8genyks sekizgenacademy.com

Divan Edebiyatı Nesir Türleri — Çalışma Kağıdı

Ad Soyad: ______________________ Tarih: 07.10.2026 20 soru AYT Türk Dili ve Edebiyatı

Soru Kitapçığı

Divan Edebiyatı Nesir Türleri — Çalışma Kağıdı

Yazdırma penceresinde "Arka plan grafikleri"ni açık tut

20 soru · gerçek sınav kitapçığı düzeninde · cevap anahtarı son sayfada

Konuya dön

AYT • Türk Dili ve Edebiyatı TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI TESTİ A

Bu testte 20 soru vardır.
Cevaplarınızı kitapçığın sonundaki cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

1. Tanzimat Dönemi'yle birlikte Türk düzyazısında köklü bir değişim yaşanmıştır. Gazetenin yaygınlaşması, yazıların geniş bir okur kitlesine ulaşmasını zorunlu kılmış; bu da anlatımın yeniden düzenlenmesini gerektirmiştir.

Bu değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Secili söyleyiş, düzyazıda önceki yüzyıllardakinden daha da yaygınlaşmıştır. B) Düzyazıda tür sayısı azalmış, boşalan yeri manzum türler doldurmuştur. C) Cümle uzunluğu korunmuş, değişim yalnızca sözcük seçiminde kalmıştır. D) Cümleler kısalmış, noktalama işaretleri düzyazıya girmeye başlamıştır. E) Düzyazı, halka değil yalnızca medrese çevresine seslenmeyi sürdürmüştür.

2. Bir yazma eserde, bir devlet adamının çeşitli kişilere gönderdiği yazılar bir arada ve düzenli biçimde toplanmıştır. Eserin başında bu yazıların, "yazışma usulünü öğrenmek isteyenlere örnek olsun diye" derlendiği belirtilmektedir.

Bu eser, aşağıdaki nesir türlerinden hangisinin örneği sayılır?

A) Münşeat B) Sefaretname C) Vakayiname D) Gazavatname E) Surname

3. Bir edebiyat tarihçisi, divan nesrini amacına ve diline göre üçe ayırdıktan sonra şu değerlendirmeyi yapar: "Gezi ve tarih alanında verilen eserler yer yer söz sanatlarına başvursa da yazarın asıl amacı okuru bilgilendirmektir; bu yüzden bu eserleri, sanat göstermeyi amaçlayan metinlerden ayrı düşünmek gerekir."

Bu değerlendirmeye göre Evliya Çelebi'nin Seyahatname'siyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sanatlı bölümler taşısa da bilgi verme amacıyla orta nesre bağlanır. B) Secili söyleyişleri nedeniyle süslü nesrin başlıca örneği sayılır. C) Halka seslenen dili nedeniyle sade nesrin ürünü olarak değerlendirilir. D) Yazarın gözlemlerini aktarması, onu bir olay kaydı durumuna getirir. E) Konuşma diline yakınlığı, onu Tanzimat düzyazısının öncüsü yapar.

4. Ey tâlib-i cihân! Bu köhne sarâyın bâbında bir dem karâr eyle: bu diyârın gülzârı hazân, bahârı yalan, ikbâli zevâl, devleti hayâldir. Nice şâh gelip geçti bu dergâhtan, nice mâh doğup battı bu hargâhtan; kimi tâc ile gitti, kimi tâziyâne ile.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçadaki anlatım, divan nesrinin aşağıdaki üsluplarından hangisinin özelliklerini taşır?

A) Bilgi aktarmayı amaçlayan, açık ve akıcı orta nesir B) Halka seslenen, süsten uzak tutulmuş sade nesir C) Ses benzerliklerine ve söz sanatlarına dayanan süslü nesir D) Konuşma diline yaklaşan, kısa cümleli Tanzimat nesri E) Olay anlatımını öne çıkaran, tarih diline yakın nesir

5. Bir edebiyat tarihçisi, "Kutadgu Bilig'i yalnızca bir mesnevi olarak okumak eksik kalır; bu eser, içeriği bakımından, sonraki yüzyıllarda düzyazıyla da örnekleri verilecek bir geleneğin ilk halkasıdır." demektedir.

Bu sözde anılan tür ve bu türün temel özelliği aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Menakıbname – Din büyüklerinin olağanüstü sayılan hâllerinin anlatılması B) Vakayiname – Olayların yıl sırası gözetilerek kayda geçirilmesi C) Sefaretname – Elçilikle gidilen ülkede edinilen izlenimlerin aktarılması D) Siyasetname – Devlet yönetimine ilişkin öğütlerin bir araya getirilmesi E) Gazavatname – Savaşların ve akınların ayrıntılarıyla anlatılması

6. Aslen Bursalıdır. Küçük yaşta ilim tahsiline başlamış, sonra İstanbul'a gelip bir medresede ders vermiştir. Şiirde gazeli kasideye yeğlerdi; söyleyişi yumuşak, hayali açıktır. Bir divanı ile bir mesnevisi vardır. Şu beyti, kendisini tanıyanlar arasında hâlâ anılır.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın alındığı eser, divan edebiyatının aşağıdaki nesir türlerinden hangisine örnektir?

A) Gazavatname B) Tezkire C) Sefaretname D) Vakayiname E) Surname

7. Bir gün ulu bir er, şehrin dışındaki dağ yolunda oturmuş, başına toplanan kimselere şöyle demiş: "Kardeşlerim, aç olanı doyurmadan tok olmayı istemek, karanlıkta yürüyüp ışığı kötülemeye benzer. Kim komşusunun derdini bilmezse kendi derdini de bilmez." Bunu işitenler evlerine dönmüş, her biri bir yoksulun kapısını çalmış.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın dili ve anlatımı, divan nesriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?

A) Divan nesrinde olaylar, tanıklığa dayanılarak ve yıl sırasıyla kaydedilir. B) Divan nesrinde yazışma örnekleri, öğrenilmek üzere bir araya getirilir. C) Divan nesrinde şairlerin yaşamı, eserleriyle birlikte tanıtılır. D) Divan nesrinde hükümdara sunulan öğütler ağır bir dille kaleme alınır. E) Divan nesrinde halka seslenen dinî-ahlaki eserler yalın bir dille yazılır.

8. Divan nesriyle ilgili terimler ve anlamları aşağıda eşleştirilmiştir:

I. Münşeat – Bir şairin şiirlerini bir araya topladığı yapıt
II. İnşa – Sanatlı düzyazı, özellikle yazışma yazma sanatı
III. Vakanüvis – Şairlerin yaşamlarını ve şiirlerini tanıtan yazar
IV. Münşi – İnşa sanatıyla yazı yazan, yazışmaları kaleme alan kişi

Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV E) II ve IV

9. Divan nesriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Metinler, bugünkü anlamda paragraf düzenine göre bölümlenmiştir.
II. Uzun cümleler, araya giren yan yargılarla değil sıralı kısa yargılarla kurulur.
III. Sözcük ve tamlama düzeni, Arapça ile Farsçanın kurallarına göre biçimlenebilir.
IV. Noktalama işaretleri kullanılmadığından cümle sınırları söz diziminden sezilir.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

10. Pâdişâh-ı âlem-penâh hazretlerinin fermân-ı şerîfleriyle elçilik hizmetine me'mûr olup memleket-i Françe'ye vardığımızda, kıral-ı mezbûrun vezîri bizi şehrin kapısında istikbâl eyledi. Ertesi gün sarâya da'vet olunduk; sarâyın bahçelerinde fıskıyeler ve havuzlar gördük ki her biri bir âlem idi. Kıral ile mülâkat esnâsında nâme-i hümâyûnu takdîm edip devlet-i aliyyenin dostluk dileğini arz eyledik. Gördüğümüz rasathâne ve dârü'l-fünûnlarını dahi bir bir kaleme aldık ki devlet-i aliyyeye nef'i olsun.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın ait olduğu tür ve bu türü yakın türden ayıran özellik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Seyahatname – Gezilen yerlerin kişisel merakla, yer yer abartılarak anlatılması B) Münşeat – Hükümdar mektubunun örnek olsun diye yazışmalar arasına alınması C) Vakayiname – Devletin önemli olaylarının resmî bir görevlice yıl sırasıyla kaydı D) Sefaretname – Elçilikle gidilen ülkede görülenlerin devlete raporlanması E) Surname – Saraydaki törenlerin ve şenliklerin ayrıntılı biçimde betimlenmesi

11. Aşağıdaki parçalar, divan nesrinin farklı türlerini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir:

I. Şehzâde-i civân-baht hazretlerinin sünnet cemiyyeti için At Meydanı'nda kırk gün kırk gece şenlik olunup esnâf alay alay geçti ve her gece donanmalar yakıldı.

II. Kal'a-i mezbûre bi-inâyetillâh feth olunup sancak burcuna dikildi; bu müjde-i fethin vilâyetlere i'lânı içün işbu nâme yazıldı.

III. Gâzi Bey nice akınlar edip düşman diyârından ganîmet ile döndü; ertesi bahar yine sefere azm eyleyip üç kal'a daha aldı.

IV. O mübârek zât kuru bir ağaca nazar eyledi, ağaç o saat yeşerdi; dervişler bu hâli görüp hayrân kaldılar.

Bu parçaların türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Surname – Fetihname – Gazavatname – Menakıpname B) Surname – Gazavatname – Fetihname – Menakıpname C) Menakıpname – Fetihname – Gazavatname – Surname D) Surname – Fetihname – Gazavatname – Tezkire E) Fetihname – Surname – Menakıpname – Gazavatname

12. XV. yüzyılda Çağatay sahasında yetişen bir sanatçı, düzyazı yapıtlarından birinde Türkçeyi Farsçayla karşılaştırıp Türkçenin anlatım gücünü savunmuş; bir başkasında ise kendi çağındaki şairleri tanıtarak Türk edebiyatında türünün ilk örneğini vermiştir.

Sözü edilen yapıtlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Mecalisü'n-Nefais – Muhakemetü'l-Lugateyn B) Divanü Lügati't-Türk – Mecalisü'n-Nefais C) Muhakemetü'l-Lugateyn – Heşt Behişt D) Muhakemetü'l-Lugateyn – Mecalisü'n-Nefais E) Mizanü'l-Evzan – Mecalisü'n-Nefais

13. Evliya Çelebi'nin Seyahatname'siyle ilgili aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Yapıt on ciltten oluşur.
II. Yazar, gözlemlerini yer yer abartılı bir anlatım ve hayal gücüyle zenginleştirir.
III. Yapıt, secili ve ağır söyleyişiyle süslü nesrin en önemli örneği sayılır.
IV. Yazar, gezdiği yerlerin yalnız tarihî yapılarını anlatmış, halkın gündelik yaşamına yer vermemiştir.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve III B) I ve II C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve IV

14. Bir öğrenci, divan edebiyatının nesir alanındaki yapıtlarını türleriyle eşleştirmek üzere aşağıdaki listeyi hazırlamıştır:

- Heşt Behişt (Sehi Bey) – Tezkire
- Mir'atü'l-Memalik (Seydi Ali Reis) – Seyahatname
- Koçi Bey Risalesi – Siyasetname
- Münşeatü's-Selatin (Feridun Bey) – Tarih
- Tazarruname (Sinan Paşa) – Tezkire

Bu listedeki eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

15. Divan nesri, dil ve anlatım bakımından sade, orta ve süslü olmak üzere üç üsluba ayrılır. Aşağıda bu üslupların örneği sayılan beş yapıt verilmiştir:

- Aşıkpaşazade Tarihi
- Mercimek Ahmet'in Kabusname çevirisi
- Sinan Paşa'nın Tazarruname'si
- Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si
- Veysi'nin Dürretü't-Tac'ı (Siyer)

Bu yapıtlar üsluplarına göre gruplandırıldığında her gruptaki yapıt sayısı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Sade: 2 – Orta: 1 – Süslü: 2 B) Sade: 1 – Orta: 2 – Süslü: 2 C) Sade: 2 – Orta: 2 – Süslü: 1 D) Sade: 3 – Orta: 1 – Süslü: 1 E) Sade: 1 – Orta: 1 – Süslü: 3

16. Bu cihân bir hândır, ömür bir kervândır; gelen konar, konan göçer. Devlet bir rüzgârdır, şöhret bir gubârdır; esen dağılır, dağılan yiter.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçadaki söyleyiş özelliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sözler belirli bir aruz kalıbına göre ölçülmüştür. B) Söz dizimi bozularak vurgulanan öğe öne alınmıştır. C) Cümle içinde ve sonunda ses benzerliğine dayalı bir uyum kurulmuştur. D) Aynı sözcük art arda yinelenerek anlam pekiştirilmiştir. E) Karşıt kavramlar bir arada kullanılarak anlam güçlendirilmiştir.

17. Tanzimat'tan sonra Batı etkisiyle gelişen kimi öğretici türlerin divan nesrinde yakın karşılıkları bulunur; ancak bu karşılıklar kurulurken türlerin konu ve anlatıcı bakımından nitelikleri gözetilmelidir.

Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerin hangisinde divan nesrindeki tür ile yakın karşılığı olan modern tür YANLIŞ eşleştirilmiştir?

A) Tezkire – Biyografi B) Münşeat – Mektup C) Menakıpname – Otobiyografi D) Sefaretname – Gezi yazısı E) Seyahatname – Gezi yazısı

18. Divan edebiyatındaki tezkirelerle ilgili aşağıdaki yargılar ileri sürülmüştür:

I. Şairlerin yaşamları ile şiirlerinden seçilmiş örnekler bir arada verilir.
II. Şairler hakkındaki değerlendirmeleri nedeniyle edebî eleştirinin divan edebiyatındaki ilk izlerini taşır.
III. Anadolu sahasındaki ilk örneği Latifi'nin tezkiresidir.
IV. Şairlerin yanı sıra hattatlar ve din büyükleri gibi başka toplulukları tanıtan tezkireler de yazılmıştır.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve IV

19. Devlet-i aliyyenin nizâmı evvelce kânûn üzre idi; tımar ve zeâmet ehline verilir, sipâhî kendi dirliğinde oturup sefer vaktinde hazır bulunurdu. Şimdi ise dirlikler ehil olmayanlara satılır oldu; sefere kimse varmaz, reâyâ zulümden perîşân olur. Pâdişâhım! Eğer bu fesâd def' olunmazsa mülkün ahvâli dahi beter olur. Çâresi budur ki dirlikler yine ehline verile, rüşvet kapısı kapana ve kadim kânûna riâyet oluna.

(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçanın türünü belirlemede esas alınan özellik ile parçanın türü aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Devletin geçmişteki olaylarının sırasıyla anlatılması – Tarih B) Devlet yönetimindeki bozukluğa çare önerilmesi – Siyasetname C) Hükümdara bir mektupla seslenilmesi – Münşeat D) Bir din büyüğünün öğütlerinin aktarılması – Menakıpname E) Bir savaşa hazırlığın ayrıntılarıyla anlatılması – Gazavatname

20. Divan edebiyatının nesir alanında verdiği ürünlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Yazışma örneklerini bir araya getiren eserler de nesir ürünleri arasındadır. B) Şairlerin yaşamını konu alan eserler, olayları yıl sırasına göre aktarır. C) Savaşları konu alan eserler, olay anlatımına dayanan bir düzyazı geleneği kurar. D) Din büyüklerinin hâllerini anlatan eserler, halkın anlayacağı dille yazılabilmiştir. E) Elçilikle gidilen ülkelerde edinilen izlenimler de düzyazıyla aktarılmıştır.

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI TESTİ BİTTİ.

DİVAN EDEBİYATI NESİR TÜRLERİ — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI

1-D 2-A 3-A 4-C 5-D 6-B 7-E 8-E 9-E 10-D

11-A 12-D 13-B 14-C 15-A 16-C 17-C 18-E 19-B 20-B

8genyks · YKS Hazırlık · sekizgenacademy.com