10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bakteriler, uygun ortam koşulları sağlandığında bölünerek çok kısa sürede çok sayıda yeni birey oluşturabilecek kadar hızlı çoğalabilen canlılardır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Bakteriler yalnızca eşeyli üreme yoluyla çoğalabilir; bu nedenle çoğalma hızları diğer tek hücreli canlılarla her zaman aynıdır.
B) Bakterilerin çoğalma hızı ortam koşullarından bağımsızdır ve her zaman sabit kalır.
C) Uygun koşullar altında bir bakteri popülasyonunun birey sayısı, bölünerek üreme sayesinde kısa bir sürede belirgin biçimde artabilir.
D) Bakteriler yalnızca elverişsiz ortam koşullarında hızlı çoğalır; uygun koşullarda çoğalma hızları yavaşlar.
E) Bakterilerin hızlı çoğalabilmesi, çok hücreli canlılara göre daha karmaşık bir hücre yapısına sahip olmalarından kaynaklanır.
2. Bakteriler, daha önce incelenen hücre yapılarına göre prokaryot grubuna dahil tek hücreli canlılardır. Ayrıca bakteriler, Dünya'da bugüne kadar bilinen canlılar arasında en yaygın ve en çok sayıda bulunan gruplardan biridir.
Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi bakteriler için söylenebilir?
A) Bakteriler ökaryot canlılardır; bu nedenle genetik materyalleri zarla çevrili gerçek bir çekirdek içinde bulunur.
B) Bakteriler çok hücreli canlılardır ve farklı görevler üstlenen hücrelerden oluşan dokular oluştururlar.
C) Bakteriler prokaryot ve tek hücreli canlılardır; Dünya'da bugüne kadar bilinen en yaygın ve en çok sayıda bulunan canlı gruplarından biridir.
D) Bakteriler, sayıca az bulunan ve yalnızca sınırlı birkaç ortamda yaşayabilen nadir canlılardır.
E) Bakteriler prokaryot canlılar olmakla birlikte, yalnızca belirli iklim kuşaklarında yaşayabilen sınırlı bir dağılıma sahiptir.
3. Bakterilerin büyük çoğunluğunda hücre zarının dışında ayrıca bir hücre duvarı da bulunur.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Hücre duvarının varlığı, bakterilerin hücre zarına sahip olmadığı anlamına gelir; duvar zarın işlevini üstlenir.
B) Bakterilerin çoğu, hücre zarının dışında yer alan ve hücreye sağlamlık kazandıran bir hücre duvarına da sahiptir.
C) Hücre duvarı yalnızca bitkilere özgü bir yapıdır; bakteriler hücre duvarı taşımaz.
D) Bir bakteride hücre duvarının bulunması, o bakterinin genetik materyalinin de çekirdek zarıyla çevrili olduğu anlamına gelir.
E) Hücre duvarı yapısı yalnızca ökaryot canlılarda görülür, prokaryot canlılarda bu yapıya rastlanmaz.
4. Bir öğrenci, bakterilerle ilgili öğrendiklerinden yola çıkarak 'Bütün bakteriler insan sağlığına zararlıdır ve hastalık yapar.' sonucuna varıyor.
Bu öğrencinin çıkarımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Bu çıkarım yanlıştır; bazı bakteri türleri hastalık yapıcı (patojenik) olabilse de bakterilerin birçoğu insan yaşamı için yararlı roller üstlenir.
B) Bu çıkarım doğrudur; bilinen bütün bakteri türleri insan vücuduna girdiğinde hastalık yapar.
C) Bu çıkarım yanlıştır çünkü hiçbir bakteri türü insan sağlığına zarar veremeyecek kadar zayıf yapılıdır.
D) Bu çıkarım doğrudur; bakterilerin hastalık yapma özelliği, onların prokaryot olmalarının doğrudan bir sonucudur.
E) Bu çıkarım yanlıştır; bakteriler hastalık yapmaz, hastalıklara yalnızca virüsler yol açar.
5. Arkeler, bazı türleriyle çok yüksek sıcaklık, çok tuzlu ya da oksijensiz derin deniz gibi aşırı (ekstrem) ortamlarda yaşayabilmeleriyle tanınır ve bu nedenle bazı kaynaklarda 'ekstremofil' olarak da adlandırılır. Bakteriler ise çok daha çeşitli ve genellikle daha ılıman ortamlarda yaygın biçimde bulunur.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Arkelerin bir kısmı aşırı ortamlarda yaşayabilecek özelliklere sahiptir; ancak bilinen bütün arke türlerinin ekstrem ortamlarda yaşadığını söylemek doğru değildir.
B) Bilinen bütün arke türleri yalnızca çok yüksek sıcaklık, tuzluluk ya da oksijensiz ortamlarda yaşayabilir; başka hiçbir ortamda yaşayamaz.
C) Ekstrem ortamlarda yaşayabilme özelliği yalnızca arkelere özgüdür; bakterilerin hiçbiri bu tür ortamlarda yaşayamaz.
D) Arkelerin ekstrem ortamlarda yaşayabilmesi, bu canlıların prokaryot değil ökaryot olduğunu gösterir.
E) Bakterilerin daha yaygın ortamlarda bulunması, arkelerin bakterilerden daha gelişmiş ve karmaşık canlılar olduğu anlamına gelir.
6. Bakterilerin beslenme şekilleriyle ilgili bir öğrenci aşağıdaki üç yargıyı yazıyor:
I. Bazı bakteriler, ototrof canlılar gibi kendi besinini kendisi üretebilir.
II. Bazı bakteriler, heterotrof canlılar gibi besinini dışarıdan hazır olarak alır.
III. Bilinen bütün bakteri türleri yalnızca tek bir beslenme şekline sahiptir.
Buna göre bu yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) I ve II
E) I, II ve III
7. Bakteriler ve arkeler, hücre yapısı bakımından ortak bir özelliğe sahiptir: her ikisi de prokaryot ve tek hücreli canlılardır. Buna karşın bu iki grup, canlıların sınıflandırılmasında ayrı âlemler olarak ele alınır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu bilgiyle tutarlıdır?
A) Bakteriler ve arkeler prokaryot ve tek hücreli olma özelliğini paylaştığından, sınıflandırmada aynı âlem içinde değerlendirilir.
B) Arkeler, prokaryot olma özelliğini taşımadığından bakterilerden ayrı bir âlemde sınıflandırılır.
C) Bakteriler ve arkeler ayrı âlemler olarak sınıflandırılsa da, bu ayrım yalnızca yaşadıkları ortamın sıcaklığına dayanır.
D) Bakteriler ve arkeler arasındaki tek fark, arkelerin çok hücreli, bakterilerin ise tek hücreli olmasıdır.
E) Bakteriler ve arkeler, prokaryot ve tek hücreli olma özelliğini paylaşsa da genetik ve biyokimyasal farklılıkları nedeniyle ayrı âlemler olarak sınıflandırılır.
8. Bakterilerin insan yaşamındaki bazı yararlı etkileriyle ilgili aşağıdaki üç bilgi veriliyor:
I. Bağırsak florasında bulunan bazı bakteriler, sindirime yardımcı olur.
II. Bazı bakteriler, yoğurt, turşu ve peynir gibi fermente gıdaların üretiminde kullanılır.
III. Topraktaki bazı bakteriler, havadaki azotu bağlayarak bitkilerin beslenmesine katkı sağlar.
Buna göre bu bilgilerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
9. Arkeler, dış görünüş bakımından bakterilere oldukça benzer canlılardır; ancak bilim insanları arkeleri bakterilerden ayrı bir âlemde sınıflandırır.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Arkelerin bakterilerden farklı olarak zarla çevrili gerçek bir çekirdeğe sahip olması
B) Arkelerin, dış görünüşteki benzerliğe karşın bakterilerden genetik ve biyokimyasal açıdan belirgin biçimde farklı olması
C) Arkelerin tek hücreli, bakterilerin ise çok hücreli canlılar olması
D) Arkelerin yalnızca ekstrem ortamlarda, bakterilerin ise yalnızca ılıman ortamlarda yaşayabilmesi
E) Arkelerin hücre duvarına sahip olmaması, buna karşın bakterilerin genellikle hücre duvarı taşıması
10. Bakteriler ve arkelerle ilgili bir öğrenci aşağıdaki üç yargıyı yazıyor:
I. Bakteriler ve arkelerin ikisi de prokaryot canlılardır.
II. Bakteriler ve arkeler, genetik ve biyokimyasal farklılıkları nedeniyle ayrı âlemler olarak sınıflandırılır.
III. Arkeler, genetik materyalleri zarla çevrili gerçek bir çekirdek içinde bulunan ökaryot canlılardır.
Buna göre bu yargılardan hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) II ve III
D) I ve II
E) I, II ve III