10 soru · şıkları kağıt üzerinde işaretle, cevap anahtarı son sayfada
1. Bir kâğıt üzerine damlatılan siyah mürekkep karışımı, kâğıdın bir ucu suya değdirildiğinde suyun kâğıt boyunca ilerlemesiyle farklı renkte bantlara ayrılmaktadır.
Bu gözlemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu ayırma, mürekkepteki renklerin farklı kaynama noktalarına sahip olmasından kaynaklanır.
B) Bu olay bir kromatografi örneğidir; mürekkebi oluşturan renkli bileşenler kâğıt üzerinde farklı hızlarda ilerlediği için birbirinden ayrılır.
C) Bu ayırma, mürekkepteki bileşenlerin manyetik özellik farkından yararlanılarak gerçekleşir.
D) Bu olayda mürekkep bileşenleri, yoğunluk farkı nedeniyle kâğıt üzerinde farklı yüksekliklerde birikir.
E) Bu ayırma, mürekkepteki katı taneciklerin büyüklük farkı nedeniyle kâğıdın gözeneklerinde tutulmasıyla gerçekleşir.
2. Katı-sıvı heterojen bir karışımı süzgeç kağıdı kullanarak bileşenlerine ayırma işlemine süzme (filtrasyon) denir.
Buna göre süzme yöntemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Süzme, bileşenlerin farklı kaynama noktalarına sahip olmasından yararlanılarak yapılan bir ayırma yöntemidir.
B) Süzme yöntemi, yalnızca birbiri içinde çözünmüş iki sıvının farklı yoğunluklarda olmasından yararlanır.
C) Süzme, katı ve sıvı bileşenler arasındaki tanecik büyüklüğü farkından yararlanılarak katının süzgeç kağıdında tutulup sıvının geçmesi esasına dayanır.
D) Süzme işleminde katı bileşen manyetik özelliği sayesinde sıvıdan ayrılarak süzgeç üzerinde toplanır.
E) Süzme, bir katı-sıvı karışımının bir süre bekletilip katının dibe çökmesinin ardından üstteki sıvının dökülmesiyle gerçekleştirilen bir yöntemdir.
3. Birbiri içinde çözünmüş, farklı kaynama noktalarına sahip bileşenlerden oluşan homojen bir karışımı, bileşenleri sırayla buharlaştırıp yoğuşturarak ayırma işlemine damıtma (destilasyon) denir.
Buna göre damıtma yöntemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Damıtmada, kaynama noktası düşük olan bileşen önce buharlaşır; bu buhar soğutularak yoğuşturulur ve ayrı bir kapta toplanır.
B) Damıtma, bir katı-sıvı süspansiyonunda katının süzgeç kağıdında tutulmasıyla gerçekleştirilen bir ayırma işlemidir.
C) Damıtmada bileşenler arasındaki tanecik büyüklüğü farkı kullanılır; büyük tanecikli bileşen yoğuşma kabında toplanır.
D) Damıtma yalnızca birbirine karışmayan iki sıvının, bir ayırma hunisinde yoğunluk farkına göre ayrılmasıdır.
E) Damıtmada kaynama noktası yüksek olan bileşen önce buharlaşıp yoğuşma kabında toplanırken düşük kaynama noktalı bileşen kapta kalır.
4. Sıcak suya bırakılan bir çay poşetinden, çayın içindeki renk ve aroma veren maddelerin suya geçmesiyle demli bir çay elde edilmektedir.
Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu olay bir damıtma örneğidir; çünkü çay yapraklarındaki maddeler farklı kaynama noktalarına sahip olduğu için suya geçmektedir.
B) Bu olay bir süzme örneğidir; çünkü çay yapraklarındaki maddeler süzgeç kağıdının gözeneklerinden geçerek suya karışmaktadır.
C) Bu olay bir ekstraksiyon (çözücü ile çekme) örneğidir; çay yapraklarındaki bazı maddeler, içinde bulundukları ortamdan sıcak su tarafından çözücü olarak çekilip suya geçmektedir.
D) Bu olay bir kristallendirme örneğidir; çünkü çay yapraklarındaki maddeler suda kristal hâlde çözünmektedir.
E) Bu olay bir kromatografi örneğidir; çünkü çay yapraklarındaki farklı renkteki maddeler suda farklı hızlarda ilerleyerek ayrılmaktadır.
5. Bir öğretmen, kristallendirme ile damıtma yöntemlerini karşılaştırırken şu açıklamayı yapmaktadır: 'Her iki yöntem de bir katı-sıvı çözeltisindeki ısıtma işlemine dayanabilir, ancak amaçları farklıdır.'
Buna göre kristallendirme ile damıtma arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kristallendirmede amaç çözücüyü saf hâlde geri kazanmak, damıtmada ise çözünen katıyı kristal hâlde elde etmektir.
B) Kristallendirme yalnızca katı-katı karışımlara, damıtma ise yalnızca sıvı-sıvı karışımlara uygulanan bir yöntemdir.
C) Kristallendirme ve damıtma aynı amaçla yapılır; ikisinde de hem çözünen madde hem de çözücü aynı anda saf hâlde elde edilir.
D) Kristallendirmede amaç çözeltideki çözünen katıyı kristal hâlde geri kazanmak, damıtmada ise amaç genellikle çözücü sıvıyı saf hâlde elde etmektir.
E) Kristallendirme, çözeltiyi soğutarak ya da buharlaştırarak değil yalnızca süzerek yapılan bir işlemdir; bu yönüyle damıtmadan ayrılır.
6. Talaş ve kum tozunun karıştırılmasıyla oluşan katı-katı bir karışım, bir kap suya dökülüp karıştırıldığında talaş suyun yüzeyinde toplanırken kum kabın dibine çökmektedir.
Bu ayırma işlemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu işlem, talaş ile kumun sudaki yoğunluklarının farklı olmasından yararlanılan bir yüzdürme-batırma yöntemidir.
B) Bu işlem, talaş ile kumun tanecik büyüklüğü farkından yararlanılarak yapılan bir süzme işlemidir.
C) Bu işlem, talaşın manyetik özelliği sayesinde suyun yüzeyinde toplanmasıyla gerçekleşir.
D) Bu işlemde talaş ile kum, farklı kaynama noktalarına sahip oldukları için birbirinden ayrılmaktadır.
E) Bu işlem, kabın bir süre bekletilmesinin ardından üstteki berrak suyun dökülmesi esasına dayanan bir dekantasyondur.
7. Demir tozu ile kükürt tozunun karıştırılmasıyla elde edilen katı-katı bir karışımı bileşenlerine ayırmak isteyen bir öğrenci, karışımın üzerinden bir mıknatıs geçirmektedir.
Bu işlemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Bu işlem, demir ve kükürdün farklı tanecik büyüklüğüne sahip olmasından yararlanır.
B) Bu işlem, demir ve kükürdün suda farklı çözünürlüğe sahip olmasına dayanır.
C) Bu işlemde kükürt tozu mıknatıs tarafından çekilirken demir tozu ortamda kalır.
D) Bu işlem, demir ve kükürdün farklı yoğunlukta olmasından yararlanılarak yapılan bir yüzdürme-batırma yöntemidir.
E) Bu işlem, demirin mıknatıs tarafından çekilme (manyetik) özelliği taşımasına karşılık kükürdün bu özelliği taşımamasından yararlanır.
8. Aşağıda üç farklı karışım örneği ve bu karışımı ayırmak için önerilen birer yöntem verilmiştir:
I. Zeytinyağının içine düşen küçük bir demir vida parçası → Mıknatısla ayırma
II. Suda tamamen çözünmüş hâldeki bir tuzu, tuzlu sudan ayırmak → Süzme
III. Bulanık bir havuz suyunda asılı kalan kum tanecikleri → Dekantasyon
Buna göre bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
C) II ve III
D) Yalnız I
E) I ve III
9. Kum, tuz ve sudan oluşan bir karışımı bileşenlerine ayırmak isteyen bir öğrenci şu işlemleri sırasıyla uygulamayı planlamaktadır:
I. Karışımı süzerek kumu ayırmak
II. Süzüntüde kalan tuzlu suyu damıtarak saf suyu ve tuzu ayrı ayrı elde etmek
Buna göre bu planla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Yalnızca I. adım uygulanıp II. adım hiç uygulanmasa bile karışımdaki hem kum hem tuz hem de su birbirinden tam olarak ayrıştırılmış ve saf hâle getirilmiş olur.
B) I. adımda kum, tanecik büyüklüğü farkından yararlanılarak süzme yoluyla ayrılır; II. adımda ise tuzlu su, bileşenlerin farklı kaynama noktalarından yararlanılarak damıtılır ve hem saf su hem de tuz elde edilebilir.
C) II. adımda uygulanan yöntem aslında damıtma değil süzmedir; çünkü tuzlu su bir süzgeç kağıdından geçirilerek tuz ve sudan ayrılabilir.
D) I. adımda uygulanan yöntem aslında süzme değil, kum ile tuzun farklı yoğunluklarından yararlanılarak uygulanan bir yüzdürme-batırma işlemidir.
E) Bu planda II. adım gereksizdir; çünkü I. adım sonunda tuz zaten sudan tamamen ayrılmış olur.
10. Bir öğrenci, içinde çözünmeyen kil taneciklerinin asılı bulunduğu bulanık bir suyu durultmak istemektedir. Bir süre bekleterek kil taneciklerinin kabın dibine çökmesini sağladıktan sonra üstteki berrak suyu dikkatle başka bir kaba aktarmaktadır.
Buna göre bu işlemle ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?
A) Bu işlemde süzgeç kağıdı kullanılmamıştır; ayırma, katının çökmesi ve sıvının dökülmesiyle gerçekleştirilmiştir.
B) Bu yöntemde katı ile sıvı arasındaki yoğunluk farkından yararlanılarak katının dibe çökmesi sağlanmıştır.
C) Elde edilen berrak su büyük ölçüde durulmuş olabilir; ancak aktarım sırasında bir miktar ince kil taneciği suyla birlikte taşınmış olabilir.
D) Bu işlem bir süzme (filtrasyon) örneğidir; çünkü katı tanecikler süzgeç kağıdının gözeneklerinde tutulmuştur.
E) Bu yöntem, katı-sıvı bir süspansiyonu bileşenlerine ayırmak için kullanılan bir dekantasyon örneğidir.