1. Bir siyasi yapının devlet sayılabilmesi için sınırları belli bir ülkeye, bu ülkede sürekli yaşayan bir insan topluluğuna, bu topluluk üzerinde başka bir güce bağlı olmayan bir otoriteye ve bu otoriteyi işleten kurumlara sahip olması gerekir.

Buna göre aşağıdaki durumların hangisinde devletin unsurlarından biri eksik kalmıştır?

2. Göçebe bir toplulukta bağlılığın ölçüsü kan bağıdır; otorite yaşlıların kişisel saygınlığından doğar, kurallar sözlü olarak aktarılır ve otlaklarda ortak mülkiyet geçerlidir. Yerleşik düzene geçip devletleşen bir toplulukta ise bağlılığın ölçüsü aynı ülkede yaşamak olur, otorite kalıcı kurumlara dayanır ve kurallar yazıya geçirilir.

Buna göre kabileden devlete geçişte yaşanan değişimi doğrudan yansıtan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

3. Persler, egemenlikleri altına aldıkları geniş toprakları satraplık adı verilen eyaletlere ayırmış, her satraplığın başına merkezden vali atamıştır. "Kralın gözü kulağı" denilen müfettişlerle bu valileri denetlemiş, Kral Yolu'nu yaptırarak merkezle eyaletler arasındaki haberleşmeyi hızlandırmışlardır. Yönetimleri altındaki halkların dillerine ve inançlarına ise dokunmamışlardır.

Bu uygulamalar aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

4. Sümerlerde Ur, Uruk ve Lagaş gibi yerleşmelerin her biri kendi tapınağına, kendi yöneticisine ve kendi ordusuna sahip bağımsız birer siyasi birimdi. Akkad Kralı Sargon ise bu birimleri askerî güçle tek bir yönetim altında toplamış, farklı dilleri konuşan toplulukları aynı merkeze bağlamıştır.

Buna göre Sargon'un gerçekleştirdiği değişim, siyasi örgütlenme bakımından aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

5. Sümer sitelerinde yöneticiye "ensi" denirdi; ensi hem tapınağın başrahibi hem de şehrin yöneticisiydi. Toprakların önemli bir bölümü tapınak adına işletilir, elde edilen ürünün bir kısmı tapınak ambarlarına aktarılırdı. Mısır'da ise firavun, tanrının yeryüzündeki temsilcisi kabul edilir; buyrukları dinî bir emir gibi karşılanırdı.

Bu bilgilerden hareketle,

I. Siyasi otorite ile dinî otorite aynı kişide toplanmıştır.
II. Yönetimin meşruiyeti dinî inançtan alınmaktadır.
III. Yöneticinin belirlenmesinde soy bağı tek ölçüttür.
IV. Halk, yöneticiyi denetleyen bir meclis kurmuştur.

yargılarından hangilerine ulaşılamaz?

6. Lagaş yöneticisi Urukagina, borç yüzünden köleleştirmeyi ve görevlilerin halktan zorla ürün almasını yasaklayan düzenlemeler yaptırmıştır. Babil Kralı Hammurabi ise kanunlarını taş bir sütuna yazdırıp herkesin görebileceği bir yere diktirmiş, cezaları suçlunun toplumsal sınıfına göre farklılaştırmıştır.

Bu bilgilere bakarak,

I. Devlet, kişiler arası ilişkileri düzenleyen bir güç olarak ortaya çıkmıştır.
II. Yazılı düzenlemeler görevlilerin keyfî uygulamalarını sınırlayabilmektedir.
III. Hukuk kuralları toplumdaki sınıf farklılıklarını yansıtabilmektedir.
IV. Kanunların uygulanmasında bütün toplum kesimleri eşit sayılmıştır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

7. Bir höyükte yapılan kazıda alttan üste doğru şu bulgulara ulaşılmıştır:

En alt katman: Taş uçlu av aletleri ve geçici barınak izleri
Orta katman: Tahıl ambarları, çanak çömlek fırınları, birbirinden farklı büyüklükte konutlar
Üst katman: Surla çevrili bir tapınak, mühür baskılı kil etiketler, değerli maden içeren mezarlar

Bu tabakalanmaya dayanarak yerleşimle ilgili,

I. Üretim fazlası ortaya çıkmıştır.
II. Toplumda servet farkı belirginleşmiştir.
III. Merkezî bir krallık kurulmuştur.
IV. Yönetim yetkisi babadan oğula geçmektedir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

8. Hitit Devleti'nde kral aynı zamanda başkomutan, başyargıç ve başrahipti. Bununla birlikte soylulardan oluşan Pankuş adlı meclis, kralın ve kraliçenin yargılanabilmesine ve tahta geçiş düzeninin denetlenmesine imkân veriyordu. İmparatorluk Dönemi'nde ise kralın yetkileri genişlemiş, Pankuş'un etkisi azalmıştır.

Bu bilgilere göre,

I. Kralın yetkisi başlangıçta sınırsız değildir.
II. Yönetimde soylu sınıfın siyasi ağırlığı vardır.
III. Yetki dağılımı zamanla merkez lehine değişmiştir.
IV. Yönetim biçimi krallıktan site devletine dönüşmüştür.

yargılarından hangileri söylenebilir?

9. Sparta'da yönetim iki kral, soylulardan oluşan Gerusia adlı meclis ve beş eforun elindeydi; halk meclisinin yetkisi ise önüne getirilen kararları kabul ya da reddetmekle sınırlıydı. Atina'da Kleisthenes'in düzenlemelerinden sonra yasa önerileri, soy bağına göre değil oturulan bölgeye göre oluşturulan birimlerden gelen yurttaşların katıldığı mecliste görüşülmeye başlanmıştır. Ancak bu meclise kadınlar, köleler ve şehre sonradan yerleşenler katılamıyordu.

Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

10. Bir İlk Çağ uygarlığında tarımsal üretimin artmasıyla birlikte üretimle uğraşmayan, geçimi ambarlardaki ürünle karşılanan sürekli bir asker sınıfı oluşmuş; bu askerlerin donanımını hazırlayan madenci ve demirci atölyeleri kurulmuş, ambarlardaki ürünün dağıtımını kaydeden yazıcılar görevlendirilmiştir.

Bu duruma bakarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?