10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bir bölgede yürütülen kentleşme ve tarım alanı genişletme çalışmaları sonucunda, o bölgede daha önce doğal olarak yaşayan türlerin barınabileceği alanlar giderek daralmaktadır.
Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
A) Erozyon
B) Orman yangını
C) Doğal hayat alanlarının (habitatların) tahribi
D) Biyolojik çeşitliliğin artması
E) Kütle hareketi
2. Toprağın verimli üst katmanının rüzgâr veya akan su gibi doğal etkenlerle aşınıp taşınması olayına erozyon denir.
Buna göre erozyonla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Erozyon doğal bir süreçtir; ancak ormansızlaşma, aşırı otlatma ve yanlış tarım uygulamaları gibi insan etkinlikleri bu süreci hızlandırabilir.
B) Erozyon, yalnızca insan etkinlikleri sonucunda ortaya çıkan bir olaydır; doğal koşullarda görülmez.
C) Erozyon, ormanlık alanlara özgü bir aşınma süreci olup tarım arazilerini kapsamaz.
D) Erozyon, toprağın alt katmanlarının yüzeye çıkarak toprağı zenginleştirmesi sürecidir.
E) Erozyonla taşınan toprak parçacıkları, aşındığı bölgenin dışına taşınmadan aynı yerde birikir.
3. Bitki kökleri, toprak parçacıklarını bir arada tutarak suyun ve rüzgârın toprağı taşımasını güçleştirir.
Buna göre bitki örtüsü ile erozyon arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Bitki örtüsünün yoğunluğu bölgedeki erozyon riskini etkilemez; erozyon büyük ölçüde arazinin eğimine bağlıdır.
B) Bir bölgedeki bitki örtüsünün ormansızlaşma yoluyla azaltılması, o bölgede erozyon riskini artırabilir.
C) Bitki kökleri toprağı gevşeterek erozyonu hızlandırıcı bir etki yapar.
D) Ormansızlaşma bölgedeki bitki türü sayısını azaltır; toprağın aşınma sürecini doğrudan etkilemez.
E) Bitki örtüsünün erozyonu azaltıcı etkisi daha çok çölleşmiş bölgelerde belirgindir; diğer bölgelerde bu etki önemsizdir.
4. Bir orman yangınının ardından bölgedeki bitki örtüsü büyük ölçüde yok olmuş, toprağı bir arada tutan kök sistemi ortadan kalkmıştır.
Buna göre bu durumun bölgede yol açması beklenen sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
A) Toprağı tutan kök sisteminin kaybıyla birlikte bölge, rüzgâr ve suyun aşındırıcı etkisine karşı daha savunmasız (erozyona açık) hâle gelebilir.
B) Bölgedeki toprak, kök kaybı sonucunda daha sıkı ve aşınmaya karşı daha dayanıklı hâle gelir.
C) Yangının etkisi büyük ölçüde yüzeydeki kül tabakasıyla sınırlı kalır; toprağın alt katmanları bu durumdan pek etkilenmez.
D) Bölgede erozyon riski ancak ikinci bir yangın çıkarsa artar; kök kaybının tek başına bir etkisi yoktur.
E) Toprağın verimliliği bu durumdan etkilenmez, çünkü erozyon büyük ölçüde eğimli arazilerde görülen bir olaydır.
5. Erozyon, doğal hayat alanlarının tahribi ve orman yangınları birbirinden farklı nedenlerle ortaya çıkan olaylardır.
Buna göre bu üç olayın ortak noktasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Üçü de daha çok kurak ve bitki örtüsü zayıf bölgelerde görülür; nemli ve ormanlık bölgelerde bu olaylar yaşanmaz.
B) Üçü de birbirinden tamamen bağımsızdır; biri diğerinin nedeni ya da sonucu olamaz.
C) Üçü de öncelikle bitki örtüsünü etkiler; bölgedeki hayvan popülasyonları üzerindeki etkisi çoğunlukla önemsizdir.
D) Üçü de, farklı yollarla etkili olsa da sonuçta bölgedeki biyolojik çeşitliliğin azalmasına yol açabilir.
E) Üçü de kısa sürede kendiliğinden tersine dönen, kalıcı bir etkisi olmayan olaylardır.
6. Orman yangınları yıldırım düşmesi gibi doğal nedenlerle çıkabileceği gibi dikkatsizlik veya kasıt gibi insan kaynaklı nedenlerle de çıkabilir.
Buna göre bir bölgede çıkan büyük bir orman yangınının o bölgedeki canlı yaşamı üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yangının etkisi büyük ölçüde bitki örtüsüyle sınırlı kalır; bölgedeki hayvan popülasyonları bu durumdan pek etkilenmez.
B) Yalnızca insan kaynaklı yangınlar canlı yaşamına zarar verir; doğal nedenlerle çıkan yangınların olumsuz bir etkisi yoktur.
C) Büyük bir yangının etkisi kısa sürelidir; bölgedeki tür çeşitliliğini uzun vadede değiştirmez.
D) Yangın öncelikle yüzeydeki bitkileri etkiler; toprağın yapısında belirgin bir değişikliğe yol açmaz.
E) Yangın, kaynağı ne olursa olsun hem bitki örtüsünü hem de bölgedeki hayvan popülasyonlarını ve habitatlarını olumsuz etkileyebilir.
7. Bir kuş türünün üreme ve beslenme alanı olarak kullandığı sulak alanın büyük bölümü kurutularak tarım arazisine dönüştürülmüştür.
Bu durumun söz konusu kuş türü üzerindeki en olası etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Türün beslenme çeşitliliği bu durumdan etkilenmeyip artar.
B) Tür, kısa sürede başka bir sulak alana sorunsuzca yerleşerek popülasyonunu hızla katlar.
C) Türün göç zamanlaması değişebilir; ancak bu durumun popülasyon büyüklüğüyle bir ilgisi yoktur.
D) Türün yaşam alanı daraldığı için popülasyonu azalabilir, bu durum sürerse yerel olarak yok olma (tükenme) riski artabilir.
E) Türün genetik yapısı bu durumdan bağımsız olarak aynı çeşitlilikte kalır.
8. Bir kıyı kentinde hızlı nüfus artışı nedeniyle çevredeki sulak alanların büyük kısmı doldurularak yerleşim alanına dönüştürülmüştür.
Bu uygulamanın bölgedeki canlı çeşitliliği üzerindeki en olası etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kentleşme yalnızca insan nüfusunu etkiler; çevredeki türlerin yaşam alanıyla bir ilgisi yoktur.
B) Sulak alanı yaşam alanı olarak kullanan türlerin habitatı daraldığı için bölgedeki tür çeşitliliği azalabilir.
C) Sulak alanların doldurulması, oradaki türlerin başka sulak alanlara sorunsuzca taşınmasını sağladığı için çeşitlilik değişmez.
D) Bu uygulama yalnızca o mevsime özgü türleri kısa süreliğine etkiler; kalıcı bir tür kaybına yol açmaz.
E) Yerleşim alanına dönüştürülen bölgede tür çeşitliliği, yapılaşma tamamlandıktan sonra kendiliğinden eski hâline döner.
9. Erozyon, doğal hayat alanlarının tahribi ve orman yangınlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
A) Ormansızlaşma, toprağı tutan kök sistemini azaltarak erozyon riskini artırabilir.
B) Kentleşme ve tarım alanı genişletme gibi etkinlikler, türlerin doğal yaşam alanlarını daraltabilir.
C) Orman yangınları, bitki örtüsüyle birlikte bölgedeki hayvan popülasyonlarını da olumsuz etkileyebilir.
D) Bu üç olay da bölgedeki biyolojik çeşitliliğin azalmasına katkıda bulunabilir.
E) Bitki örtüsü, kök sistemiyle toprağı tuttuğu için erozyon riskini artırıcı bir etki yapar.
10. Bir bölgede geniş bir orman alanı kesilerek yerine tarım arazisi açılmıştır.
Bu uygulamanın bölgede yol açması beklenen sonuçlarla ilgili aşağıdakiler değerlendirilmiştir:
I. Bölgede yaşayan türlerin doğal yaşam alanı daralabilir.
II. Kök sistemini kaybeden toprak, erozyona karşı daha savunmasız hâle gelebilir.
III. Bölgedeki tür ve habitat çeşitliliği zamanla artabilir.
Buna göre yukarıdakilerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III