10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bir deprem sırasında P, S ve yüzey dalgaları oluşur. Bu dalgaların bir sismograf istasyonuna varış sırası, hızlarına bağlı olarak nasıldır?
A) Önce S dalgaları, sonra P dalgaları, en son yüzey dalgaları ulaşır; hız sıralaması S > P > yüzey dalgasıdır.
B) Önce yüzey dalgaları, sonra P dalgaları, en son S dalgaları ulaşır; yüzey dalgaları yer içinde en hızlı ilerleyen dalgadır.
C) P ve S dalgaları istasyona aynı anda ulaşır, ardından yüzey dalgaları gelir; ikisinin hızı ortamdan bağımsız olarak eşittir.
D) Önce P dalgaları, sonra yüzey dalgaları, en son S dalgaları ulaşır; S dalgaları yüzey dalgalarından daha yavaştır.
E) Önce P dalgaları, sonra S dalgaları, en son yüzey dalgaları ulaşır; çünkü hız sıralaması P > S > yüzey dalgası şeklindedir.
2. S dalgaları (ikincil dalgalar) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Titreşim doğrultusu ilerleme doğrultusuyla aynıdır ve katı, sıvı, gaz her ortamda yayılabilir.
B) Katı ortamların yanında sıvı ortamlarda da yayılabilir ancak gazlarda ilerleyemez.
C) Titreşim doğrultusu ilerleme doğrultusuna dik olduğundan yalnızca katı ortamlarda yayılabilir, sıvı ve gazlarda ilerleyemez.
D) P dalgalarından daha hızlı ilerlediği için sismografa ilk ulaşan dalga türüdür.
E) Yer yüzeyi boyunca ilerleyip en fazla hasara yol açan dalga türüdür.
3. Deprem sırasında yer kabuğunda açığa çıkan enerji, dalgalar hâlinde çevreye yayılır. Bu dalgalardan P dalgaları (birincil dalgalar) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Titreşim doğrultusu dalganın ilerleme doğrultusuyla aynıdır ve katı, sıvı, gaz her ortamda yayılabilir.
B) Titreşim doğrultusu ilerleme doğrultusuna diktir ve yalnızca katı ortamlarda yayılabilir.
C) Titreşim doğrultusu ilerleme doğrultusuyla aynıdır ancak yalnızca katı ortamlarda yayılabilir.
D) Deprem dalgaları arasında en yavaş ilerleyen dalga türüdür ve sismografa en son ulaşır.
E) Yer yüzeyi boyunca ilerler ve yalnızca dış merkezde etkili olur.
4. Sismologlar, büyük bir depremden sonra S dalgalarının Dünya'nın belirli bir iç bölgesinden geçerek karşı tarafa ulaşamadığını, buna karşın P dalgalarının aynı bölgeden geçebildiğini gözlemlemişlerdir. Bu gözlem aşağıdaki sonuçlardan hangisine kanıt oluşturur?
A) Bu bölgenin katı hâlde olduğuna; çünkü S dalgaları katı ortamda hız kaybederek sönümlenir.
B) P dalgalarının bu bölgede hızlanarak S dalgalarını geride bıraktığına; ortamın hâliyle ilgili bir bilgi vermez.
C) S dalgalarının geçemediği bu bölgenin sıvı hâlde olduğuna; çünkü S dalgaları yalnızca katı ortamda ilerleyebilir.
D) Bu bölgenin boşluk (madde içermeyen) olduğuna; çünkü hiçbir dalga boşlukta ilerleyemez.
E) S dalgalarının bu bölgede yön değiştirerek yeryüzüne hiç ulaşamayacak şekilde kırıldığına; ortamın maddesel hâliyle ilgisi yoktur.
5. Yüzey dalgaları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) P ve S dalgalarının yüzeye ulaşmasıyla oluşur, yer yüzeyi boyunca yayılır ve genellikle depremde en fazla hasara yol açan dalga türüdür.
B) P ve S dalgalarından daha hızlı ilerledikleri için sismografa ilk ulaşan dalgalardır.
C) Yer kabuğunun derinliklerinde, odak noktasından itibaren her yöne ilerler ve yüzeye ulaşmazlar.
D) Yalnızca katı ortamlarda oluşabildikleri için okyanus tabanındaki depremlerde meydana gelmezler.
E) Hızları düşük olduğu için depremlerde en az hasara yol açan, ölçüm açısından önemsiz dalgalardır.
6. Bir deprem sırasında P dalgaları 6 km/s, S dalgaları ise 3 km/s sabit hızla ilerlemektedir. Deprem odağına 90 km uzaklıktaki bir sismograf istasyonuna bu iki dalganın varış zamanları arasındaki fark kaç saniyedir?
A) 10
B) 15
C) 20
D) 30
E) 45
7. Farklı iki sismograf istasyonunda P ve S dalgalarının varış zamanları arasındaki fark ölçülüyor; A istasyonunda bu fark 12 saniye, B istasyonunda ise 20 saniye olarak kaydediliyor. P ve S dalgalarının hızları her iki istasyon için de aynı kabul edildiğine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) A istasyonu, deprem odağına B istasyonundan daha uzaktadır; çünkü varış zamanı farkı uzaklıkla birlikte azalır.
B) B istasyonu, deprem odağına A istasyonundan daha uzaktadır; çünkü varış zamanı farkı uzaklıkla birlikte artar.
C) İki istasyon da deprem odağına eşit uzaklıktadır; varış zamanı farkı yalnızca dalgaların hızına bağlıdır, uzaklıkla ilgisi yoktur.
D) B istasyonunda ölçülen büyük fark, depremin B'ye yakın yerde daha şiddetli hissedildiğini gösterir; istasyonların odağa uzaklığıyla ilgili bilgi vermez.
E) B istasyonu daha uzaktır ama bunun nedeni orada S dalgasının daha yavaş ilerlemesidir; oysa problemde P ve S dalgalarının hızları her iki istasyon için de aynıdır.
8. Deprem odağı ve dış merkez (episantır) kavramlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Dış merkez, yer kabuğu içinde depremin başladığı noktadır; odak ise bu noktanın yeryüzündeki izdüşümüdür.
B) Odak ile dış merkez aynı noktayı ifade eder; ikisi arasında bir derinlik farkı yoktur.
C) Dış merkez, odaktan çıkan sismik dalgaların ulaştığı en uzak sismograf istasyonudur.
D) Odak, yalnızca yüzey dalgalarının oluştuğu; dış merkez ise P ve S dalgalarının oluştuğu noktadır.
E) Odak, yer kabuğu içinde depremin başladığı noktadır; dış merkez ise bu noktanın yeryüzündeki dik izdüşümüdür.
9. Deprem dalgalarıyla ilgili aşağıdaki önermeler veriliyor:
I. P dalgaları boyuna, S dalgaları enine dalgalardır.
II. S dalgaları katı, sıvı ve gaz ortamların hepsinde ilerleyebilir.
III. Yüzey dalgaları, P ve S dalgalarından sonra oluşur ve yer yüzeyi boyunca yayılır.
Bu önermelerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I ve III
E) I, II ve III
10. P ve S dalgalarının hızları sırasıyla 8 km/s ve 4 km/s'dir. Bir sismograf istasyonunda bu iki dalganın varış zamanları arasındaki fark 20 saniye ölçüldüğüne göre bu istasyonun deprem odağına uzaklığı kaç km'dir?
A) 40
B) 80
C) 120
D) 160
E) 240