Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

1. Osmanlı Beyliği'nin ilk yıllarında askerî güç, sefer çağrısı yapıldığında toplanan ve seferin bitiminde dağılan aşiret kuvvetlerine dayanıyordu. Orhan Bey Dönemi'nde ise Türk gençlerinden oluşan, barış zamanında da varlığını koruyan, kendilerine tahsis edilen topraklar sayesinde vergiden muaf tutulan ve sefer sırasında ulufe alan Yaya ve Müsellem birlikleri kuruldu.

Bu değişimin Osmanlı'nın devletleşme süreci açısından temel önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Askerî gücün süreklilik kazanıp merkezin denetimine girmesi B) Ordunun tamamının devşirme kökenli askerlerden oluşması C) Ordunun giderlerinin yalnızca ganimetle karşılanmaya başlanması D) Beylik sınırlarının Rumeli'ye taşınmasının sağlanması E) Askerî harcamaların bütünüyle hazineden karşılanması

2. Klasik dönemde Osmanlı ordusunun en kalabalık bölümünü atlı ve ağır teçhizatlı Tımarlı Sipahiler oluşturuyordu. XVII. yüzyıldan itibaren savaş alanlarında ateşli silah kullanan yaya birliklerin belirleyici hâle gelmesiyle bu kuvvetin savaş içindeki ağırlığı azalmış, buna karşılık ateşli silah kullanan Kapıkulu askerlerinin sayısı artmıştır.

Bu duruma bakılarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Askerî teknolojideki değişimin ordunun yapısını dönüştürdüğü B) Tımar sisteminin ateşli silahların yaygınlaşmasıyla kurulduğu C) Kapıkulu askerlerinin dirlik sahibi askerlere dönüştürüldüğü D) Eyalet askerlerinin bu yüzyılda bütünüyle kaldırıldığı E) Ordunun süvari ağırlıklı yapısının daha da güçlendiği

3. Klasik dönem Osmanlı ordusunda Kapıkulu askerleri ile Tımarlı Sipahiler, geçimlerinin karşılanması bakımından farklı esaslara bağlanmıştı.

Buna göre,
I. Kapıkulu askerlerinin geçimi, hazineden üç ayda bir ödenen ulufeyle sağlanırdı.
II. Tımarlı Sipahiler, hizmetleri karşılığında hazineden düzenli maaş alırdı.
III. Tımarlı Sipahiler, topladıkları vergi gelirinin bir bölümüyle cebelü adı verilen asker beslerdi.
IV. Kapıkulu askerleri, kendilerine verilen dirliklerin gelirini toplardı.
yargılarından hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV

4. Ahi birliklerinde her ustaya verilecek ham madde miktarı ile üretilecek mal sayısı teşkilat tarafından belirlenir; çıraklıktan başlayan uzun bir eğitim sürecini tamamlayıp ustalık belgesi almayan kimse kendi dükkânını açamazdı.

Bu bilgilerden hareketle Ahilikle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Üretim miktarını artırmak için mesleğe girişi serbest bıraktığı B) Meslek öğretimini dönemin medreselerinin denetimine bıraktığı C) Şehirlerin savunmasını üstlenerek askerî bir örgüte dönüştüğü D) Esnaf arasındaki rekabeti kurala bağlayarak üretimi denetlediği E) Üyeleri arasında yardımlaşmayı düzenleyerek yoksulluğu ortadan kaldırdığı

5. Kapıkulu askerleri doğrudan padişaha bağlıydı; geçimlerini hazineden aldıkları ulufe ile sağlar, başkentte bulunur ve sefer dışındaki zamanlarda da silah altında kalırlardı. Ocakların asker kaynağını ise devşirilen çocuklar oluşturuyordu.

Bu bilgilere dayanarak Kapıkulu Ocaklarının kurulmasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

A) Ocakların asker gereksinimi Türkmen beylerinin oğullarıyla karşılanmıştır. B) Ocak mensuplarının geçimi kendilerine verilen dirlik gelirleriyle sağlanmıştır. C) Askerlik, sefer dönemiyle sınırlı mevsimlik bir uğraş durumuna gelmiştir. D) Merkez ordusunun kurulmasıyla eyalet askerleri ordu düzeninden çıkarılmıştır. E) Padişaha doğrudan bağlı, sürekli bir merkez ordusu oluşturulmuştur.

6. Yeniçeri Ocağı'na asker sağlamak için önce savaş esirlerinin beşte birinin alındığı pençik usulü uygulanmış; fetih temposunun yavaşlaması ve esir sayısının azalması üzerine Balkanlardaki Hristiyan tebaanın çocuklarından asker devşirilmesine geçilmiştir. Devşirilen çocuklar önce Türk ailelerinin yanına verilmiş, ardından Acemi Ocağı'nda eğitilmiştir.

Buna göre devşirme sistemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Asker kaynağını devletin kendi tebaası oluşturmuştur. B) Devşirilenler belirli bir eğitim sürecinden geçirilmiştir. C) Uygulama, beyliğin kuruluşundan itibaren yürütülmüştür. D) Fetih temposundaki değişim asker kaynağını etkilemiştir. E) Devşirilenlerin kültürel bakımdan uyumu gözetilmiştir.

7. Karesi Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılmasıyla bu beyliğin gemileri ve denizcileri Osmanlı hizmetine girmiş, ilerleyen dönemde Gelibolu'da tersane kurulmuş; Rumeli'ye yapılan geçişler ve Ege'deki fetihler donanma desteğiyle sürdürülmüştür.

Bu duruma bakılarak Osmanlı denizciliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Donanma yalnızca ticaret gemilerini korumak amacıyla oluşturulmuştur. B) Deniz gücü zamanla kara ordusunun yerini almıştır. C) Denizcilik birikimi yalnızca yabancı uzmanlardan sağlanmıştır. D) Kara fetihleriyle deniz gücü birbirini destekleyerek gelişmiştir. E) Donanma, Kapıkulu Ocaklarına bağlı bir birlik olarak örgütlenmiştir.

8. Klasik dönemde Osmanlı ordusunun sayıca en kalabalık kesimini eyalet askerleri, bunların da en büyük bölümünü dirlik gelirleriyle geçinen tımarlı sipahiler oluşturuyordu. Tımarlı sipahiler sefer emri geldiğinde sancakbeylerinin, sancakbeyleri de bağlı oldukları beylerbeylerinin komutasında orduya katılırdı. Kapıkulu askerleri ise sayıca daha az olmakla birlikte sürekli eğitim gören, doğrudan padişaha bağlı bir merkez ordusuydu.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Ordunun büyük bölümü hazineden maaş ödenmeksizin hazır tutulmuştur. B) Eyalet askerlerinin sevk ve idaresi taşra yöneticilerine bırakılmıştır. C) Ordu, sürekli bir çekirdek ile sefer zamanı toplanan bir kitleyi bir arada barındırmıştır. D) Padişah seferde hem kendine bağlı hem taşra yöneticileri aracılığıyla gelen kuvvetlere sahip olmuştur. E) Tımarlı sipahiler seferde Kapıkulu ağalarının doğrudan komutasında savaşmıştır.

9. Osmanlı Devleti'nde dirlik geliri karşılığında asker besleyen tımar sistemi, Büyük Selçuklu ve Türkiye Selçuklu devletlerindeki ikta uygulamasının; hükümdara doğrudan bağlı, hazineden geçinen ve sürekli silah altında bulunan Kapıkulu Ocakları ise bu devletlerdeki hassa ordusu düzeninin devamı olarak değerlendirilir. Bununla birlikte Osmanlılar, asker kaynağını devşirme usulüyle düzenli hâle getirerek bu yapıya kendi koşullarına uygun yeni bir boyut kazandırmıştır.

Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Osmanlı ordusu, Türk-İslam birikimini yeni uygulamalarla geliştirmiştir. B) Osmanlı askerî kurumlarının temeli, fethedilen Bizans topraklarındaki uygulamalardan alınmıştır. C) İkta ile tımar, toprağın mülkiyetini asker sahibine bırakan özdeş uygulamalardır. D) Asker kaynağının devşirme usulüyle düzenlenmesi, Selçuklu hassa ordusundan devralınmıştır. E) Selçuklu devletlerinde ordunun büyük kısmı hazineden maaş alan askerlerden oluşmuştur.

10. XVII. yüzyıldan itibaren Kapıkulu Ocaklarına devşirme usulü dışından da asker alınmaya başlanmış; yeniçerilerin evlenme ve ticaretle uğraşma yasağı fiilen ortadan kalkmış, ocak mensuplarının sayısı hızla artmıştır. Aynı dönemde yeniçeriler saltanat değişikliklerinde belirleyici olmuştur.

Bu gelişmelere bakılarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Ocağın asker kaynağında nitelik kaybı yaşanmıştır. B) Hazinenin ulufe yükü giderek ağırlaşmıştır. C) Askerî disiplinin korunması güçleşmiştir. D) Ordu, siyasi bir güç odağı hâline gelmiştir. E) Ocağın merkez üzerindeki etkisi azalmıştır.

11. Tımar sisteminde sipahi, kendisine tahsis edilen toprağın vergi gelirinin kılıç hakkı denilen bölümünü geçimine ayırır, geri kalan gelirin her üç bin akçesi için cebelü adı verilen tam teçhizatlı bir asker yetiştirirdi. Sipahi aynı zamanda toprağın boş bırakılmamasını denetler, bulunduğu bölgede güvenliği sağlardı.

Buna göre tımar sisteminin,
I. sipahilerin geçimini hazineden ödenen ulufeyle karşılama
II. tarımsal üretimin sürekliliğini denetim altında tutma
III. ordunun asker ihtiyacını bütünüyle devşirme yoluyla karşılama
IV. hazineden nakit çıkmadan savaşa hazır asker yetiştirme
işlevlerinden hangilerini yerine getirdiği söylenebilir?

A) II ve III B) II ve IV C) III ve IV D) I ve II E) I ve IV

12. Klasik dönemde eyalet askerleri, merkezdeki Kapıkulu Ocaklarının dışında kalan ve farklı görevler üstlenen birliklerden oluşuyordu.

Buna göre,
I. Akıncılar, uç bölgelerde keşif ve yıpratma görevi üstlenmiştir.
II. Azaplar, devşirme yoluyla toplanan çocuklardan oluşturulmuştur.
III. Beşliler, başkentte bulunan ve üç ayda bir ulufe alan birliklerdir.
IV. Yaya ve Müsellemler, Kapıkulu Ocaklarının kurulmasının ardından geri hizmete alınmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve IV E) III ve IV

13. Osmanlı ordusundaki bazı birliklerle bu birliklere yüklenen görevler aşağıda eşleştirilmiştir:

• Cebeci – Ordunun silah ve cephanesini sağlamak ve onarmak
• Lağımcı – Kuşatmalarda surların altına tünel kazmak
• Humbaracı – Topları savaş alanına taşımak
• Akıncı – Asıl ordudan önce düşman topraklarına girip keşif ve yıpratma yapmak
• Azap – Kalelerin korunmasında ve donanmada hizmet etmek
• Silahtar – Sınır kalelerinde muhafızlık yapmak

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

14. Bir askerî birlikle ilgili şu bilgiler verilmiştir:

• Atlı bir birliktir ve barış zamanında da başkentte silah altında tutulur.
• Geçimini dirlik gelirinden değil, hazineden ödenen ulufeden sağlar.
• Asker kaynağı, devşirme usulüyle yetiştirilen gençlerdir.
• Bölüklerinden biri, adı ortak olduğu için eyalet askerlerinden bir grupla sık sık karıştırılır.

Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Tımarlı sipahiler B) Müsellemler C) Kapıkulu süvarileri D) Akıncılar E) Yeniçeriler

15. Kapıkulu askerleri doğrudan padişaha bağlıydı ve geçimlerini üç ayda bir hazineden ödenen ulufeyle sağlıyordu. Bu bağlılık, devletin güçlü olduğu dönemlerde taşradaki nüfuzlu beylere karşı merkezin elini güçlendirmiştir. Ancak hazinenin sıkıntıya düştüğü dönemlerde ulufelerin geciktirilmesi ya da değeri düşürülmüş akçeyle ödenmesi ocak mensuplarının ayaklanmalarına yol açmıştır. Yeni padişahların tahta çıkışında dağıtılan cülus bahşişi de zamanla bu askerlerin karşılanması gereken bir beklentisi hâline gelmiştir.

Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Kapıkulu askerlerinin geçiminin, savaşlardan elde edilen ganimete bağlı kaldığı B) Taşradaki beylerin merkezle ilişkisinin, ulufe ödemeleriyle düzenlendiği C) Ocak ayaklanmalarının yalnızca padişah değişikliği dönemlerinde görüldüğü D) Hazinenin mali durumunun, siyasi istikrarı doğrudan etkileyebildiği E) Cülus bahşişinin, ulufe ödemelerinin yerine geçen düzenli bir maaş olduğu

16. Osmanlı ordusundaki birlikler asker kaynağı ve savaştaki işlevi bakımından farklılık gösterir. Bir öğrenci, asker kaynağı devşirme OLMAYAN ve atlı (süvari) birlik niteliği taşıyan iki birliği bir arada göstermek istiyor.

Bu öğrencinin seçebileceği iki birlik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Yaya - Müsellem B) Müsellem - Akıncı C) Azap - Tımarlı sipahi D) Silahtar - Akıncı E) Cebeci - Tımarlı sipahi

17. Tımar sisteminin uygulandığı topraklarda mülkiyet devlete aitti. Köylü kendisine verilen toprağı işleyip ürününün vergisini öderdi; geçerli bir sebep olmadan toprağını üç yıl üst üste boş bırakan köylüden çiftbozan vergisi alınır ve toprak başka birine verilebilirdi. Bölgedeki vergi gelirini toplayan sipahi ise bulunduğu yerde güvenliği sağlar, sefer zamanı yetiştirdiği cebelülerle birlikte orduya katılırdı.

Bu bilgilere göre,

I. Tarımsal üretimin aksamadan sürmesi gözetilmiştir.
II. Toprağın kullanım hakkının el değiştirmesi devlet denetiminde tutulmuştur.
III. Taşrada güvenlik hizmeti, merkezden gönderilen ulufeli askerlerle yürütülmüştür.
IV. Sipahinin yükümlülüğü sefer dönemiyle sınırlı tutulmuştur.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) III ve IV

18. Klasik dönem Osmanlı ordusunu oluşturan bazı birlikler ile bu birliklerin geçim kaynakları aşağıda eşleştirilmiştir:

• Yaya – Barış zamanında kendilerine bırakılan toprağı işleyip vergiden muaf tutulma
• Akıncı – Hazineden üç ayda bir ödenen ulufe
• Yeniçeri – Hazineden üç ayda bir ödenen ulufe
• Tımarlı sipahi – Kendisine tahsis edilen dirliğin vergi geliri
• Topçu – Kendisine tahsis edilen dirliğin vergi geliri
• Müsellem – Sefer dönüşü dağıtılan ganimet payı

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

19. Osmanlı Beyliği'nin ilk düzenli birlikleri olan yaya ve müsellemler barış zamanında kendilerine verilen toprakları işler, sefer çağrısı geldiğinde orduya katılırdı. Rumeli'deki fetihler genişleyip seferler hem uzadıkça hem de merkezden uzak bölgelere yöneldikçe, yılın büyük bölümünü toprağının başında geçirmek zorunda olan bu askerler ordunun asıl vurucu gücü olmaktan çıktı. I. Murad Dönemi'nden itibaren kurulan, padişaha doğrudan bağlı ve sürekli silah altında tutulan Kapıkulu Ocakları öne geçti; yaya ve müsellemler ise zamanla yol açma, ağırlık taşıma gibi geri hizmetlerde kullanıldı.

Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Askerî örgütlenmenin, devletin ulaştığı coğrafi genişliğe göre yeniden düzenlendiğine B) Yaya ve müsellemlerin vergi muafiyetinin geri hizmete geçtikleri dönemde kaldırıldığına C) Türk gençlerinin orduya alınmasına Kapıkulu Ocakları kurulduktan sonra son verildiğine D) Kapıkulu askerlerinin de geçimlerini barışta işledikleri topraklardan sağladığına E) Geri hizmetlere aktarılan birliklerin sefer düzeninden tümüyle çıkarıldığına

20. Devşirme usulüyle toplanan bir çocuğun yeniçeri olana kadar geçtiği bazı aşamalar aşağıda karışık olarak verilmiştir:

I. Acemi Oğlanlar Ocağı'na alınarak ağır işlerde çalıştırılması ve askerliğe hazırlanması
II. Kapıya çıkarak Yeniçeri Ocağı'na kaydedilmesi
III. Türk ailelerinin yanına verilerek Türkçeyi ve İslam'ın esaslarını öğrenmesi
IV. Hristiyan tebaanın çocukları arasından belirlenerek toplanması

Bu aşamaların gerçekleşme sırası aşağıdakilerden hangisidir?

A) IV - I - III - II B) IV - III - II - I C) III - IV - I - II D) IV - I - II - III E) IV - III - I - II

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — Çalışma Kağıdı

DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SAVAŞÇILAR VE ASKERLER — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI