1. — Karagözüm, bu sabah bir tasavvurda bulundum.
— Tas mı var? Ne tası, hamam tası mı?
— Tasavvur dedim a efendim, düşünmek demek.
— Sen düşünedur, ben tası kapıp hamama gidiyorum.
(Bu konuşma örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçadaki gülmece aşağıdakilerin hangisinden doğmaktadır?

2. Kahvenin ortasına bir iskemle konur. Gelen sanatçı iskemleye oturur, omzundaki mendili eline alır, değneğini yanına dayar. Anlatmaya başlar: bir sesini kalınlaştırıp konağın ağasını konuşturur, bir mendili yüzüne tutup başka birinin ağzından karşılık verir; kapının çalınması gerektiğinde değneği yere vurur. Dinleyiciler gülüşür, o anlatmayı sürdürür. (Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada anlatılan gösteriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

3. Kahvenin bir ucuna gerilmiş beyaz bezin arkasında bir ışık yanar. Deriden kesilip boyanmış ince figürler, bezin üstünde renkli birer gölge olarak belirir. Figürleri oynatan sanatçı bezin arkasındadır; seyirci onu görmez, yalnız yansıyan biçimleri görür. Bütün seslerin, bütün konuşmaların altından da tek başına o kalkar. (Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada özellikleri anlatılan gösteri, geleneksel Türk tiyatrosunun aşağıdaki türlerinden hangisidir?

4. Karagöz ile orta oyunu; tipleri, olay örgüsü ve gülmece anlayışı bakımından birbirine çok yakındır. Buna karşın bu iki tür, geleneğin içinde ayrı birer kol sayılır.

Bu iki türün birbirinden ayrıldığı temel nokta aşağıdakilerden hangisidir?

5. Oyunun ortasında tiplerden biri, tartıştığı kişiyi bırakıp seyircilere döner: "Siz söyleyin, haksız mıyım?" der; öndekilerden biri karşılık verince gülüşme olur ve oyun kaldığı yerden sürer. Az sonra öteki tip, işin biraz uzadığını, isterlerse burasını kısa kesebileceğini söyler. (Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçadaki tutum, geleneksel Türk tiyatrosunun hangi özelliğiyle açıklanabilir?

6. Karagöz ile orta oyunu, birbirinin karşılığı sayılan tipler barındırır. Orta oyununda Karagöz'ün ve Hacivat'ın yerini tutan tipler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla birlikte verilmiştir?

7. Geleneksel Türk tiyatrosu ile Batılı anlamda tiyatro, kuruluş anlayışı bakımından birbirinden ayrılır.

Buna göre geleneksel Türk tiyatrosu için aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

8. Karagöz oyununun kalıplaşmış tiplerinden bazıları ile bu tiplere yüklenen özellikler aşağıda eşleştirilmiştir:

- Tuzsuz Deli Bekir: Elinde şişesiyle dolaşan, sözünü zorla dinleten, karışan işleri kabadayılığıyla çözen tip
- Beberuhi: Cüce, aklı ermeyen, sözü karıştıran tip
- Tiryaki: Afyon düşkünü, konuşurken uyuklayan yaşlı tip
- Çelebi: Konuşmasını Arapça ve Farsça sözcüklerle süsleyen, her işe karışıp aracılık eden yarı aydın tip
- Kayserili: Kendisine söyleneni hemen inanıp kolayca kandırılan saf köylü tip

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

9. Meydanın ortası boş bırakılmış, seyirciler dört bir yanına dizilmiştir. Alanın bir kenarına iki kanatlı, üstü açık bir paravan konur; oyun boyunca burası ev sayılacaktır. Biraz ötede alçak bir tezgâhla bir iskemle vardır; bu köşe kimi sahnede berber dükkânı, kimi sahnede aktar olur. Oyuncular seyircinin arasından geçerek alana girer, işleri bitince yine aradan çıkar. (Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada anlatılan oyun düzeniyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

10. Geleneksel Türk tiyatrosuyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Oyun, seyircinin çevrelediği açık bir alanda, dekor yerine ev ya da dükkân yerine geçen basit gereçlerle oynanır.
II. Oyunun girişinde tiplerden biri alana girip çalgıcılara seslenir, ardından öteki ana tiple karşılaşır.
III. Kişilerin konuşmaları, bütün sesleri değiştirerek veren tek bir sanatçının ağzından duyulur.
IV. Kalıplaşmış tiplerin yöresel ağız taklitlerinden gülmece doğar.

Bu bilgilerden hangileri, geleneksel türler içinde YALNIZ orta oyunu için geçerlidir?

11. Bir Karagöz oyununun bölümlerinden alınan aşağıdaki kesitler karışık sırayla verilmiştir:

I. Karagöz seyircilere döner, oyunda bir kusur işlendiyse bağışlanmasını diler ve bir sonraki oyunun adını duyurur.
II. Perdeye ilk gelen Hacivat bir şiir okur, ardından seslenerek Karagöz'ü perdeye çağırır; ikisi arasında kısa bir kavga çıkar.
III. Kiralık ev arayan Kayserili, Tiryaki ve Zenne birer birer perdeye gelir; Karagöz'ün işe karışmasıyla durum gittikçe karışır.
IV. Karagöz ile Hacivat, ortada bir olay yokken yalnızca bir sözün iki anlamı üzerine uzun uzun atışır.

(Kesitler örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu kesitler oyundaki gerçek akışa göre sıralandığında doğru sıra aşağıdakilerden hangisidir?

12. Geleneksel Türk tiyatrosunun türleri kullandıkları araç ve alan bakımından birbirinden ayrılsa da ortak bir anlayışa dayanır.

I. Oyunun sözü, önceden yazılmış bir metne bağlı kalınarak yinelenir.
II. Kişiler, her oyunda aynı özelliklerle karşımıza çıkan kalıplaşmış tiplerdir.
III. Kişilerin ruhsal çözümlemelerine geniş yer verilir.
IV. Sözün büyük bölümü, oyun sırasında oyuncunun kendisince kurulur.

Buna göre yukarıdakilerden hangileri bu türlerin ortak özelliği sayılabilir?

13. Meddah anlatısıyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Meddah, anlattığı olayı çoğu kez kendi tanık olduğu bir olaymış gibi sunar ve konularını büyük ölçüde şehir yaşamından alır.
II. Anlatının sonunda dinleyiciye olaydan çıkarılması gereken bir ders sunulur.
III. Meddah, ezberlediği yazılı bir metne bağlı kaldığı için anlatısını dinleyicinin ilgisine göre kısaltıp uzatamaz.
IV. Meddah, ağız taklitleriyle farklı yörelerden ve topluluklardan kişileri konuşturur.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

14. Bir öğrenci geleneksel Türk tiyatrosuna ait bazı terimleri, ait oldukları türle şöyle eşleştirmiştir:

- göstermelik → Karagöz
- yeniköy → orta oyunu
- arzbar → Karagöz
- tasvir → orta oyunu
- değnek ve mendil → meddah
- perde gazeli → orta oyunu

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

15. Kış bitip toprağın tava geldiği günlerde köyün gençleri yüzlerini isle karartır, sırtlarına koyun postu geçirip boyunlarına çan asar. Aralarından biri yaşlı bir adamın kılığına girer, bir başkası onun karısı olur. Kalabalık kapı kapı dolaşır; her evden un, yağ, yumurta toplanır. Köy meydanında yaşlı adam bir kavgada "ölür", çevresindekiler ağıt yakar; az sonra adam yeniden ayağa kalkar ve herkes oynamaya başlar. Seyredenlerle oynayanlar arasındaki sınır o gün belirsizleşir; çocuklar bile oyuncuların arasına karışır. (Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçadan hareketle köy seyirlik oyunlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ULAŞILAMAZ?

16. Geleneksel Türk tiyatrosunun Karagöz, orta oyunu ve meddah türleri pek çok yönden birbirine benzer; ancak bazı özellikler yalnız iki türde ortaktır.

Aşağıdaki özelliklerden hangisi Karagöz ve orta oyununda bulunduğu hâlde meddahta BULUNMAZ?

17. (Perdede bir ev. Hacivat kapının önündedir.)

HACİVAT — Evin bir odasını kiraya vereceğim; Karagöz'üm, gelen olursa haber ver.
KARAGÖZ — Haber vereyim de kira bana mı kalacak?
(Perdeye Laz gelir.)
LAZ — Ha bu evun odasi boş midur?
KARAGÖZ — Boş değil, içinde hava var!
(Laz söylenerek çekilir. Ardından Kastamonulu gelir.)
KASTAMONULU — Oda dedin ya, gaz lambası da var mı gari?
HACİVAT — Var efendim, buyurun içeri.
KARAGÖZ — Lamba var ama gaz senden!

(Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada Karagöz oyununun aşağıdaki özelliklerinden hangisi örneklenmemiştir?

18. Perdede yalnız iki tip vardır; ortada ne bir olay başlamış ne de başka kişiler görünmüştür. İkisi uzun uzun atışır: biri ağdalı sözcüklerle konuşur, öteki bu sözleri gündelik anlamlarıyla alıp karşılık verir; tartışma sözün kendisinden doğar, bir işten ya da bir olaydan değil. Atışma bitince asıl olayın kişileri birer birer perdeye gelmeye başlar. (Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada anlatılan bölümle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

19. Perdeye henüz kimse gelmemiştir. Işık yanınca bezin üzerinde tek bir gölge belirir ve şunları söyler:

"Ey bu perdeye bakan, gördüğün renklere aldanma. Burada konuşan, gülen, dövüşen ne varsa bir gölgedir; gölgeyi düşüren el görünmez, ama her gölge o elle kımıldar. Dünya da böyle bir perdedir; perde kalkınca geriye yalnız gölgeyi düşüren kalır."

(Bu konuşma örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu konuşmanın Karagöz oyununun hangi bölümünde yer aldığı ve bu bölümde hangi işlevi üstlendiği aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

20. Meydanın ortasında zurnacılar susunca iki tip karşı karşıya gelir:

— Dün gece bir kayığa bindim, kayık denize değil buluta açıldı. Bulutların arasında bir çarşı vardı; orada bir tavuk aldım, tavuk beni sırtına alıp evime getirdi.
— Ben de o çarşıdaydım; tavuğu sana ben satmıştım.
— Sen satmıştın da neden parasını almadın?
— Uyandım ki elimde para yok, yatağımdayım...

(Bu konuşma örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu konuşmanın ait olduğu bölüm ve geleneksel tür aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?