1. Karbon; atmosferde karbondioksit, okyanuslarda çözünmüş karbonat ve hidrojen karbonat iyonları, canlılarda organik bileşikler, yer kabuğunda ise kireç taşı ve fosil yakıtlar hâlinde bulunur ve bu depolar arasında sürekli yer değiştirir.
Buna göre aşağıdaki süreçlerden hangisi atmosferdeki karbondioksit miktarını AZALTAN yönde işler?

2. Karbonun allotropları ile bu allotropların yapısal özellikleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

3. Saf kalsiyum karbonat yüksek sıcaklıkta CaCO₃(k) → CaO(k) + CO₂(g) tepkimesine göre tümüyle ayrışmaktadır. 1,00 g saf kalsiyum karbonat bu şekilde ayrıştırıldığında açığa çıkan karbondioksit gazının normal koşullardaki hacmi kaç mL olur? (C: 12, O: 16, Ca: 40; normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.)

4. Atmosferdeki karbondioksit derişiminin artması, deniz suyunda aşağıdaki dengelerin kurulmasına yol açar:
CO₂(g) ⇌ CO₂(suda)
CO₂(suda) + H₂O(s) ⇌ H₂CO₃(suda) ⇌ H⁺(suda) + HCO₃⁻(suda)
HCO₃⁻(suda) ⇌ H⁺(suda) + CO₃²⁻(suda)
I. Deniz suyunda çözünen karbondioksit miktarının artması suyun pH değerini yükseltir.
II. Deniz suyunun sıcaklığının artması karbondioksitin sudaki çözünürlüğünü artırır.
III. Ortama karbondioksit girmesi, kabuk yapımında kullanılan karbonat iyonunun derişimini azaltır.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

5. Karbonmonoksit ve karbondioksit, karbonun doğada en yaygın bulunan iki anorganik bileşiğidir; ikisi de renksiz ve kokusuz gazlardır.
Buna göre bu iki bileşikle ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

6. Elmas ve grafit, karbon elementinin iki allotropudur. Elmas bilinen en sert maddelerden biridir ve elektrik akımını iletmez; grafit ise yumuşak, kaygan bir katıdır ve elektrik akımını iletir.
Buna göre bu iki katı ile ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

7. Bir öğrenci berrak kireç suyundan (doymuş kalsiyum hidroksit çözeltisi) bir deney tüpüne alıyor ve tüpteki çözeltiye bir pipetle karbondioksit gazı üflüyor. Çözelti önce bulanıyor; gaz verilmeye devam edildiğinde bulanıklık yavaş yavaş kayboluyor ve çözelti yeniden berraklaşıyor. Berraklaşan çözelti ısıtıldığında ise yeniden bulanıklık gözleniyor.
I. İlk bulanma, suda çok az çözünen kalsiyum karbonatın çökmesinden kaynaklanır.
II. Bulanıklığın kaybolması, çökeleğin fazla karbondioksitle suda çözünebilen kalsiyum hidrojen karbonata dönüşmesiyle açıklanır.
III. Isıtıldığında yeniden bulanma görülmesi, çözeltide kalan kalsiyum hidroksitin çözünürlüğünün sıcaklıkla azalmasıyla açıklanır.
Buna göre bu gözlemlerle ilgili yukarıdaki yorumlardan hangileri doğrudur?

8. Bir kireç taşı örneği, kalsiyum karbonat ile asitle tepkimeye girmeyen katı bir safsızlıktan oluşmaktadır. 12,5 g'lık bu örnek yeterli miktarda hidroklorik asit çözeltisiyle CaCO₃(k) + 2HCl(suda) → CaCl₂(suda) + H₂O(s) + CO₂(g) denklemine göre tepkimeye sokulduğunda normal koşullarda 2,24 L karbondioksit gazı toplanmaktadır. Örneğin kütlece yüzde kaçı kalsiyum karbonattır? (C: 12, O: 16, Ca: 40; normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.)

9. Elmasta her karbon atomu dört komşu karbon atomuna, grafende ise her karbon atomu üç komşu karbon atomuna tekli kovalent bağla (σ bağıyla) bağlıdır; iki karbon atomu arasındaki her bağ iki atom tarafından ortaklaşa kullanılır. Örneklerin kenarlarındaki atomların etkisi ihmal edilecektir.
6 g elmas örneğindeki C–C σ bağı sayısı, m gram grafen örneğindeki C–C σ bağı sayısına eşittir. (C: 12 g/mol)
Buna göre m kaçtır?

10. Aşağıda bazı tepkimeler ve tepkime entalpileri verilmiştir:
C(grafit) + O₂(g) → CO₂(g) ΔH₁ = −393,5 kJ
2CO(g) + O₂(g) → 2CO₂(g) ΔH₂ = −566,0 kJ
C(elmas) + ½O₂(g) → CO(g) ΔH₃ = −112,4 kJ
Buna göre C(grafit) → C(elmas) dönüşümünün entalpi değişimi (ΔH) kaç kJ'dir?

11. Elmas ve grafit, karbonun kovalent ağ yapılı iki allotropudur. Elmasta karbon atomları üç boyutlu bir ağ oluşturur; grafitte ise karbon atomları düzlemsel altıgen katmanlar hâlinde dizilir ve katmanlar üst üste istiflenir.
I. Her iki katının da erime noktasının çok yüksek olması, erimenin kristal boyunca uzanan güçlü kovalent bağların kırılmasını gerektirmesiyle açıklanır.
II. Grafit katmanlarının birbiri üzerinde kayabilmesi, katmanlar arasındaki etkileşimlerin katman içindeki kovalent bağlardan çok daha zayıf olmasından kaynaklanır.
III. Grafit, katman düzlemine dik doğrultuda da katman düzlemi boyunca olduğu kadar iyi elektrik iletir.
Buna göre yukarıdaki açıklamalardan hangileri doğrudur?

12. Standart koşullarda grafit, elmastan daha kararlı (enerjisi daha düşük) allotroptur. Kütleleri birbirine eşit birer elmas ve grafit örneği, yeterli miktarda oksijenle ayrı ayrı tümüyle yakılıyor; her iki yanmada da tek ürün CO₂ gazıdır.
I. İki yanmada oluşan CO₂ kütleleri birbirine eşittir.
II. İki yanmada açığa çıkan ısı miktarları birbirine eşittir.
III. İki yanmada harcanan O₂ mol sayıları birbirine eşittir.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

13. Elmasın yoğunluğu 3,5 g/cm³, grafitin yoğunluğu ise 2,0 g/cm³'tür. Kütleleri birbirine eşit birer elmas ve grafit örneği alınıyor ve grafit örneğinin hacminin elmas örneğinin hacminden 1,5 cm³ büyük olduğu ölçülüyor. Buna göre örneklerin her birinin kütlesi kaç gramdır?

14. Karbonun iki allotropunun yanma tepkimeleri ve tepkime entalpileri aşağıda verilmiştir:
C(elmas) + O₂(g) → CO₂(g) ΔH = −395,4 kJ
C(grafit) + O₂(g) → CO₂(g) ΔH = −393,5 kJ
Elmas ve grafitten oluşan 24 g'lık bir karışım, yeterli miktarda oksijenle tümüyle yakıldığında 789,85 kJ ısı açığa çıkıyor. (C: 12 g/mol)
Buna göre karışımdaki elmasın kütlesi kaç gramdır?

15. Elmas, grafit ve C₆₀ fullereninden oluşan ve bileşimi bilinmeyen bir karışım, yeterli miktarda oksijenle tümüyle yakılıyor. Yanma sonunda tek ürün olarak normal koşullarda 13,44 L hacim kaplayan CO₂ gazı oluşuyor. (C: 12, O: 16 g/mol; normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.)
Buna göre yakılan karışımın kütlesi kaç gramdır?

16. Kapalı bir kapta 6 g karbon ile normal koşullarda 7,84 L hacim kaplayan oksijen gazı tepkimeye sokuluyor. Tepkime sonunda kapta karbon ve oksijenin hiçbiri kalmıyor; ürün olarak yalnız CO ve CO₂ gazları oluşuyor.
2C(k) + O₂(g) → 2CO(g)
C(k) + O₂(g) → CO₂(g)
(C: 12 g/mol; normal koşullarda 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.)
Buna göre oluşan CO₂ gazının normal koşullardaki hacmi kaç litredir?

17. Yeryüzündeki başlıca karbon depoları ve bu depolarda bulunan karbon miktarları aynı birim cinsinden tabloda verilmiştir.
Tablodaki fosil yakıt deposunda bulunan karbonun kütlece %12'si yakılarak tümüyle atmosfere aktarılırsa atmosferdeki karbon miktarı yüzde kaç artar?

18. C₆₀ fulleren molekülünde her karbon atomu üç komşu karbon atomuna bağlıdır ve molekülde hidrojen yoktur. Molekülün Lewis yapısında her karbon atomu oktetini tamamlar, yani her karbon atomu toplam dört bağ elektron çifti ortaklaşır. Bu yapıda karbon atomları arasında yalnız tekli ve ikili bağlar bulunur. (₆C)
Buna göre bir C₆₀ molekülünün Lewis yapısındaki tekli C–C bağı sayısı kaçtır?

19. Elmas ve grafite ek olarak karbonun fulleren (C₆₀), grafen ve karbon nanotüp gibi allotropları da vardır. C₆₀ molekülünde 60 karbon atomu, 12 beşgen ve 20 altıgen halkadan oluşan kapalı bir küre yüzeyi üzerinde yer alır.
I. C₆₀ molekülünde, elmastaki gibi her karbon atomu dört komşu karbon atomuna σ bağıyla bağlıdır.
II. Fulleren moleküler bir katıdır; katıda C₆₀ molekülleri birbirine zayıf moleküller arası etkileşimlerle tutunur.
III. Karbon nanotüp, grafen tabakasının silindir biçiminde sarılmış hâli olarak düşünülebilir ve karbon atomları grafitteki gibi sp² hibritleşmesine sahiptir.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

20. Bilinen karbon bileşiklerinin sayısı milyonlarla ifade edilir; bu sayı, diğer elementlerin hemen hepsinin oluşturduğu bileşiklerin toplamından fazladır. Karbonla aynı grupta bulunan silisyumun hidrojenli bileşiklerinde ise uzun Si–Si zincirleri kararlı değildir.
I. Karbon atomunun dört değerlik elektronuyla dört kovalent bağ yapabilmesi
II. C–C bağlarının sağlam olması sayesinde karbon atomlarının birbirine bağlanarak uzun zincirler ve halkalar oluşturabilmesi
III. Karbon atomlarının kendi aralarında tekli, ikili ve üçlü bağ yapabilmesi
IV. Karbonun ametallerle de çoğunlukla iyonik bağlı bileşikler oluşturması
Karbon bileşiklerinin bu kadar çok ve çeşitli olması, yukarıdakilerden hangileriyle açıklanabilir?