1. Doğal destanlar sözlü gelenekte, halkın belleğinde oluşur; yapma destanlar ise bir şairin, destan geleneğine bağlı kalarak kendi kurgusuyla yazdığı eserlerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi yapma destanlar arasında yer alır?

2. Beyin oğlu, doğduğu yılın sonunda ata binmiş; sesini duyan düşman atları ürküp geri dönmüş. Yiğitlerin birlikte geremediği yayı tek eliyle germiş, attığı ok karşı yamacın kayasını yarmış. Ordusu yürüyünce ırmaklar bulanmış, kalkan tozu günü örtmüş.
(Bu parça, destan geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada destan kahramanının sunuluşuyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

3. Doğal destanların oluşumunda doğuş, yayılma ve derleme olmak üzere üç aşamadan söz edilir.

Buna göre yayılma aşamasıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

4. Köyün yukarısındaki yan yana iki kayaya yörede 'Kız Kardeşler' denir. Anlatılanlara göre sel bastığı gece sürüsünü kurtarmaya çıkan iki kardeş, suların önünde birbirinin elini bırakmamış; sabah olduğunda yerlerinde bu iki kaya durmaktaymış. Yaşlılar, yağmurdan sonra kayaların uzun süre ıslak kalmasını kardeşlerin ağlaması diye açıklar.
(Bu parça, efsane geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parça, aşağıdaki efsane türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?

5. Bir yörede derleme yapan araştırmacı, kayalıkların arasındaki su kaynağıyla ilgili anlatıyı kaydederken köylülerin 'burada olmuş, dedelerimiz görmüş' dediklerini; anlatılan olağanüstü olaya inanıp inanmadıkları sorulduğunda ise 'anlatılan doğrudur, yeri de bellidir' karşılığını verdiklerini saptar.

Bu saptama, efsanenin hangi özelliğini örneklendirmektedir?

6. Türk destanları, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önce oluşanlar ve sonra oluşanlar olmak üzere iki öbekte ele alınır.

Buna göre aşağıdaki destanlardan hangisi ikinci öbekte yer alır?

7. Yağı geldi, tan yeri kızıl oldu,
Kağan atına bindi, gök gürledi,
Kılıcını çekince dağlar yol verdi,
Kırk yiğit ardı sıra ırmağı geçti.
Ak sakallı yaşlı önlerine çıktı:
— Demirden kapıyı kut açar, dedi.
(Bu parça, destan geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Buna göre,
I. Anlatının nazım biçiminde kurulması
II. Anlatıcının kendi duygu ve düşüncelerini öne çıkarması
III. Olayların, ulusun tamamını ilgilendiren bir savaş çevresinde geçmesi
IV. Kişilerin iç dünyasının çözümlenerek verilmesi
yukarıdakilerden hangileri bu parçanın taşıdığı destan özelliklerindendir?

8. Anlatılanlara göre yeryüzü baştan başa suymuş. Gökten inen bir kuş, suyun üstünde günlerce dönüp durmuş; sonunda dipten çıkardığı bir avuç toprağı suya bırakınca ilk kara parçası oluşmuş. O adada yaşayanlar bugün de sabah ilk uçan kuşu görmeden tarlaya çıkmazmış.
(Bu parça, efsane geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Buna göre,
I. Anlatının, bugün sürdürülen bir davranışın kaynağını açıklaması
II. Bir varlığın ortaya çıkışının olağanüstü ögelerle anlatılması
III. Bir ulusun tarihindeki büyük bir olayın konu edilmesi
IV. Anlatının kalıplaşmış bir tekerlemeyle açılması
yukarıdakilerden hangileri bu parçanın taşıdığı efsane özelliklerindendir?

9. Bir destan kahramanıyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

• Ölümü üzerine söylenen sagunun dörtlükleri Divanü Lügati't-Türk'te yer alır.
• İran destanında Türklerin hükümdarı Afrasiyab adıyla anılır.
• İranlılarla yapılan savaşların kahramanıdır.

Bu kahramanın adını taşıyan destan ile destanın ait olduğu Türk topluluğu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

10. Anlatılanlara göre yaylada sürüsünü yitiren bir çoban, üç gün üç gece kuzularını çağırmış. Sesi kısılınca Tanrı'ya yakarmış, "Beni öyle bir kuş eyle ki sesim hiç kesilmesin." demiş ve bir kuşa dönüşmüş. Bugün akşam karanlığında yamaçlarda "kuzu... kuzu..." diye öten kuşun o çoban olduğuna inanılır; yörede bu kuşu avlayanın sürüsüne bereket gelmeyeceği söylenir.

(Bu parça, efsane geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parça, aşağıdaki efsane türlerinden hangisine örnektir?

11. Destanla efsane; uzunluk, anlatım biçimi ve konu bakımından karşılaştırıldığında bu iki türün özellikleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

12. Irmağın buzu çatlıyordu gece,
köylüler sırtında taşıyordu cephaneyi,
adları yazılmadı hiçbir taşa.
Ben o geceyi dedemden dinledim,
şimdi sözcüklerle örüyorum yeniden;
her dizem bir sandık, her sandık bir can.

(Bu dizeler örneklendirmek üzere yazılmıştır.)

I. Şairin kendi bakışını ve yaratma sürecini anlatıya katması
II. Ulusun tamamını ilgilendiren bir olaya dayanması
III. Kuşaklar boyunca sözlü aktarımla biçimlenmeden tek bir şairin elinden çıkması
IV. Manzum biçimde kurulması

Ulusun yakın tarihindeki bir savaşı konu edinen bir şiirden alınmış gibi düzenlenen bu dizelerde, yukarıdakilerden hangileri onu doğal destanlardan ayırır?

13. Destan türüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

14. Dünya destanlarıyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. On yıl süren bir kentin kuşatmasının son yılında geçer ve bir kahramanın öfkesini konu edinir.
II. Yakın dostunun ölümünden sonra ölümsüzlüğü aramaya çıkan bir hükümdarın serüvenini anlatır; çivi yazılı tabletlerde korunmuştur.
III. Rüstem adlı kahramanın serüvenlerini de içeren bu destan, bir ülkenin hükümdarlarının tarihini anlatır.
IV. Bir derleyicinin halk ozanlarından topladığı şiirlerin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

Bu bilgilerin ilgili olduğu destanların ait olduğu uluslar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

15. Kasabanın çarşısındaki eski çeşmenin yanında küçük bir türbe vardır. Anlatılanlara göre kasabayı kuşatan düşmana karşı savaşan bir akıncı beyi, başı kesildiği hâlde atının üstünde buraya kadar gelmiş, çeşmenin başında düşüp ölmüş. Kasabalılar türbenin önünden geçerken selam verir; çeşmenin suyunun hiç kesilmemesini bu beyin hatırına bağlar.

(Bu parça örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

I. Bir savaş kahramanının konu edilmesi
II. Kısa, tek olaya dayanan bir düzyazı olması
III. Anlatının belli bir yere bağlanıp bugün de gerçek sayılması
IV. Kahramanın olağanüstü bir güç göstermesi

Yukarıdakilerden hangileri bu anlatının destan değil efsane sayılmasını sağlar?

16. Türk destanlarında kurt; kimi zaman topluluğun atası, kimi zaman yol gösterici olarak karşımıza çıkar.

• Oğuz Kağan Destanı
• Göç Destanı
• Bozkurt Destanı
• Şu Destanı
• Ergenekon Destanı
• Alp Er Tunga Destanı
• Türeyiş Destanı

Bu destanlardan kaç tanesinde kurt motifi yer alır?

17. Türk destanları, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önce ve sonra oluşanlar olarak iki öbekte ele alınır. Oğuz Kağan, Bozkurt, Ergenekon, Türeyiş ve Göç gibi ilk öbekteki destanların ortak motifleri, onları ikinci öbekten ayırır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi ilk öbekteki destanlarda karşılaşılan bir motif OLAMAZ?

18. Tarihî kaynaklarda bir Türk topluluğunun kıtlık ve iç karışıklıklar sonucunda yurdunu bırakıp göç ettiği bilgisi yer alır. Aynı göç, bu topluluğun destanında yurdun bereketini sağlayan kutlu bir kayanın yabancılara verilip parçalanmasına, ardından bütün canlıların feryat etmesine bağlanarak anlatılır.

Bu karşılaştırma, destan türünün hangi özelliğini örneklendirmektedir?

19. Türk destanları ile ait oldukları Türk toplulukları ya da devletleri aşağıda eşleştirilmiştir:

• Oğuz Kağan Destanı – Hun
• Ergenekon Destanı – Uygur
• Göç Destanı – Uygur
• Türeyiş Destanı – Göktürk
• Bozkurt Destanı – Göktürk
• Satuk Buğra Han Destanı – Gazneli
• Manas Destanı – Kırgız

Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

20. Destanlar, sözlü gelenekte oluşan doğal destanlar ve bir şairin destan geleneğine bağlı kalarak kendi kurgusuyla yazdığı yapma destanlar olarak iki öbekte incelenir.

• İlyada
• Kalevala
• Aeneis
• İlahi Komedya
• Gılgamış
• Kuvâyi Milliye
• Kurtarılmış Kudüs
• Mahabharata
• Nibelungen

Bu eserlerden kaç tanesi doğal destandır?