1. Bir solunum yolu rahatsızlığı olan astımın atağı sırasında bronşları saran düz kaslar kasılır, bronş çeperi şişer ve olağandan çok mukus salgılanır.
Buna göre astım atağı sırasında öncelikle aşağıdakilerden hangisi beklenir?

2. Akciğer alveolleri ile bunları saran kılcal damarlar arasındaki gaz alışverişi, oksijen ve karbondioksitin iki ortamdaki kısmi basınçlarının birbirinden farklı olmasına dayanır.
Bu alışverişle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

3. Solunum sisteminin sağlıklı yapısının korunmasına yönelik şu öneriler veriliyor:
I. Tütün ürünlerinden ve bu ürünlerin dumanının bulunduğu ortamlardan uzak durulmalıdır.
II. Toz ve kimyasal buhar yoğunluğu yüksek iş ortamlarında koruyucu maske kullanılmalıdır.
III. Soğuk havalarda soluk ağızdan değil burundan alınmalıdır.
Bu önerilerden hangileri, doğrudan akciğerlerdeki gaz değişim yüzeyinin yıkıma uğramasını önlemeye yöneliktir?

4. Deniz düzeyinden çok yüksekte kurulmuş bir kampta haftalarca kalan sağlıklı bir grupta, birkaç hafta sonunda birim hacimdeki eritrosit sayısının ve kandaki hemoglobin miktarının belirgin biçimde arttığı belirlenmiştir.
Bu değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

5. Uzun süreli sigara kullanımına bağlı gelişen bir rahatsızlıkta alveol duvarları yıkıma uğrar ve komşu alveoller birleşerek daha büyük boşluklar oluşturur. Bu kişilerde akciğerlere giren hava hacmi normale yakın ölçüldüğü hâlde kanın oksijen doygunluğu düşüktür.
Bu bulguların nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

6. Karbonmonoksit, hemoglobine oksijenden çok daha güçlü bağlanan renksiz ve kokusuz bir gazdır. Bacası tıkanmış bir sobanın bulunduğu kapalı odada uzun süre kalan bir kişide, dakikadaki solunum hareketi sayısı ve alveollerdeki oksijenin kısmi basıncı normal ölçüldüğü hâlde dokularda oksijen yetersizliği geliştiği belirlenmiştir.
Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

7. Şemada, doku hücrelerinde üretilen karbondioksitin kanla akciğerlere taşınmasında izlenen başlıca yol verilmiştir.
Bu yola göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

8. Kanda oksijen büyük ölçüde hemoglobine bağlı olarak taşınır. Hemoglobinin oksijeni bağlaması ya da bırakması, bulunduğu ortamın oksijen kısmi basıncının yanı sıra başka koşullardan da etkilenir. Yoğun kasılan bir iskelet kasında, kas hücrelerinin artan oksijen gereksinimi bu koşullardaki değişimlerle karşılanır.
Hemoglobinden oksijen ayrılmasını en çok kolaylaştıran doku koşulları (karbondioksit kısmi basıncı — pH — sıcaklık) aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

9. Dinlenme hâlindeki bir bireyde dakikadaki solunum sayısı 12, her solukta alınan hava hacmi 500 mL'dir. Bu bireyin soluduğu havada hacimce %21 oksijen, verdiği havada ise hacimce %16 oksijen ve %4 karbondioksit bulunmaktadır. Soluk alınan ve verilen hava hacimleri eşit kabul edilmektedir.
Buna göre bu bireyin akciğerlerinden kana bir dakikada geçen oksijen hacmi kaç mL'dir?

10. Tam doygun durumdaki 100 mL kan, hemoglobine bağlı olarak 20 mL oksijen taşımaktadır. Bir sporcunun akciğerlerinden ayrılan kanın hemoglobin doygunluğu %98'dir. Bu kan, dinlenme hâlindeki bir kastan %75 doygunlukla, yoğun kasılan bir kastan ise %30 doygunlukla dönmektedir.
Buna göre 100 mL kanın yoğun kasılan kasa bıraktığı oksijen, dinlenme hâlindeki kasa bıraktığından kaç mL fazladır?

11. Dinlenme hâlindeki sağlıklı bir insanın vücudunda üç farklı yerde ölçülen oksijen ve karbondioksit kısmi basınçları (mmHg) şöyledir:
• K: oksijen 40 · karbondioksit 46
• L: oksijen 104 · karbondioksit 40
• M: oksijen 20 · karbondioksit 52
Ölçüm yerleri; alveol havası, doku hücreleri, akciğer atardamarındaki kan ve akciğer toplardamarındaki kan arasından seçilmiştir.
Buna göre K, L ve M ölçüm yerleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

12. Sağlıklı bir bireyde akciğerlerden ayrılan her 100 mL kan 20 mL oksijen taşımaktadır. Bu bireyde dinlenme hâlinde kalp dakikada 5 L kan pompalamakta ve dokulardan dönen her 100 mL kanda 16 mL oksijen kalmaktadır. Yoğun egzersiz sırasında kalbin dakikada pompaladığı kan 15 L'ye çıkmakta, dokulardan dönen her 100 mL kanda ise 4 mL oksijen kalmaktadır. Akciğerlerden ayrılan kanın oksijen içeriği iki durumda da aynıdır.
Buna göre egzersiz sırasında dokulara bir dakikada bırakılan oksijen miktarı, dinlenme hâlindekinin kaç katıdır?

13. Bir öğrenci, solunum gazlarının kanda taşınmasıyla ilgili defterine şu notları almıştır:
I. Oksijenin büyük bölümü alyuvarlarda hemoglobine bağlanarak oksihemoglobin hâlinde taşınır.
II. Karbondioksitin büyük bölümü hemoglobine bağlanarak taşınır; bikarbonat iyonu olarak taşınan payı küçüktür.
III. Karbon monoksit hemoglobine oksijenden daha güçlü bağlanır ve hemoglobinden kolay ayrılmaz.
IV. Plazmada çözünmüş olarak taşınan oksijen miktarı, hemoglobine bağlı taşınan oksijen miktarından fazladır.
Öğretmen bu notlardan bazılarının bilimsel olarak yanlış olduğunu belirtmiştir.
Buna göre öğrencinin hangi notlarını düzeltmesi gerekir?

14. Tabloda, sağlıklı bir bireyin kanında oksijen ve karbondioksitin taşınma biçimleri ile bu biçimlerin toplam içindeki payları verilmiştir. Dinlenme hâlindeki bu bireyde dokulardan akciğerlere bir dakikada 200 birim karbondioksit taşınmaktadır.
Bu karbondioksitin plazma içinde taşınan bölümü, hemoglobine bağlı olarak taşınan bölümünden kaç birim fazladır?

15. Tam doygun hemoglobin içeren 100 mL kan, hemoglobine bağlı olarak 20 mL oksijen taşıyabilmektedir. Sağlıklı bir bireyin akciğerlerden ayrılan kanında hemoglobinin oksijen bağlama yerlerinin %95'i oksijenle doludur. Karbon monoksit soluyan bir bireyde ise bu yerlerin %40'ı karbon monoksitle kapanmış, karbon monoksitle kapanmayan yerlerin de %95'i oksijenle dolmuştur.
Buna göre akciğerlerden ayrılan 100 mL kanda hemoglobine bağlı taşınan oksijen, karbon monoksit soluyan bireyde sağlıklı bireydekinden kaç mL azdır?

16. Grafikte, sağlıklı bir bireyin kanındaki hemoglobinin oksijene doygunluğunun, oksijenin kısmi basıncına göre değişimi verilmiştir. Deniz düzeyinde akciğer alveollerinde oksijenin kısmi basıncı yaklaşık 100 mmHg iken, yüksek bir dağ tırmanışı sırasında bu değer yaklaşık 70 mmHg'ye inmektedir.
Bu grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

17. Uzun süre sigara kullanan bir bireyin solunum sisteminde ve kanında görülebilecek bazı değişiklikler şunlardır:
I. Soluk borusu ve bronşları döşeyen epiteldeki sillerin hareketi yavaşlar; mukus ve toz parçacıkları hava yollarında birikme eğilimi gösterir.
II. Dumandaki karbon monoksit hemoglobine bağlanarak kanın oksijen taşıma kapasitesini düşürür.
III. Dumandaki zararlı maddeler akciğer kanseri gelişme riskini artırır.
IV. Bronşçuk çeperindeki düz kaslar gevşeyerek hava yolları genişler ve hava akışı kolaylaşır.
Bu değişikliklerden hangileri sigara kullanımıyla ilişkilendirilebilir?

18. Alyuvarlarda bulunan karbonik anhidraz enzimi, karbondioksitin suyla birleşerek karbonik asit oluşturması ve bu tepkimenin tersi yönünde gerçekleşen dönüşümü hızlandırır. Bir bireyde bu enzimin etkinliğinin bir ilaç nedeniyle belirgin biçimde azaldığı varsayılıyor.
Bu durumla ilgili şu öngörüler ileri sürülüyor:
I. Doku kılcallarından geçen alyuvarlarda bikarbonat iyonu oluşum hızı azalır.
II. Dokularda karbondioksit birikme eğilimi artar.
III. Hemoglobinin akciğerlerde oksijen bağlama yeteneği ortadan kalkar.
IV. Akciğer kılcallarında bikarbonat iyonundan karbondioksit oluşumu da yavaşlar.
Bu öngörülerden hangileri doğrudur?

19. Akciğerlerde alveol havası ile alveolleri saran kılcal damarlara gelen kan arasındaki oksijen difüzyonunun hızı, iki ortam arasındaki oksijen kısmi basıncı farkıyla doğru orantılı kabul edilmektedir.
Deniz düzeyinde yaşayan bir bireyde alveol havasındaki oksijen kısmi basıncı 100 mmHg, alveollere gelen kanınki 40 mmHg'dir. Bu birey yüksek bir dağa çıktığında alveol havasındaki oksijen kısmi basıncı 70 mmHg'ye düşmekte, alveollere gelen kanınki ise 40 mmHg'de kalmaktadır.
Buna göre yüksek dağda alveollerden kana oksijen difüzyonunun hızı, deniz düzeyindekinin yüzde kaçıdır?

20. Solunum sistemi rahatsızlıklarında sorunun ortaya çıktığı yer ve biçim, gaz alışverişini farklı yollarla aksatır. Kimi rahatsızlıkta hava alveollere ulaşmakta zorlanır, kimisinde ise hava alveollere ulaşsa da alışveriş yüzeyi işlevini yitirir.
Bir solunum sistemi rahatsızlığı ile bu rahatsızlıkta görülen temel değişiklik aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?