1. Yeşil kimya, kimyasal üretimin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini azaltmayı amaçlayan ilkeler bütünüdür; atom ekonomisini yükseltme, daha güvenli çözücü kullanma, enerji verimliliğini artırma, yenilenebilir hammaddeye yönelme ve bozunabilir ürün tasarlama bu ilkeler arasında yer alır.
Buna göre bir üretim sürecinde yapılan aşağıdaki değişikliklerden hangisi, atom ekonomisini yükseltme ilkesiyle doğrudan açıklanır?

2. Nanoteknoloji ürünlerinde, maddenin nanoboyutta kazandığı özelliklerden yararlanılır.
Buna göre bir nanoteknoloji uygulaması ile bu uygulamanın dayandığı özellik aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak birlikte verilmiştir?

3. Polilaktik asit (PLA), yapısında hem -OH hem de -COOH grubu bulunan laktik asit moleküllerinin birbirine bağlanmasıyla elde edilen bir polimerdir. Polietilen ise eten (C₂H₄) moleküllerinden elde edilir. Toprağa gömülen PLA örnekleri birkaç ay içinde önemli ölçüde parçalanırken, aynı koşullarda bekletilen polietilen örneklerinde gözle görülür bir değişme olmamaktadır.
Buna göre PLA'nın toprakta polietilenden çok daha hızlı parçalanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

4. Kütlesi değişmeden parçalanan bir metal örneği, çapları 10 nm dolayında olan çok sayıda nanoparçacığa dönüştürülüyor.
I. Örneğin toplam yüzey alanı artar.
II. Örnekteki yüzey atomlarının toplam atom sayısına oranı artar.
III. Metalin erime noktası, yığın hâlindeki değerinden düşük olur.
IV. Bir nanoparçacığın yüzeyindeki atom sayısı, parçalanmadan önceki örneğin yüzeyindeki atom sayısından fazladır.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

5. Kuantum noktaları, çapı birkaç nanometre olan yarı iletken nanoparçacıklardır. Aynı yarı iletken maddeden yapılan kuantum noktalarında parçacık çapı küçüldükçe yasak enerji aralığı büyür; uyarılan parçacık da yasak enerji aralığına eşit enerjili ışık yayar. Bir çalışmada aynı maddeden yapılmış K, L ve M kuantum noktalarının çapları sırasıyla 6 nm, 4 nm ve 2 nm ölçülmüştür.
Buna göre bu üç kuantum noktasının yaydığı ışıkla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

6. Bir metal tesisinde alüminyum, cevherden üretildiğinde kilogram başına 55 MJ, hurdadan geri kazanıldığında ise kilogram başına 5 MJ enerji harcanmaktadır. Tesis günde 800 kg alüminyum üretmekte ve bu üretimin kütlece %60'ını hurdadan sağlamaktadır.
Buna göre bu tesis, aynı günlük üretimin tamamını cevherden yapan bir tesise göre bir günde kaç GJ enerji tasarrufu sağlar? (1 GJ = 10³ MJ)

7. Bir kafeteryada içecek servisi için üç kap türü değerlendirilmektedir. Kapların üretiminden kaynaklanan karbon ayak izi, ortalama kullanım sayıları ve bir yıkamanın karbon ayak izi tabloda verilmiştir.

Bir kabın kullanım başına karbon ayak izi, üretim ayak izinin kullanım sayısına bölünmesiyle bulunan değere bir yıkamanın ayak izi eklenerek hesaplanmaktadır.
Buna göre kullanım başına karbon ayak izi en büyük olan kap ile en küçük olan kap arasındaki fark kaç g CO₂ eşdeğeridir?

8. Çapı 2 μm olan küresel bir metal parçacığı, toplam kütlesi değişmeden, her birinin çapı 10 nm olan özdeş küresel nanoparçacıklara bölünüyor.
Buna göre metalin toplam yüzey alanı kaç katına çıkar? (1 μm = 1000 nm; kürenin yüzey alanı 4πr², hacmi (4/3)πr³'tür.)

9. Atıkların değerlendirilmesinde yeniden kullanım, geri dönüşüm ve enerji geri kazanımı birbirinden farklı yollardır.
I. Cam şişelerin yıkanıp yeniden doldurulması bir yeniden kullanım örneğidir.
II. Kâğıdın her geri dönüşümünde selüloz lifleri kısaldığından kâğıt sınırsız sayıda geri dönüştürülemez.
III. Alüminyum ve cam, özellikleri önemli ölçüde bozulmadan defalarca geri dönüştürülebilir.
IV. Atık plastiklerin yakılarak elektrik üretilmesi, plastiğin malzeme olarak geri dönüştürülmesidir.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

10. Aynı kütledeki platin, bir katalizörde ortalama çapı 2 nm, diğerinde ortalama çapı 20 nm olan parçacıklar hâlinde bir taşıyıcı yüzeye dağıtılarak egzozdaki CO'nun CO₂'ye yükseltgenmesinde kullanılıyor.
I. 2 nm'lik parçacıklarla hazırlanan katalizörde gazlara açık toplam platin yüzeyi daha büyük olduğundan birim zamanda dönüştürülen CO miktarı daha fazladır.
II. Platin katalizör, CO'nun yükseltgenme tepkimesinin entalpi değişimini (ΔH) küçültür.
III. Katalizör tepkimede harcanmadan çıktığından aynı platin çok sayıda tepkime döngüsünde kullanılabilir.
IV. Nano boyutlu platin, tepkimenin denge sabitini büyüterek dengedeki ürün miktarını artırır.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

11. Bir şehirde kullanılan PET şişelerin kütlece %50'si toplanmakta, toplanan PET'in de kütlece %80'i yeni şişe hammaddesine dönüştürülebilmektedir. Şehirde, kullanılan şişe kütlesi kadar yeni şişe üretilmekte; geri kazanılan PET'in tamamı bu üretimde kullanılmakta, eksik kalan kısım ham PET'ten karşılanmaktadır.
Ham PET'ten şişe üretiminde kilogram başına 80 MJ, geri kazanılmış PET'ten üretimde ise kilogram başına 20 MJ enerji harcanmaktadır.
Buna göre bu düzende, şişelerin tamamının ham PET'ten üretildiği duruma göre enerji tüketimi yüzde kaç azalır?

12. Polimerler, hammaddelerinin kaynağına göre biyokaynaklı ya da petrol kaynaklı; doğada mikroorganizmalarca parçalanıp parçalanamamalarına göre de biyobozunur ya da biyobozunur olmayan diye sınıflandırılabilir.
I. Şeker kamışından elde edilen etanolden üretilen etilenle yapılan polietilen, petrol kaynaklı polietilenle aynı yapıda olduğundan doğada kolayca parçalanmaz.
II. Bir polimerin biyobozunur olup olmaması, hammaddesinin kaynağından çok zincirindeki bağların ve kimyasal yapısının özelliklerine bağlıdır.
III. Biyobozunur olarak sınıflandırılan polimerler, deniz suyu dahil her ortamda kısa sürede parçalanır.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

13. Yeşil kimyanın ilkelerinden biri, kimyasal süreçlerde daha güvenli çözücülerin kullanılması ya da mümkünse çözücü kullanılmamasıdır.
Buna göre çözücü seçimiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi YANLIŞTIR?

14. Bir otomobil 100 km yolda 5,7 kg benzin yakmaktadır. Benzinin tamamen oktandan (C₈H₁₈) oluştuğu ve tamamen yandığı kabul ediliyor:
2C₈H₁₈(s) + 25O₂(g) → 16CO₂(g) + 18H₂O(g)
Buna göre bu otomobilin yalnız yakıt yanmasından kaynaklanan karbon ayak izi kilometre başına kaç g CO₂'dir? (H: 1, C: 12, O: 16 g/mol)

15. Aspirin, salisilik asidin asetik anhidritle tepkimesinden elde edilir:
C₇H₆O₃ + C₄H₆O₃ → C₉H₈O₄ + C₂H₄O₂
(salisilik asit) (asetik anhidrit) (aspirin) (asetik asit)
Bir laboratuvarda 276 g salisilik asit yeterince asetik anhidritle tepkimeye sokuluyor; tepkime %80 verimle yürüyor ve 288 g aspirin elde ediliyor.
Atom ekonomisi, istenen ürünün mol kütlesinin denklemdeki girenlerin toplam mol kütlesine oranının yüzdesidir.
Buna göre bu tepkimenin atom ekonomisi yüzde kaçtır? (H: 1, C: 12, O: 16 g/mol)

16. Bir bakır cevherinde bakır, cevherde kütlece %40 oranında bulunan bakır(II) sülfür (CuS) bileşiği hâlindedir ve cevherden bakır kazanımı %75 verimle gerçekleşmektedir. Hurdadan geri kazanılan bakır, aynı kütlede bakırı cevherden üretmek için işlenmesi gerekecek cevherin işlenmesini gereksiz kılmaktadır.
Buna göre hurdadan geri kazanılan her 1 ton bakır için kaç ton cevherin işlenmesi gereksiz hâle gelir? (Cu: 64, S: 32)

17. Karbon ayak izi, bir ürünün, etkinliğin ya da kişinin neden olduğu sera gazı salımlarının toplamıdır.
I. Karbon ayak izi CO₂ eşdeğeri olarak ifade edilir; metan gibi diğer sera gazlarının salımları da etkilerine göre hesaba katılır.
II. Bir ürünün karbon ayak izi yalnızca kullanım aşamasındaki salımları kapsar; ham madde ve üretim aşamaları hesaba katılmaz.
III. Ağaçlandırma, atmosferdeki CO₂'nin fotosentezle bağlanmasını sağlayarak net karbon ayak izini azaltabilir.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

18. Yeşil kimya; atık oluşumunu önlemeyi, atom ekonomisini yükseltmeyi ve enerjiyi verimli kullanmayı amaçlayan ilkeler bütünüdür.
Buna göre yeşil kimya ilkeleri ve atom ekonomisiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi YANLIŞTIR?

19. Bir araştırma laboratuvarında etanol (C₂H₅OH), tabloda denk denklemleri verilen iki ayrı yoldan elde edilmektedir.

Bir tepkimenin atom ekonomisi, istenen ürünün molar kütlesinin, tepkimeye giren maddelerin molar kütleleri toplamına oranının yüzde olarak yazılmasıyla bulunur.
Buna göre I. yol ile etanol elde edilmesinde atom ekonomisi yüzde kaçtır? (H: 1, C: 12, O: 16, Na: 23, Cl: 35,5; sonucu en yakın tam sayıya yuvarlayınız.)

20. Nanoparçacıkların kimyasal etkinliği, yüzey alanının hacmine oranı büyüdükçe artar. Küp biçimli bir nanoparçacığın kenar uzunluğu 20 nm ölçülmüştür.
Buna göre bu parçacığın toplam yüzey alanının hacmine oranı kaç ×10⁸ m⁻¹'dir? (1 nm = 10⁻⁹ m)