklık düşüşü çözünürlüğü etkilememiştir.
B) Çözelti oda sıcaklığında da tam doygun hâldedir; şeker miktarı tam olarak bu sıcaklığın doygunluk sınırına eşittir.
C) Çözünen şeker miktarı oda sıcaklığındaki normal doygunluk sınırının altında kaldığı için çözelti doymamıştır.
D) Çözelti aşırı doymuş hâle gelmiştir; oda sıcaklığında normalde çözünebilecek miktardan fazla şeker, kararsız ve geçici biçimde çözünmüş durumda kalmıştır.
E) Yavaş soğutma, çözünürlüğü kalıcı olarak artırdığından çözelti artık her sıcaklıkta bu miktarda şekeri çözebilir.
10. Kimya öğretmeni sınıfta şu bilgiyi veriyor: 'Katı maddelerin çoğunun suda çözünürlüğü sıcaklık arttıkça artar; ancak bazı katı maddeler bu genel eğilimin dışında kalabilir.' Bu bilgiye göre aşağıdaki yorumlardan hangisi öğretmenin verdiği bilgiyle tam olarak örtüşür?
A) Sıcaklık arttıkça bütün katı maddelerin çözünürlüğü kesinlikle artar; bu ilişkinin hiçbir istisnası yoktur.
B) Sıcaklık ile katı çözünürlüğü arasında düzenli bir eğilimden söz edilemez; ilişki her madde için farklı ve öngörülemez biçimde değişir.
C) Katı maddelerin çözünürlüğü sıcaklıktan etkilenmez, yalnızca basınç değişiminden etkilenir.
D) Sıcaklık arttıkça çözünürlüğün artması gazlara özgü bir davranıştır; katı maddelerde beklenen yön tam tersi, yani azalmadır.
E) Katıların çoğunda sıcaklık arttıkça çözünürlük artar; ancak bu genel bir eğilimdir, istisna oluşturan katı maddeler de bulunabilir.