1. Osmanlı padişahları, şer'i hukukun doğrudan düzenlemediği vergi, toprak, ceza ve teşkilat gibi alanlarda kanunnameler çıkarabiliyordu. Bu kanunnameler hazırlanırken yerel gelenekler ve daha önceki yönetimlerin uygulamaları da dikkate alınırdı.

Osmanlı Devleti'nin bu uygulaması aşağıdakilerden hangisinin Türk devlet geleneğiyle sürekliliğini en açık biçimde gösterir?

2. Enderun'da eğitimini tamamlayanlar yeteneklerine göre ya sarayın iç hizmetlerinde yükselir ya da "çıkma" adı verilen usulle saray dışına, sancak beyliği gibi görevlere gönderilirdi. Böylece taşradaki üst düzey yöneticilerin önemli bir bölümü, padişaha bağlılık ve devlet geleneği içinde yetişmiş kişilerden oluşurdu.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

I. Enderun, merkez ile taşra yönetimi arasında kadro bakımından bir bağ kurmuştur.
II. Taşradaki sancak beylerinin tamamı Enderun kökenlidir.
III. Enderun'daki yükselmede bireysel yetenek belirleyici ölçütlerden biridir.
IV. Enderun'a yalnızca devşirme usulüyle alınan gençler kabul edilmiştir.

3. Klasik dönem Osmanlı yönetiminde devlet görevlileri yetişme ve hizmet alanlarına göre seyfiye, ilmiye ve kalemiye sınıflarına ayrılırdı. Aşağıda bazı görevliler verilmiştir:

Nişancı · Kazasker · Defterdar · Reisülküttap · Beylerbeyi · Kadı · Sadrazam

Bu görevlilerden kalemiye sınıfına ve ilmiye sınıfına mensup olanların sayıları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

4. Bir Osmanlı şehrinin çarşısında, klasik dönemde bir esnafın, devletçe belirlenen üst fiyatın üzerinde satış yaptığı ve eksik tartan bir terazi kullandığı tespit edilmiştir. Esnafın bu durumu çarşıda dolaşan görevlice yerinde belirlenmiş, ardından esnaf hakkında hüküm verilmesi için dava açılmıştır.

Bu olayda aykırılığı tespit eden görevli ile hükmü veren görevli aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla birlikte verilmiştir?

5. Klasik dönemde Divan-ı Hümayun, devlet işlerinin görüşüldüğü bir kurul olmasının yanında yüksek mahkeme işlevi de görürdü. Din ve sosyal konumu ne olursa olsun her Osmanlı tebaası, taşradaki bir yöneticinin ya da kadının haksızlığına uğradığını düşündüğünde Divan'a doğrudan başvurabilirdi.

Bu uygulama aşağıdakilerden hangisini amaçlamaya en uygundur?

6. Bir sancakta klasik dönemde askerî işler ve güvenlik sancak beyinin, yargı ile birlikte çarşı-pazar denetimi, vakıfların gözetimi ve resmî kayıtların tutulması gibi işler ise kadının sorumluluğundaydı. Kadı merkezden atanır ve sancak beyinin emrinde bulunmazdı.

Bu uygulamanın taşra yönetimi bakımından temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

7. Osmanlı Devleti'nde hukuk düzeni, dinî kaynaklara dayanan şer'i hukuk ile padişahın iradesine ve geleneğe dayanan örfî hukuktan oluşuyordu. Aşağıda bazı düzenlemeler verilmiştir:

• Bir mirasın varisler arasında paylaştırılması
• Tımar sahiplerinin sefer yükümlülüklerinin bir kanunnameyle belirlenmesi
• Bir limandan geçen mallardan alınacak gümrük oranının fermanla saptanması
• Bir evlilik akdinin geçerliliği hakkında karar verilmesi
• Yeni fethedilen bir sancağın idari bölümlerinin ve vergi kalemlerinin sancak kanunnamesiyle düzenlenmesi
• Bir alım-satım sözleşmesindeki anlaşmazlığın fıkıh hükümlerine göre çözülmesi

Bu düzenlemelerden kaç tanesi örfî hukukun alanına girer?

8. Klasik dönemde Divan-ı Hümayun'da ya da onunla bağlantılı olarak yürütülen bazı işler şunlardır:

I. Yeni fethedilen bir sancağın tahrir defterlerinin saklanması ve tımar kayıtlarının incelenmesi
II. Rumeli'deki bir kazaya kadı atanması
III. Kapıkulu askerlerinin maaşları için hazinenin gelir-gider hesabının çıkarılması
IV. Hazırlanan bir fermanın üzerine padişahın tuğrasının çekilmesi
V. Divanda görüşülen bir konunun dinî hükümlere uygunluğu hakkında fetva verilmesi

Bu işlerden hangi ikisi, aynı devlet görevlisinin sorumluluk alanına girer?

9. Osmanlı Devleti'nde uzun süre şehzadeler, yanlarında lala adı verilen eğitimcilerle sancaklara gönderilerek yönetim deneyimi kazanırdı. 17. yüzyılın başlarından itibaren bu uygulama terk edilmiş, şehzadeler sarayda tutulmaya başlanmıştır.

Bu değişikliğin sonuçlarıyla ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

I. Şehzadelerin taşrada kendilerine yandaş toplayarak taht mücadelesine girişmesi zorlaşmıştır.
II. Tahta çıkanların önceden edindiği yönetim deneyimi azalmıştır.
III. Tahtın hanedanın ortak malı sayılması anlayışı yeniden güç kazanmıştır.
IV. Divan-ı Hümayun'un danışma organı olma niteliği sona ermiştir.

10. Fatih Sultan Mehmet döneminde hazırlanan ve Kanunname-i Âl-i Osman olarak da bilinen teşkilat kanunnamesi, devletin merkez örgütünü yazılı kurallara bağlamıştır.

Aşağıdakilerden hangileri bu kanunnamenin düzenlediği konular arasında yer alır?

I. Devlet adamlarının rütbe ve protokol sıralaması
II. Saltanatın devamına ve tahta çıkan padişahın kardeşlerine ilişkin hüküm
III. Mirasın varisler arasında paylaştırılma oranları
IV. Tahtın en yaşlı ve akıllı hanedan üyesine geçmesi kuralı