10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Biyolojik çeşitlilik (biyoçeşitlilik) kavramıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Biyolojik çeşitlilik yalnızca bir bölgede yaşayan tür sayısını ifade eder; bir türün kendi içindeki bireysel farklılıklar ya da farklı habitat tipleri bu kavramın dışında kalır.
B) Biyolojik çeşitlilik; tür çeşitliliği, bir tür içindeki bireyler arasındaki genetik çeşitlilik ve farklı ekosistem tiplerinin çeşitliliğini birlikte kapsayan geniş bir kavramdır.
C) Biyolojik çeşitlilik yalnızca genetik çeşitliliği ifade eder; tür ve ekosistem düzeyindeki farklılıklar ayrı ve ilgisiz kavramlardır.
D) Biyolojik çeşitlilik, bir bölgedeki ekosistem tiplerinin sayısıyla sınırlıdır; bu ekosistemlerde yaşayan tür sayısı ya da türler içindeki genetik farklılık bu kavrama dahil değildir.
E) Biyolojik çeşitlilik yalnızca nesli tehlikede olan türlerin sayısını ifade eden bir kavramdır.
2. Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan bir kaplumbağa türü için; bu türün doğal ortamındaki avlanmasını yasaklayan bir kanun çıkarılmış, ayrıca kontrollü ortamlarda bu türe özgü bir üreme programı başlatılarak yavru bireyler yetiştirilip doğaya salınmıştır.
Bu uygulama, biyolojik çeşitliliğin korunmasında öncelikle hangi amaca yöneliktir?
A) Yalnızca farklı ekosistem tiplerinin (örneğin sulak alan ile ormanın) bir arada korunmasına.
B) Yalnızca sürdürülebilir ormancılık uygulamalarının yaygınlaştırılmasına.
C) Yalnızca tohum bankası kurarak bitki türlerinin genetik materyalinin saklanmasına.
D) Yalnızca geniş bir coğrafi alandaki tüm habitatın, tek bir yasayla bütün olarak korunmasına.
E) Nesli tehlikede olan belirli bir türün doğrudan korunmasına ve popülasyonunun artırılmasına.
3. Bir bölgede; birbirinden farklı ormanlık alan, sulak alan ve step (bozkır) habitatları bir arada bulunmaktadır. Bu üç habitatın her birinde kendine özgü tür toplulukları yaşamaktadır.
Bu bölgedeki habitat çeşitliliği, biyolojik çeşitliliğin hangi boyutuna örnektir?
A) Genetik çeşitlilik; çünkü her habitattaki bireyler kendi türü içinde farklı alellere sahiptir.
B) Tür çeşitliliği; çünkü her habitatta farklı sayıda birey bulunmaktadır.
C) Ekosistem çeşitliliği; çünkü bölgede orman, sulak alan ve step gibi birbirinden farklı habitat/ekosistem tipleri bir arada bulunmaktadır.
D) Popülasyon büyüklüğü; çünkü her habitattaki tür sayısı farklıdır.
E) Mutasyon sıklığı; çünkü farklı habitatlardaki bireylerde farklı kalıtsal değişiklikler görülür.
4. Bir ülke, sınırları içinde bulunan ve kendine özgü bitki-hayvan topluluğu barındıran bir orman alanını yasal olarak koruma altına alarak burada avlanmayı, ağaç kesimini ve yapılaşmayı yasaklamış; bu alanı millî park ilan etmiştir.
Bu uygulama, biyolojik çeşitliliğin korunmasında öncelikle hangi amaca hizmet eder?
A) Yalnızca genetik çeşitliliğin korunmasına; çünkü tohum bankası uygulamasıyla aynı mantığa dayanır.
B) Yalnızca sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılmasına; çünkü orman alanı tarımsal amaçla sınırlandırılmıştır.
C) Doğrudan habitatın (ve içindeki tüm türlerin yaşam alanının) korunmasına; çünkü belirli bir alan bir bütün olarak avlanma ve yapılaşmadan korunmaktadır.
D) Yalnızca çevre bilincinin bireysel düzeyde artırılmasına; çünkü uygulama tamamen eğitim amaçlıdır.
E) Yalnızca nesli tehlikedeki tek bir türe yönelik özel bir üreme programına; çünkü koruma yalnızca bir türe özgüdür.
5. Bir tür içindeki bireyler arasındaki kalıtsal farklılıkların (örneğin hastalığa karşı farklı direnç düzeylerinin) kaynağı olan genetik varyasyon ile bu genetik çeşitliliğin popülasyonun değişen çevre koşulları karşısındaki geleceğine katkısı önceki bir konuda ele alınmıştı.
Buna göre bu ilişkinin TÜR ve EKOSİSTEM düzeyine genişletilmiş biçimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Tür ve ekosistem çeşitliliğinin, bir ortamın değişen koşullara (hastalık, iklim değişikliği gibi) karşı dayanıklılığıyla herhangi bir ilgisi yoktur; bu ilişki yalnızca genetik düzeyde geçerlidir.
B) Tür çeşitliliği yüksek bir ekosistem, farklı türlerin farklı koşullara farklı tepkiler verebilmesi sayesinde değişen çevre koşulları karşısında genellikle daha dayanıklı ve dengede kalabilen bir yapı sergiler.
C) Bir ekosistemdeki tür çeşitliliğinin az ya da çok olması, o ekosistemin değişen koşullar karşısındaki dengesini hiçbir zaman etkilemez.
D) Tür çeşitliliği yüksek bir ekosistemde bulunan türlerin tamamı, değişen her çevre koşuluna karşı aynı anda ve eşit derecede dirençlidir.
E) Ekosistem düzeyindeki dayanıklılık yalnızca ekosistemdeki toplam birey sayısına bağlıdır; tür çeşitliliğinin bu dayanıklılığa katkısı yoktur.
6. Bir tarım kuruluşu, farklı bölgelerden topladığı yerel buğday çeşitlerine ait tohumları, düşük sıcaklıkta uzun süre saklanabilecek özel bir tesiste (tohum bankasında) muhafaza etmektedir. Amaç, bu yerel çeşitlerin taşıdığı farklı alellerin, ileride tarımsal ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere kaybolmadan saklanmasıdır.
Bu uygulama, biyolojik çeşitliliğin korunmasında öncelikle hangi amaca hizmet eder?
A) Yalnızca farklı buğday habitatlarının (tarım arazilerinin) doğrudan korunmasına.
B) Yalnızca farklı ekosistem tiplerinin (step, sulak alan gibi) bir arada bulunmasının sağlanmasına.
C) Yalnızca nesli tehlikedeki bir hayvan türüne yönelik üreme programına.
D) Yalnızca bireysel çevre bilincinin toplumda artırılmasına.
E) Buğday türü içindeki farklı alellerin, yani genetik çeşitliliğin kaybolmadan saklanmasına.
7. Bir göl ekosisteminde belirli bir balık türüyle beslenen ve göldeki tek büyük avcı olan bir kuş türü, çeşitli nedenlerle bu gölden tamamen ayrılmıştır.
Bu duruma göre aşağıdaki yargılardan hangisi bu durumun olası sonuçlarıyla İLGİLİ DEĞİLDİR?
A) Göldeki besin ağı yalnızca kuş ile balık arasındaki ilişkiden ibaret olduğu için, kuşun ayrılması gölün diğer canlılarını hiçbir biçimde etkilemez.
B) Balık popülasyonundaki artış, bu balığın beslendiği küçük omurgasızların (örneğin planktonların) popülasyonunu dolaylı olarak azaltabilir.
C) Kuşun avladığı balık türünün popülasyonu, av baskısının kalkmasıyla artış gösterebilir.
D) Bu tek tür kaybı, göl ekosistemindeki tür ve birey sayıları arasındaki dengede dolaylı değişikliklere yol açabilir.
E) Kuşun yokluğu, gölde başka türlerin bu boş ekolojik role kısmen adapte olma sürecini tetikleyebilir.
8. Biyolojik çeşitliliğin insanlık için önemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Birçok tarım bitkisi ve hayvan ırkı, biyolojik çeşitlilik sayesinde var olan farklı türlerden ıslah edilerek geliştirilmiştir.
B) Doğadaki pek çok ilaç hammaddesi, farklı bitki ve mikroorganizma türlerinden elde edilmektedir.
C) Ormanlar ve okyanuslardaki canlı çeşitliliği, atmosferdeki oksijen üretimi ve karbon döngüsü gibi süreçlere katkı sağlayarak temiz hava ve suyun sürdürülmesine katkıda bulunur.
D) Biyolojik çeşitliliğin insan yaşamına katkısı yalnızca estetik ve turistik değerle sınırlıdır; gıda, ilaç ya da temiz hava/su üretimiyle bir ilgisi yoktur.
E) Biyolojik çeşitliliğin azalması, gıda ve ilaç hammaddesi çeşitliliğinin de azalmasına yol açarak insanlığı dolaylı olarak etkileyebilir.
9. Bir ekosistemde, belirli bir otçul türle beslenen tek bir yırtıcı tür bulunmaktadır. Bu yırtıcı tür çeşitli nedenlerle bu ekosistemden tamamen yok olmuştur.
Bu duruma göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Yırtıcı türün yok olması, av baskısının azalmasıyla otçul türün popülasyonunda artışa yol açabilir; bu artış da dolaylı olarak otçulun beslendiği bitki popülasyonlarını etkileyebilir.
B) Yırtıcı türün yok olması, ekosistemdeki diğer türleri hiçbir şekilde etkilemez; bu olay yalnızca o türle sınırlı, izole bir kayıptır.
C) Bir ekosistemdeki tür kayıpları yalnızca o türün doğrudan avıyla sınırlı kalır, besin ağındaki uzak halkalara hiçbir zaman ulaşmaz.
D) Yırtıcı türün yok olması, yalnızca aynı ekosistemdeki diğer yırtıcı türleri etkiler; otçul ya da üretici türlerle bir ilgisi yoktur.
E) Bir türün yok olmasının ekosistem üzerindeki etkisi, yalnızca o türün beslenme davranışına değil, popülasyon büyüklüğüne bakılarak önceden tam olarak hesaplanabilir.
10. Biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik dört ayrı uygulama aşağıda verilmiştir:
I. Bir sulak alanın avlanma ve yapılaşmaya kapatılarak koruma alanı ilan edilmesi.
II. Nesli tükenmekte olan bir kuş türü için kontrollü üreme programı başlatılması.
III. Farklı bitki türlerine ait tohumların bir tohum bankasında saklanması.
IV. Okullarda öğrencilere biyolojik çeşitliliğin önemini anlatan eğitim programları düzenlenmesi.
Bu uygulamalardan hangileri, doğrudan bir TÜRÜN ya da bir ALEL HAVUZUNUN (genetik materyalin) kendisini hedef almak yerine, bireylerin çevre bilincini artırmayı hedefler?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) Yalnız IV
E) I ve II