Tiyatro Türü ve Yapı Unsurları — Çalışma Kağıdı

1. Bir yazar, hikâye olarak yazdığı bir metni tiyatro oyununa dönüştürürken kişilerin geçmişini, iç dünyasını ve olayın öncesini aktaran anlatıcı cümlelerini olduğu gibi kullanamayacağını görür.

Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Oyun metninin, üç birlik kuralı gereği tek bir zaman diliminde geçmek zorunda olması B) Sahne direktiflerinin yalnızca dekor ve ışık düzenini bildirmek için kullanılabilmesi C) Tiyatroda olayın, anlatıcı olmadan kişilerin konuşmalarıyla verilmesi D) Oyunun perdelere ayrılması nedeniyle olayın kesintisiz aktarılamaması E) Oyunun tek oturuşta izlenmesi nedeniyle metnin kısa tutulmak zorunda olması

2. (Saray kapısının önü. Kral içeri girer; kapının iki yanında duran yaşlılar topluluğu öne çıkar.)

KRAL — Söyleyeceğim sözü duyduğunuzda beni ayıplayacaksınız; yine de söyleyeceğim.

YAŞLILAR (bir ağızdan) — Gördük, ey kral, gördük: Kendi eliyle kurduğu duvarı yine kendi eliyle yıkan bir adamın hâlini gördük. Kim yükseldiğini sanırsa düşüşü o kadar derin olur.

KRAL — Bunu bana söylemeye hakkınız var.

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada topluca konuşan grubun oyundaki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Olay karşısındaki ortak duyguyu ve yorumu dile getirmek B) Oyunun düğüm bölümünü kurarak olayı başlatıp ilerletmek C) Kişilerin sahneye giriş ve çıkışlarını düzenlemek D) Oyunun bölümlerini izleyiciye tek tek duyurmak E) Baş kişinin iç dünyasını izleyiciye açıklamak

3. Oyun, bir kasabada kız isteme geleneğinin çevresinde döner. Çeyiz pazarlığı, komşuların dedikodusu, görücü usulünün yazılmamış kuralları sahneye taşınır; kişilerden hiçbiri tek başına öne çıkmaz, herkes kasabanın alışkanlıklarını sürdüren birer parça gibidir. İzleyici, tek tek kişilere değil, o alışkanlıkların kendisine güler. (Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada tanıtılan oyunun türü için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Bir kişinin baskın kusurunu gülünç kılan bir oyun B) Şaşırtıcı olaylar ve yanlış anlamalar üzerine kurulan bir oyun C) Kişilerin yaşadıklarını acıklı bir sonla bağlayan bir oyun D) Bir toplumun gelenek ve alışkanlıklarını gülünç kılan bir oyun E) Kişilerin konuşmalarını ölçülü ve uyaklı bir dille veren bir oyun

4. Bir tiyatro oyununun büyük bölümlerini adlandıran terim ile bu bölümlerin içinde, genellikle kişilerin sahneye girip çıkmasıyla belirlenen alt bölümleri adlandıran terim aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla birlikte verilmiştir?

A) sahne – perde B) perde – tablo C) tablo – sahne D) sahne – tablo E) perde – sahne

5. (Perde açıldığında sahne karanlıktır. Sağdan gelen zayıf bir ışık, ortadaki masayı ve üstündeki açık defteri aydınlatır. NURTEN, ayakkabılarını elinde tutarak sessizce girer, kapıyı yavaşça kapatır.)

NURTEN (fısıltıyla) — Uyanmamıştır, uyanmamıştır...

(Yan odadan bir öksürük sesi gelir. NURTEN olduğu yerde donup kalır.)

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada ayraç içinde verilen bölümlerin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Oyuncunun hareketini, sesini ve sahnenin düzenini göstermek B) Oyuncuların söyleyeceği sözleri izleyiciye önceden duyurmak C) Oyunun bölümlerini birbirinden ayırmak D) Kişilerin geçmişini izleyiciye tanıtmak E) Olayın geçtiği zamanı kişilerin ağzından bildirmek

6. Bir oyun kişisinin, sahnede başka kimse yokken kendi kendine yaptığı konuşmayı adlandıran terim ile bir kişinin karşısındakine söylediği her bir söz sırasını adlandıran terim aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla birlikte verilmiştir?

A) diyalog – tirat B) monolog – replik C) monolog – tirat D) tirat – replik E) replik – monolog

7. (Bir dükkânın arka odası. Baba ile oğul karşı karşıyadır.)

BABA — Bu dükkân dedenden kaldı; senden sonra da torunuma kalacak.

OĞUL — Ben burada kalırsam sınav hakkımı yitiririm baba.

BABA — Sınavmış! Bu tezgâhın arkasında bir ömür geçti, kimse bana ne sınavı sordu.

OĞUL — Ben senin ömrünü yaşamak istemiyorum.

BABA — Anahtarı bırakıp gidersen bir daha bu kapıdan giremezsin.

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada olayın ilerlemesini sağlayan temel öge aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kişilerin sahneye giriş sırasının değişmesi B) Kişilerin toplumsal konumlarının birbirinden farklı olması C) Kişilerin birbiriyle uzlaşmayan istekleri D) Olayın geçtiği yerin oyun boyunca değişmemesi E) Konuşmaların kısa repliklerle sürdürülmesi

8. (Bir apartman dairesinin salonu. SELİM pencerenin önünde durmaktadır. Kapı açılır, FERİDE elinde bir zarfla girer.)

FERİDE — Bugün gelen tek şey bu.

SELİM — Ver bakayım. (Zarfı alır, çevirir, açmaz.)

FERİDE — Açmayacak mısın?

SELİM — Akşama. (Zarfı cebine koyar.)

FERİDE (kendi kendine, alçak sesle) — Ben zaten dün akşam okudum onu.

SELİM — Bir şey mi dedin?

FERİDE — Hava soğumuş, dedim.

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kişilerin söyledikleri, birbirine karşılık verecek biçimde sıralanmıştır. B) Kişilerden biri sahneye sonradan girmiştir. C) Kişilerden birinin öbürüne söylemediği bir şey vardır. D) Kişilerden biri, söylediği sözü sorulduğunda başka türlü aktarmıştır. E) Kişilerden biri, oyunun baş kişisi olarak öne çıkarılmıştır.

9. (Oyun bölümü özgündür; herhangi bir eserden alınmamıştır.)

(Bir konağın salonu. HACI BEKİR masada, hesap defterine eğilmiştir. Yeğeni SELMA girer.)

SELMA — Amca, dün söz verdiğiniz parayı alabilir miyim?
HACI BEKİR — Para mı? Hangi para? Ha, o para... (İzleyicilere dönerek, alçak sesle) Kızcağız unutur sanmıştım; unutmamış.
SELMA — Okulun kaydı bugün kapanıyor.
HACI BEKİR — Bak kızım, para dediğin bir ağaç gibidir. Tohumunu eker, sularsın; sabreder, yıllarca beklersin. Bugün bir dalını kırarsan yarın meyvesini kim toplar? Benim babam bana tek kuruş vermedi, ben de kimseden istemedim; ne kazandıysam bu iki elle kazandım. Okul dediğin de kaçmaz; bu yıl olmazsa seneye, seneye olmazsa öbür yıla...
SELMA — Anladım amca.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisi YOKTUR?

A) Tirat B) Aparte C) Monolog D) Sahne direktifi E) Replik

10. Bir oyunun konusu şöyle özetlenmiştir: Oyun bir köşkün salonunda başlar ve aynı salonda biter; perdeler arasında dekor değişmez. Birinci perdede ailenin büyük oğlu yurt dışından döner. İkinci perde, aradan üç ay geçtiği bildirilerek açılır. Üçüncü perde iki ay sonra, düğün hazırlıkları sırasında geçer. Oyun boyunca bu ana olayın yanında, onunla hiç kesişmeyen ikinci bir olay dizisi de sürer: Köşkün aşçısı ile bahçıvanı arasındaki bir miras davası.

Bu oyunun, klasisizmin üç birlik kuralından hangilerine uymadığı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Zaman ve olay birliği B) Yer ve zaman birliği C) Yalnız zaman birliği D) Yer ve olay birliği E) Yalnız olay birliği

11. (Aşağıdaki parça, sözü edilen tiyatro anlayışını örneklendirmek üzere yazılmıştır.)

(Sahnenin üstünden bir pano iner. Panoda şu yazılıdır: "ÜÇÜNCÜ SAHNE — Yaşlı kadın ekmeğini satar, oğlunu kaybeder.")

YAŞLI KADIN (izleyicilere dönerek) — Ne olacağını artık biliyorsunuz. Şimdi bakın bakalım: Ben bunu bile bile neden yine de pazarlığa oturuyorum?

(Salonun ışıkları da yanar. Bir şarkıcı sahnenin kenarına gelip olayı yorumlayan kısa bir şarkı söyler. Oyuncular bu sırada dekoru izleyicilerin gözü önünde değiştirir.)

Bu parçadaki sahne düzeninin amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İzleyicide korku ve acıma uyandırarak onu ruhsal bir arınmaya götürmek B) İzleyicinin kişilerle özdeşleşmesini önleyip olay üzerine eleştirel düşünmesini sağlamak C) Sahnedeki olayın gerçek hayatın birebir kopyası olduğu yanılsamasını güçlendirmek D) Olay karşısında halkın ortak duygusunu ve yorumunu toplu bir sesle dile getirmek E) Kişinin iç dünyasını öteki kişilerden gizleyerek yalnızca izleyiciye açmak

12. (Bir mahalle bakkalının önü. Sabah.)

BAKKAL — Oğlum askerden dönmedi, borç defteri de kabardı; ne yapacağımı bilmiyorum.

KOMŞU — Üzülme komşu; bak, benim kapımın önünde de sabahtan beri icra memuru bekliyor. (Ceketinin yırtık cebini göstererek) Bu cebe ne koysam düşüyor; memur da içine düşse haberim olmaz.

BAKKAL (gülümseyerek gözlerini siler) — Sen bu hâlde bile şaka yaparsın.

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın alındığı oyunun türüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kahramanlarını soylular arasından seçen ve acıklı bir sonla biten bir tür B) Acıklı olanla gülünç olanı bir arada verebilen, her sınıfa açık bir tür C) Yalnızca gülünç yanları göstererek izleyiciyi güldürmeyi amaçlayan bir tür D) Üç birlik kuralına bağlı kalan ve ölçülü bir dille yazılan bir tür E) Kişilerin kusurlarını göstererek onları düzeltmeyi amaçlayan bir tür

13. Tiyatro türleri ve anlayışları ile bunların izleyici üzerinde amaçladıkları etkiler aşağıda numaralanmıştır:

1. Trajedi
2. Karakter komedisi
3. Epik tiyatro
4. Dram

a. İzleyiciyi olaya kaptırmadan eleştirel bir mesafede tutmak
b. Korku ve acıma duyguları uyandırarak izleyicide arınma sağlamak
c. Bir insan kusurunu gülünç duruma düşürerek ders vermek
d. Hayatı acıklı ve gülünç yanlarıyla birlikte, olduğu gibi yansıtmak

Bu türlerle amaçlanan etkilerin doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) 1-d, 2-c, 3-a, 4-b B) 1-a, 2-c, 3-b, 4-d C) 1-b, 2-d, 3-a, 4-c D) 1-b, 2-c, 3-a, 4-d E) 1-b, 2-c, 3-d, 4-a

14. (Örnek oyun bölümü; bir tiyatro anlayışını yansıtmak üzere yazılmıştır.)

(Çıplak bir sahne. Ortada yapraksız bir direk. İki adam yan yana oturmaktadır.)

BİRİNCİ — Geldi mi?
İKİNCİ — Kim?
BİRİNCİ — Bilmiyorum. Gelecekti.
İKİNCİ — Öyleyse gelir.
BİRİNCİ — Dün de gelecekti.
İKİNCİ — Dün geldi mi?
BİRİNCİ — Bilmiyorum. Gelecekti.

(Uzun bir sessizlik. İkisi aynı anda bileklerine bakar; ikisinin de saati yoktur. İKİNCİ kalkar, direğin çevresinde bir tur atıp yerine oturur.)

BİRİNCİ — Uzun bir yolculuktu.
İKİNCİ — Evet. Yarın daha erken çıkarız.

Bu parçayla ilgili şu yargılar ileri sürülmüştür:

I. Dil, kişiler arasında gerçek bir iletişim kurmaya yetmemektedir.
II. Olay, serim-düğüm-çözüm sırasıyla gelişen sıkı bir örgüye bağlanmıştır.
III. Beklenen bir şeyin gerçekleşmediği, kendini yineleyen bir yapı kurulmuştur.
IV. İzleyicinin özdeşleşmesini kırmak için pano ve şarkı gibi araçlara başvurulmuştur.

Bu yargılardan hangileri parça için söylenebilir?

A) I ve II B) II ve IV C) III ve IV D) I, III ve IV E) I ve III

15. Üç perdelik bir oyunun olayları şöyle sıralanmıştır:

I. Kasaba eczacısı, karısı ve üniversiteye hazırlanan kızıyla sakin bir hayat sürmektedir; komşular ailenin kasabadaki saygın yerini anlatır.
II. Bir gece eczaneye gelen yabancı bir adam, eczacının gençliğinde yaptığı bir yanlışı bildiğini söyler ve susması karşılığında para ister.
III. Eczacı parayı bulmak için kızının okul birikimine el atar; kız durumu fark eder.
IV. Bir akşam yemeğinde kız babasıyla herkesin önünde yüzleşir; gerilim en yüksek noktasına ulaşır.
V. Eczacı yetkililere giderek gerçeği kendisi anlatır; aile yeni bir hayata hazırlanır.

Bu olayların serim, düğüm ve çözüm bölümlerine dağılımı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Serim: I, II / Düğüm: III, IV / Çözüm: V B) Serim: I / Düğüm: II, III / Çözüm: IV, V C) Serim: I, II, III / Düğüm: IV / Çözüm: V D) Serim: I / Düğüm: II / Çözüm: III, IV, V E) Serim: I / Düğüm: II, III, IV / Çözüm: V

16. Klasik trajediyle ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Kahramanlar, halkın içinden seçilen sıradan kişilerdir.
II. Olay, tek bir gün içinde ve tek bir yerde geçer.
III. Oyun, baştan sona düzyazıyla kaleme alınır.
IV. Kaba sayılan sözlere ve kanlı olaylara sahnede yer verilmez.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

17. 17. yüzyıl Fransız klasik tiyatrosundan bir komedide bütün olaylar, baş kişinin para biriktirme tutkusundan doğar: Kızını, kendisinden çeyiz istemeyecek yaşlı ve varlıklı bir adamla evlendirmek ister; bahçeye gömdüğü para kutusu çalınınca aklını yitirecek hâle gelir. Güldürü, kişilerin birbirini yanlış anlamasından ya da toplumun alışkanlıklarından çok, tek bir insan kusurunun abartılmasından doğar.

Bu oyunun türü ve adı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Karakter komedisi – Cimri B) Töre komedisi – Cimri C) Karakter komedisi – Tartuffe D) Entrika komedisi – Kibarlık Budalası E) Dram – Cimri

18. Tiyatro tarihinden bazı gelişmeler aşağıda verilmiştir:

I. Victor Hugo'nun dramın ilkelerini açıkladığı Cromwell önsözünü yayımlaması
II. Molière'in Cimri adlı komedisinin sahnelenmesi
III. Brecht'in Cesaret Ana ve Çocukları adlı oyununun sahnelenmesi
IV. Shakespeare'in Hamlet adlı oyununu yazması
V. Sofokles'in Kral Oidipus adlı trajedisini yazması

Bu gelişmelerin eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) V - II - IV - I - III B) V - IV - I - II - III C) V - II - I - IV - III D) V - IV - II - I - III E) V - IV - II - III - I

19. Tiyatroyla ilgili bazı terimler ve onlara verilen tanımlar şöyledir:

I. Suflör: Oyun sırasında sözünü unutan oyuncuya, sahne gerisinden repliğini fısıldayan kişi
II. Prolog: Oyunun sonunda olayların değerlendirildiği, izleyiciyle vedalaşılan bölüm
III. Mizansen: Oyuncu hareketlerinin, dekorun ve ışığın sahnede yönetmence düzenlenmesi
IV. Dekor: Oyuncuların, canlandırdıkları kişilere uygun olarak giydikleri giysiler
V. Rejisör: Oyun metnini yorumlayarak sahneye koyan yönetmen
VI. Pandomim: Bütün sözlerin müzik eşliğinde şarkıyla söylendiği sahne türü

Bu terimlerden kaç tanesinin tanımı doğru verilmiştir?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

20. Bir oyun şöyle tanıtılmaktadır: Kötü yürekli bir tefeci, borcunu ödeyemeyen yoksul ama namuslu bir ailenin kızıyla evlenmek için türlü oyunlar çevirir. Aile evden atılmak üzereyken kızın yıllar önce kaybolan nişanlısı zengin olarak geri döner; tefecinin düzenleri ortaya çıkar ve iyiler mutluluğa kavuşur. Oyunda müzik, izleyicinin duygularını kabartmak için kullanılır; kişiler iyi ve kötü olarak keskin çizgilerle ayrılmıştır.

Tanıtılan oyunun türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dram B) Melodram C) Trajedi D) Operet E) Vodvil

Tiyatro Türü ve Yapı Unsurları — Çalışma Kağıdı

Tiyatro Türü ve Yapı Unsurları — Çalışma Kağıdı

TİYATRO TÜRÜ VE YAPI UNSURLARI — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI