Tanzimat Dönemi Türk Şiiri — Çalışma Kağıdı

1. Tanzimat'ın ikinci kuşağı içinde yer almakla birlikte eski şiirin dil ve söyleyiş özelliklerini savunan sanatçı, yeniliğe büsbütün kapalı da kalmamış; kimi şiirlerinde günlük hayattan sahneleri yalın bir dille işlemiştir.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Şinasi B) Ziya Paşa C) Recaizade Mahmut Ekrem D) Abdülhak Hâmit Tarhan E) Muallim Naci

2. Tanzimat Dönemi sanatçıları Batı edebiyatını bir bütün olarak değil, belli bir ülkenin edebiyatı aracılığıyla tanımıştır. Bu edebiyattan yapılan çeviriler yalnızca yeni anlatım yollarını değil, sanatçıların benimsediği düşünceleri de birlikte getirmiş; gazete ise bu düşüncelerin geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan araç olmuştur.

Bu parçada sözü edilen ülke edebiyatı ve bu yolla edebiyatımıza giren türler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) İngiliz edebiyatı – roman, deneme, fıkra B) Fransız edebiyatı – roman, tiyatro, makale C) Alman edebiyatı – tiyatro, makale, anı D) Fransız edebiyatı – mesnevi, gazel, münşeat E) Rus edebiyatı – roman, öykü, eleştiri

3. Tanzimat'ın ikinci kuşağı, birinci kuşağın şiire yüklediği görevi sürdürmemiş; şiiri bir düşünce ve dava aracı olmaktan çıkarıp güzelliğin kendisini amaç sayan bir alana çekmiştir. Bu değişmede, dönemin yönetim anlayışının düşünce yazılarına ve toplumsal konulara getirdiği sınırlamaların da payı vardır.

Bu parçada sözü edilen anlayış değişikliğinin şiire yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nazım biçimlerinde eski geleneğe dönülerek gazel ve kasidenin yeniden yaygınlaşması B) Şiir dilinin sadeleştirilerek halkın konuşma diline yaklaştırılması C) Şiirin konularının tarihî olaylar ve kahramanlık anlatılarıyla sınırlandırılması D) Aşk, ölüm, doğa ve metafizik gibi konuların şiirde öne çıkması E) Aruz ölçüsünün bırakılarak yerini hece ölçüsüne bırakması

4. Tanzimat şiirinde biçim ve içerik bakımından en cesur denemeleri yapan sanatçı, Batı şiirinden aldığı yeni şekilleri denemiş; kurallara bağlı kalmayan söyleyişiyle dönemin ölçülerini zorlamıştır. Eşinin ölümü üzerine yazdığı, ölüm ve ötesi üzerine düşündüğü uzun şiiri en çok tanınan eseridir. Çağdaşlarınca bir sıfatla yüceltilmiştir.

Bu parçada tanıtılan sanatçı ile sözü edilen şiiri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Abdülhak Hâmit Tarhan – Makber B) Namık Kemal – Hürriyet Kasidesi C) Recaizade Mahmut Ekrem – Zemzeme D) Ziya Paşa – Terkib-i Bend E) Muallim Naci – Ateşpâre

5. Yeni edebiyatın öncüsü sayılan sanatçı, bir yandan Fransız şairlerinden yaptığı manzum çevirileri kitaplaştırmış, bir yandan da halkın konuşma diline yaklaşan yalın bir dille yazdığı tek perdelik oyununda görücü usulüyle evlenmeyi eleştirmiştir. Gazeteciliğin edebiyatla iç içe geçmesinde de belirleyici bir rolü vardır.

Bu parçada tanıtılan sanatçı ile sözü edilen oyun aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Şinasi – Şair Evlenmesi B) Namık Kemal – Vatan yahut Silistre C) Ziya Paşa – Harabat D) Recaizade Mahmut Ekrem – Çok Bilen Çok Yanılır E) Abdülhak Hâmit Tarhan – Makber

6. Bir sanatçı, şiirin görevini güzel söz söylemekle sınırlı görmez; onu toplumu uyandırmanın, insanlara hakkını ve görevini hatırlatmanın aracı sayar. Bu yüzden şiirlerinde soyut bir sevgili yerine, uğrunda her şeyin göze alınabileceği bir topluluk ve onun özgürlüğü öne çıkar. Sanatçı bu tutumuyla kendisinden sonraki kuşaklarca bir sıfatla anılır olmuştur.

Bu parçada tanıtılan sanatçı ile onun anıldığı sıfat aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Ziya Paşa – üstat B) Recaizade Mahmut Ekrem – üstat C) Namık Kemal – vatan şairi D) Abdülhak Hâmit Tarhan – şair-i âzam E) Muallim Naci – vatan şairi

7. Tanzimat'ın ikinci kuşağında kafiye üzerine bir tartışma yaşanmıştır. Taraflardan biri kafiyenin yazılışa göre değil söylenişe göre kurulması, yani "kulak için" olması gerektiğini savunmuş; öbürü eski şiirin geleneğine bağlı kalarak yazılışı aynı olan sözcüklerin de kafiye sayılabileceğini, kafiyenin "göz için" de geçerli olduğunu ileri sürmüştür.

Bu tartışmayla ilgili olarak

I. Kafiyenin kulak için olduğunu savunan taraf Recaizade Mahmut Ekrem'dir.
II. Tartışmanın öbür tarafında Muallim Naci yer almıştır.
III. Tartışma, Tanzimat'ın birinci kuşağı ile ikinci kuşağı arasında geçmiştir.
IV. Kafiyenin kulak için olduğu görüşü sonraki dönemde Servetifünun şairlerince benimsenmiştir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) I, II ve IV E) II, III ve IV

8. İkinci kuşağın kuramcı sayılan sanatçısı, şiirin konusunu belli bir alanla sınırlayan anlayışa karşı çıkmış; kâinatta güzel olan her şeyin şiire girebileceğini savunmuştur. Bu görüşünü bir edebiyat bilgisi kitabında temellendirmiş, eski şiiri savunan bir başka sanatçıyla arasında uzun süren bir tartışma başlamıştır. İki sanatçının birbirine karşılık olarak yazdığı kitaplar, bu tartışmanın adı olarak anılır.

Bu parçada sözü edilen sanatçı, onun kuram kitabı ve tartıştığı sanatçı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Namık Kemal – Tahrib-i Harabat – Ziya Paşa B) Recaizade Mahmut Ekrem – Talim-i Edebiyat – Muallim Naci C) Recaizade Mahmut Ekrem – Zemzeme – Abdülhak Hâmit Tarhan D) Ziya Paşa – Harabat – Muallim Naci E) Abdülhak Hâmit Tarhan – Makber – Muallim Naci

9. Tanzimat'ın birinci kuşağı, divan şiirinden devraldığı uzun nazım biçimlerini toplumsal ve felsefi düşüncelerini anlatmak için de kullanmıştır. Bir öğrenci, bu biçimlerden birine örnek olarak tasarladığı bir şiirin yapısını şöyle anlatıyor:

"Şiir 9 bentten oluşuyor. Her bentte önce kendi arasında gazel gibi kafiyelenen 7 beyitlik bir hane, ardından da bendi bağlayan 1 vasıta beyti var. Vasıta beyitlerinin her biri ayrı kafiyede ve hiçbiri başka bir bentte tekrarlanmıyor."

Bu şiirin toplam beyit sayısı ve nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) 63 — terkib-i bent B) 63 — terci-i bent C) 72 — kaside D) 72 — terci-i bent E) 72 — terkib-i bent

10. Tanzimat'ın birinci kuşağından bir sanatçı, bir makalesinde halk şiirinin bizim gerçek şiirimiz olduğunu, divan şiirinin ise yabancı etkilerle kurulduğunu savunmuştur. Yıllar sonra hazırladığı seçkide ise divan şairlerini övmüş, halk şiirini bu seçkinin dışında bırakmıştır. Bu durum, dönemin eski-yeni tartışmasındaki kararsızlığın en çok anılan örneğidir.

Bu parçada sözü edilen makale ile seçki ve bunların yazarı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Şiir ve İnşa – Talim-i Edebiyat – Recaizade Mahmut Ekrem B) Tahrib-i Harabat – Harabat – Namık Kemal C) Şiir ve İnşa – Zemzeme – Ziya Paşa D) Şiir ve İnşa – Harabat – Namık Kemal E) Şiir ve İnşa – Harabat – Ziya Paşa

11. Aşağıdaki dizeler, bir edebiyat dersinde övgü şiirinin Tanzimat'la birlikte geçirdiği değişimi göstermek üzere öğretmen tarafından yazılmıştır:

Ey vezir, sen ki getirdin bu diyara kanunu,
Zulmün yerine akıl ile kurdun nizamı;
Övülmez kılıcın, ne de cömert elin senin,
Över seni millet, verdin ona hakk-ı kelâmı.

Bu dizeleri divan şiirindeki övgü geleneğinden ayırarak Tanzimat'ın birinci kuşağına bağlayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Övgünün padişah yerine bir devlet büyüğüne yöneltilmesi B) Şiire seslenme ile başlanıp övülen kişiye doğrudan hitap edilmesi C) Hakk-ı kelâm gibi Arapça ve Farsça tamlamalara yer verilmesi D) Övgünün kahramanlık ve cömertlik yerine kanun ve söz hakkına dayanması E) Övgünün, şairin iç dünyasını anlatmaya yarayan bir araca dönüşmesi

12. Tanzimat'ın birinci kuşağından bir sanatçı, divan şairlerinden seçtiği örneklerle üç ciltlik bir seçki hazırlamış ve bu seçkinin önsözünde, yıllar önce övdüğü halk şiirini küçümsemiştir. Seçkideki tercihler ve önsözdeki görüşler, aynı kuşaktan bir başka sanatçının sert tepkisini çekmiştir. Bu sanatçı, söz konusu seçkiyi eleştiren bir kitap yazmıştır. Eleştiriyi yazan sanatçı, edebiyatın topluma yön vermesi gerektiğini savunmuş, romantizmin ilkelerini de bir tarihî oyununun önsözünde açıklamıştır.

Bu parçada sözü edilen eleştiri kitabı ve yazarı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Tahrib-i Harabat – Ziya Paşa B) Tahrib-i Harabat – Namık Kemal C) Mukaddime-i Celal – Namık Kemal D) Şiir ve İnşa – Ziya Paşa E) Talim-i Edebiyat – Recaizade Mahmut Ekrem

13. Tanzimat'ın ikinci kuşağından bir şair, bir eserinde şehir hayatının yapaylığı ile kır hayatının sadeliğini karşılaştırmış; edebiyatımızda pastoral şiirin ilk örneğini bu eserle vermiştir. Ölçü, kafiye ve nazım biçimi konusunda dönemin kurallarını zorlayan bu şair, manzum tiyatrolarında da tarihî konuları işlemiştir.

Bu parçada sözü edilen eser ve şairi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Zemzeme – Recaizade Mahmut Ekrem B) Füruzan – Muallim Naci C) Makber – Abdülhak Hamit Tarhan D) Nağme-i Seher – Recaizade Mahmut Ekrem E) Sahra – Abdülhak Hamit Tarhan

14. Tanzimat Dönemi Türk şiiriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Birinci kuşak edebiyatı toplumu eğitmenin aracı sayarken ikinci kuşak sanatı kendi başına bir değer olarak görmüştür.

II. Her iki kuşak da şiirde aruzu bırakıp hece ölçüsüne yönelmiştir.

III. Dilde sadeleşme birinci kuşakça savunulmuş, ancak şiir dilinde tam olarak uygulanamamıştır.

IV. İkinci kuşağın yenilik arayışı yalnızca konu alanıyla sınırlı kalmış, nazım biçimlerine dokunulmamıştır.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve IV C) I ve III D) III ve IV E) II ve IV

15. Aşağıdaki dizeler, Tanzimat şiirinin iki kuşağını karşılaştırmak amacıyla bir öğretmen tarafından yazılmıştır:

Bir kabr-i hamuş gibi sessiz duruyor akşam,
Rüzgâr yaprakları savuruyor mezarlara;
Ölüm nedir, ya ötesi? diye sorar gönlüm,
Ne gök cevap verir, ne de leyl-i siyah bana.

Ey tabiat, bu derin sükûtun ardında
Bir sır mı saklarsın, yoksa ebedî bir hiçlik mi?

Bu dizeleri Tanzimat'ın birinci kuşağından çok ikinci kuşağına yaklaştıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ölüm ve ölüm ötesinin, doğa karşısındaki bireyin gözünden sorgulanması B) Kabr-i hamuş, leyl-i siyah gibi Arapça ve Farsça tamlamalara yer verilmesi C) Şiirin aralarında boşluk bırakılmış bentler hâlinde düzenlenmesi D) Ünlem ve soru cümleleriyle doğrudan bir hitaba başvurulması E) Hiçlik, sükût, sır gibi soyut kavramların şiire taşınması

16. Tanzimat'ın birinci kuşağında öğüt ve düşünce bildiren, vecize gibi akılda kalan beyitler önemli bir yer tutar. Aşağıdaki dizeler bu tutumu örneklendirmek için yazılmış ve beyitler hâlinde düzenlenmiştir:

Cehl ile kurulan taht bir gün yıkılır elbet
Adl ile kurulan devlet ebedî payidar olur

Halkı susturan kalem sahibine düşman kesilir
Hakkı söyleyen kalem millete bir yâr olur

Meclis-i meşverette her söz ki tartılmaz
Ondan doğan hükümler milletine bâr olur

Hürriyetin kıymetini bilmeyen bir kavim
Vatanı elden gider, sonunda biçare olur

Bu şiirin kafiye düzeni ve nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) aa ba ca da — gazel B) aa ba ca da — kaside C) ab cb db eb — kıta D) ab cb db eb — gazel E) aa bb cc dd — mesnevi

17. Aşağıdakilerden hangisi Şinasi için SÖYLENEMEZ?

A) Divan şairlerinden seçtiği örnekleri Harabat adlı seçkide topladığı B) Fransız şairlerinden yaptığı manzum çevirileri Tercüme-i Manzume adıyla kitaplaştırdığı C) Kasidelerinde övgüyü padişaha değil, akıl ve kanunu öne çıkaran bir devlet adamına yönelttiği D) Seçtiği şiirlerini Müntehabat-ı Eş'ar adlı kitapta bir araya getirdiği E) Tasvir-i Efkâr gazetesini çıkararak yeni edebiyatın düşüncelerini yaydığı

18. Tanzimat Dönemi Türk şiirinin birinci kuşağıyla ilgili olarak aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Şiirde aruz ölçüsü bırakılmış, onun yerini yaygın biçimde hece ölçüsü almıştır.

II. Gazel, kaside, terkib-i bend gibi nazım biçimleri sürdürülmüş; bu biçimlerin içi yeni kavramlarla doldurulmuştur.

III. Şiirin konusu bireyin iç dünyasıyla sınırlandırılmış, toplumsal sorunlardan uzak durulmuştur.

IV. Hak, adalet, hürriyet, vatan ve kanun gibi kavramlar şiirin başlıca konuları arasına girmiştir.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

19. Ziya Paşa'nın şiirleriyle ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Evrendeki düzenden yola çıkarak Tanrı'nın varlığını ve kudretini dile getirdiği, her bendin sonunda aynı vasıta beytinin tekrarlandığı şiir
II. Toplumun ve yönetimin bozukluklarından, dünyadaki adaletsizlikten yakındığı, her bendin sonunda farklı bir vasıta beytinin yer aldığı şiir
III. Övgü kalıbında yazılmış gibi görünüp dönemin bir devlet adamını iğneleyici bir dille yerdiği şiir

Bu bilgilerde söz edilen şiirler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

A) Terkib-i Bent – Terci-i Bent – Zafername B) Terci-i Bent – Terkib-i Bent – Harabat C) Terci-i Bent – Terkib-i Bent – Zafername D) Zafername – Terkib-i Bent – Terci-i Bent E) Terkib-i Bent – Zafername – Terci-i Bent

20. Bir edebiyat öğretmeni, Tanzimat'ın birinci kuşağında eski nazım biçimlerinin yeni kavramlarla nasıl doldurulduğunu göstermek için aşağıdaki dizeleri yazmış ve tahtaya bent aralarını belirtmeden, art arda sıralamıştır:

Zulmetin bağrını yardı yine nur-ı vatan
Gönlümüzde ebedî yaşar sürur-ı vatan
Kanun ile, adalet ile yücelsin vatan
Sana feda olsun bu baş, bu gönül, bu can, vatan
Kalk ey millet, yetiş vatanın imdadına
Leke sürdürme sakın ecdadın şanlı adına
Hürriyet yolunda düşenler gelsin yadına
Bu kıyam olsun sana en güzel nişan, vatan
Kalem de kılıç da ister bugün bir gayret
Tarih okuyana ders olur, ehline ibret
Sürgünde de çeksek ömür boyu bu hasret
Seni hür görmektir bize son emel, ey vatan

Dizeler dörderli bentlere ayrıldığında bu şiirin kafiye düzeni ve nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) aaxa bbxb ccxc — rubai dizisi B) aaaa bbba ccca — murabba C) abab cccb dddb — koşma D) aaba ccba ddba — şarkı E) abab cdcd efef — Batı'dan alınmış çapraz uyaklı dörtlük

Tanzimat Dönemi Türk Şiiri — Çalışma Kağıdı

Tanzimat Dönemi Türk Şiiri — Çalışma Kağıdı

TANZİMAT DÖNEMİ TÜRK ŞİİRİ — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI