1. Bir tarihçinin araştırması sırasında yaptığı işlemlerden bazıları şunlardır:

I. Bir fermanın yazıldığı kâğıdın ve mürekkebin, belgenin ait olduğu ileri sürülen döneme uygun olup olmadığını incelemek
II. Topladığı belgeleri konularına ve tarihlerine göre gruplandırmak
III. Aynı savaşı anlatan iki kroniği karşılaştırarak birbiriyle çelişen bilgileri belirlemek
IV. Bir kaynağın yazarının olayları kimin isteğiyle ve hangi amaçla kaleme aldığını sorgulamak
V. Güvenilir bulduğu bilgileri bir araya getirerek olayı yorumlayan bir eser yazmak

Bu işlemlerden hangileri kaynakların tenkidi (eleştirisi) aşamasına aittir?

2. XVIII. yüzyılın ilk yarısında İstanbul'daki gündelik hayatı araştıran bir tarihçi aşağıdaki kaynaklara ulaşmıştır:

• Dönemde İstanbul'da görev yapmış bir Avrupalı elçinin ülkesine yazdığı mektuplar
• Dönemin şairlerinden birinin İstanbul'daki eğlence ve gezintileri anlattığı şiirler
• XX. yüzyılda yazılmış, bu dönemi anlatan bir tarih kitabı
• Dönemde yaptırılmış bir çeşmenin üzerindeki kitabe
• Günümüzde bu dönem hakkında hazırlanmış bir belgesel film
• Dönemin kadı sicillerinde yer alan alım satım ve miras kayıtları
• XIX. yüzyılda yaşamış bir tarihçinin daha önceki kroniklerden derleyerek bu dönemi anlattığı eser

Bu kaynaklardan kaç tanesi, tarihçinin araştırma konusu bakımından birinci elden (ana) kaynak niteliği taşır?

3. Farklı dönemlerde yaşamış üç tarihçinin çalışma biçimleri şöyle anlatılmaktadır:

I. Eserini hükümdarlara yol göstermek amacıyla yazmış; geçmişteki olayları seçerken okuyucuya ders verecek, yöneticileri hatadan sakındıracak örnekleri öne çıkarmıştır.
II. Aynı olayı anlatan ve birbiriyle çelişen kaynakları karşılaştırıp güvenilirliklerini sınamış, olayların neden ve sonuçlarını belgelere dayandırarak açıklamaya çalışmıştır.
III. Gezdiği ülkelerde duyduğu anlatıları, olağanüstü unsurlar taşıyanlar da dâhil olmak üzere ayıklamadan eserine aktarmıştır.

Bu tarihçilerin tarih yazıcılığı anlayışları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

4. Yazıyı hiç kullanmamış, yalnızca kazılarla bilinen bir Neolitik köy topluluğunu araştıran bir tarihçi, kazı alanında konut kalıntılarına, çanak çömlek parçalarına ve ev tabanlarının altındaki mezarlarda bulunan insan iskeletlerine ulaşmıştır.

I. Arkeoloji
II. Antropoloji
III. Paleografya
IV. Diplomatik
V. Nümizmatik

Bu tarihçi, topluluğun yaşamını aydınlatmak için yukarıdaki yardımcı bilimlerden hangilerinden doğrudan yararlanabilir?

5. Bir tarihçinin XIX. yüzyılda yazdığı ve XI. yüzyıl olaylarını daha önceki kroniklerden derleyerek anlattığı bir eserle ilgili şu yargılar ileri sürülmüştür:

I. XI. yüzyıl olaylarını araştıran bir tarihçi için ikinci elden kaynaktır.
II. XIX. yüzyıl tarih yazıcılığının hangi anlayışla yapıldığını araştıran bir tarihçi için birinci elden kaynaktır.
III. Günümüzden yaklaşık iki yüzyıl önce yazıldığı için her araştırmada birinci elden kaynak sayılır.
IV. Eserdeki XI. yüzyıla ait bilgiler, eserin dayandığı kroniklerle karşılaştırılarak sınanabilir.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

6. Tarihe yardımcı bazı bilimler ile inceleme alanları aşağıda eşleştirilmiştir:

• Paleografya – Eski yazıları okuyup çözümleme
• Antropoloji – Toplulukların giyim, mutfak, gelenek ve görenek gibi kültürel ögelerini inceleme
• Filoloji – Dillerin yapısını, gelişimini ve o dillerle yazılmış metinleri inceleme
• Kronoloji – Zamanı ölçme birimlerini ve takvimleri inceleyip olayları tarih sırasına koyma
• Epigrafya – Eski paraları inceleyerek dönemin ekonomisi hakkında bilgi verme
• Diplomatik – Resmî belgelerin biçim, dil ve düzenleniş özelliklerini inceleme
• Arkeoloji – Kazılarla ortaya çıkarılan kalıntıları inceleme
• Coğrafya – Olayların geçtiği mekânın fiziki ve beşerî özelliklerini inceleme

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

7. Malazgirt Savaşı ile ilgili olarak aşağıdaki ifadeler verilmiştir:

• Savaş, 1071 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılmıştır.
• Savaş sonunda Bizans İmparatoru esir düşmüştür.
• Malazgirt, Türk tarihinin en büyük zaferidir.
• Alparslan'ın savaşta uyguladığı taktik, dönemin en başarılı askerî buluşudur.
• Savaşın ardından Anadolu'da ilk Türk beylikleri kurulmaya başlanmıştır.
• Bizans ordusundaki Uz ve Peçenek askerlerinin Selçuklu tarafına geçmesi, savaşın sonucunu belirleyen tek etkendir.
• Savaş, bugünkü Muş ili sınırlarındaki Malazgirt Ovası'nda yapılmıştır.

Bu ifadelerden kaç tanesi tarihî olgu değil, tarihî yorum niteliği taşır?

8. Bir antik kentin uzun süre MÖ 8. yüzyılda kurulduğu kabul ediliyordu. Son yıllarda yapılan kazılarda bilinen en alt tabakanın da altında çok daha eski yerleşim izleri bulunmuş ve kentin kuruluş tarihine ilişkin görüş değiştirilmiştir. Aynı kazıda ortaya çıkan ve kentin bugün bilinen adını taşıyan en eski yazıt ise üst tabakalardan birinde bulunmuştur.

I. Tarihî bilgiler, yeni bulgularla değişebilir.
II. Kentin bugün bilinen adı, ilk yerleşimle birlikte kullanılmaya başlanmıştır.
III. Kentin geçmişi aydınlatılırken arkeolojik ve yazılı bulgular birlikte değerlendirilmiştir.
IV. Arkeolojik bulgular, yazılı kaynaklardan her zaman daha güvenilirdir.

Bu bilgilere dayanarak yukarıdaki yargılardan hangilerine kesinlikle ulaşılabilir?

9. Bir tarihçi, XIII. yüzyılda Anadolu'da hüküm sürmüş bir beyliği araştırırken sırasıyla şu çalışmaları yapmıştır:

I. Beylik adına basılmış sikkelerin üzerindeki basım yeri, ağırlık ve maden oranı bilgilerinden yararlanarak beyliğin egemenlik alanını ve ekonomik durumunu belirlemiştir.
II. Beyliğin yaptırdığı bir caminin taç kapısındaki taşa kazınmış kitabeyi okuyarak yapının inşa tarihini tespit etmiştir.
III. Beylik hükümdarı adına düzenlendiği ileri sürülen bir vakfiyenin giriş, unvan, tarih ve imza bölümlerini dönemin resmî belge düzeniyle karşılaştırarak belgenin sahte olup olmadığını sınamıştır.

Tarihçinin bu çalışmalarda öncelikle yararlandığı yardımcı bilimler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

10. Bir savaşı anlatan iki kaynaktan birincisi, savaşa katılmış bir komutanın hatıratıdır ve ordusunun yenilgisini savaş günü bastıran şiddetli yağışa bağlamaktadır. İkincisi, savaştan yaklaşık iki yüzyıl sonra yazılmış bir kroniktir ve yenilginin nedeni olarak komutanların ihmalini göstermektedir. Tarihçi, savaş alanında yürütülen kazılardan ve dönemin başka kayıtlarından, savaş günü bölgede şiddetli yağış olduğunu doğrulamıştır.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine kesinlikle ulaşılabilir?