Örtü Doku — Çalışma Kağıdı

1. Yaprak yüzeyini örten epidermis, tek sıra hâlinde dizilmiş ve ışığı geçiren hücrelerden oluşur. Epidermisin bu yapısı yaprağa aşağıdakilerden hangisini sağlar?

A) Yaprağın dış ortamdan su ve mineral emebilmesini B) Yaprağın enine kalınlaşarak dayanıklılık kazanmasını C) Işığın, yaprağın iç katmanlarındaki hücrelere ulaşabilmesini D) Epidermis hücrelerinin kendi organik besinini üretebilmesini E) Yaprağın büyümesini sağlayan hücrelerin üretilmesini

2. Bitkilerin yaprak ve gövde yüzeyindeki tüyler koruma, su kaybını azaltma ya da emilim gibi farklı görevler üstlenir. Aşağıdakilerden hangisi bu tüylerin ortak özelliğidir?

A) Ölü hücrelerden oluşup çeperlerinde süberin taşımaları B) Gaz alışverişini sağlayan açıklıklar taşımaları C) Epidermis hücrelerinden gelişmiş olmaları D) Su ve mineral iletimini doğrudan üstlenmeleri E) Çeperlerinde lignin biriktirerek destek sağlamaları

3. Şemada iki örtü doku tipinin bazı özellikleri karşılaştırılmıştır. Buna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

A) Gaz geçişini sağlayan açıklıklar, iki dokuda da bekçi hücreleri arasındadır. B) Kütikula ile süberin çeperde biriktiğine göre ikisi de suda çözünür. C) İki örtü doku aynı organda bulunduğundan biri ötekinin yerini alamaz. D) Hücreleri ölü olan bir örtü doku da yüzeyi korumayı sürdürür. E) Kütikulanın biriktiği yüzeyde su kaybı arttığından epidermis sık yenilenir.

4. Şemada çok yıllık bir bitkinin gövdesinde örtü dokuda görülen değişim verilmiştir. Bu değişimin bitkiye sağladığı yarar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gövdenin yüzeyindeki hücrelerin kloroplast kazanarak fotosentez yapmaya başlaması B) Kalınlaşan gövdenin su kaybına karşı geçirimsiz bir katmanla kaplanması C) Gövdenin su ve mineral iletim kapasitesinin belirgin biçimde artması D) Yüzeydeki stoma sayısının artarak gaz alışverişinin hızlanması E) Gövdenin boyca uzamasının kesintisiz olarak sürdürülmesi

5. Çok yıllık bir ağacın gövdesinin yaşlanan bölümlerinde epidermisin yerini mantar doku alır. Bu bölümlerde gaz alışverişinin sürmesi aşağıdakilerden hangisiyle sağlanır?

A) Mantar dokuyu oluşturan hücrelerin arasında bekçi hücrelerinin yer almasıyla B) Mantar doku üzerinde gevşek hücrelerden oluşan kovucukların bulunmasıyla C) Süberinli çeperin gazları geçirerek su kaybını engellemesiyle D) Epidermisin mantar dokunun altında canlı kalarak stoma taşımasıyla E) İletim borularının hava taşıyarak dokuya oksijen iletmesiyle

6. Bir yaprağın yüzeyinde ince bir çizik açılmış; birkaç gün sonra yalnız çizik boyunca mantar enfeksiyonu geliştiği, yaprağın çizilmemiş bölümlerinde enfeksiyon görülmediği belirlenmiştir. Bu gözlem epidermisin hangi özelliğiyle açıklanır?

A) Hücrelerinin bölünerek zedelenen bölgeyi kısa sürede onarabilmesi B) Yüzeyindeki gaz açıklıklarının mikroorganizmaları dışarı atması C) Hücrelerinin ölü olması nedeniyle enfeksiyona elverişsiz olması D) Hücrelerinin boşluksuz dizilerek kesintisiz bir engel oluşturması E) Çeperlerinde biriken süberinin mikroorganizmaları eritmesi

7. Bir öğrenci, odunsu bir gövdenin genç bölümünü örten epidermis ile yaşlı bölümünü örten mantar dokuyu (periderm) aşağıdaki yedi özellik bakımından karşılaştıracaktır:
1. Yüzeyi oluşturan hücrelerin olgunlukta canlı olması
2. Yüzey hücrelerinin çeperinde süberin birikmesi
3. Yüzeyin kütikula ile örtülü olması
4. Gaz alışverişine olanak tanıyan açıklıklar bulundurması
5. Bitkiyi su kaybına ve mikroorganizmalara karşı koruması
6. Emici tüy oluşturabilmesi
7. Hücrelerinin aralarında boşluk bırakmadan sıkı dizilmiş olması
Bu özelliklerden kaç tanesi iki örtü dokusunun ORTAK özelliğidir?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

8. Tabloda üç bitki türünün yapraklarından elde edilen örtü doku verileri gösterilmiştir. Bu verilere göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

A) L'nin stoma sayısının çok olması, kurak ortama daha dayanıklı olduğunu gösterir. B) Kütikulası kalın olan K'de gaz alışverişi kütikula üzerinden yapılır. C) M'nin stomaları alt yüzde bulunduğundan yaprakları su altında gelişir. D) Üç türde kütikula kalınlığı ile stoma sayısı birbirinden bağımsız değişir. E) K'nin yaprakları, su kaybını sınırlama bakımından L'ninkinden üstündür.

9. Stomaları açık olan bir yaprağın epidermisinden alınan ince bir parça, hücre içinden daha yoğun bir şeker çözeltisine konduğunda stomaların kısa sürede kapandığı görülmüştür. Aynı parça yeniden saf suya alındığında stomalar tekrar açılmıştır. Deney boyunca ışık ve sıcaklık sabit tutulmuştur.
Bu deneyin sonucuna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Stomaların açılıp kapanması, bekçi hücrelerinin sayısındaki değişimle sağlanır. B) Bekçi hücreleri su kaybettiğinde şişerek stoma açıklığını daraltır. C) Yoğun şeker çözeltisi bekçi hücrelerini öldürerek stomaları kapatmıştır. D) Stoma açıklığının genişliği, bekçi hücrelerinin turgor basıncına bağlıdır. E) Stomaların açık kalması için ışığın bulunması tek başına yeterlidir.

10. Çok yıllık odunsu bir bitkinin gövdesi kalınlaştıkça örtü dokusunda şu olaylar gerçekleşir:
I. Epidermisin altındaki canlı hücrelerin bölünme yeteneği kazanarak mantar kambiyumunu oluşturması
II. Mantar kambiyumunun dış tarafına yeni hücreler vermesi
III. Dışa verilen hücrelerin çeperinde süberin birikmesi ve hücrelerin ölmesi
IV. Dışta kalan epidermisin su ve besin alamayarak parçalanıp dökülmesi
Bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) II – I – III – IV B) I – III – II – IV C) IV – I – II – III D) I – II – III – IV E) I – II – IV – III

11. Yaprak yüzeyini örten kütikula, su moleküllerinin yanı sıra karbondioksit ve oksijenin geçişini de büyük ölçüde engeller. Buna karşın yaprakların fotosentez yapabilmesi, örtü dokunun aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle açıklanır?

A) Kütikulanın yaprağın alt yüzünde tümüyle bulunmamasıyla B) Epidermis hücrelerinin kloroplast taşıyarak fotosentez yapmasıyla C) Mantar dokudaki kovucukların yaprak yüzeyinde de yer almasıyla D) Örtü tüylerinin arasından gaz geçişinin sağlanmasıyla E) İki bekçi hücresi arasında açıklık bırakan yapıların bulunmasıyla

12. Bir öğrenci, örtü dokuya ait bazı yapıları açıklamalarıyla aşağıdaki gibi eşleştirmiştir:
I. Kök emici tüyü – epidermis hücresinin toprağa doğru uzantısı
II. Bekçi hücresi – özelleşmiş bir epidermis hücresi
III. Kovucuk (lentisel) – yaprak epidermisinde bulunan gaz alışverişi açıklığı
IV. Kütikula – epidermis hücrelerinin salgıladığı mumsu tabaka
V. Süberin – mantar hücreleri öldükten sonra çeperlerine çöken madde
VI. Stoma açıklığı – iki bekçi hücresi arasında kalan boşluk
VII. Mantar kambiyumu – mantar hücrelerini oluşturan, bölünebilen hücre tabakası
VIII. Kütikula – kök emici tüylerinin yüzeyini örten kalın mumsu tabaka
IX. Salgı tüyü – epidermis hücrelerinden gelişen, madde salgılayan yapı
Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?

A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 E) 8

13. Bir yaprağın yüzey alanı 4 cm²'dir. Bu yaprağın alt yüzünde 1 mm²'lik alanda ortalama 250, üst yüzünde 1 mm²'lik alanda ortalama 50 stoma bulunmaktadır. Her stomanın açıklığı iki bekçi hücresiyle çevrilidir.
Buna göre bu yaprağın iki yüzündeki epidermiste toplam kaç ×10⁵ bekçi hücresi bulunur?

A) 0,24 B) 1,0 C) 1,2 D) 2,0 E) 2,4

14. Bir yaprağın alt epidermisi soyularak mikroskopta incelenmiştir. Epidermis hücrelerinin çoğunda kloroplast görülmemiş; yalnız çiftler hâlinde bulunan ve aralarında bir açıklık bırakan bazı hücrelerde kloroplast bulunduğu gözlenmiştir.
Bu gözleme göre,
I. Kloroplastlı hücreler, özelleşmiş epidermis hücreleridir.
II. Kloroplastlı hücreler fotosentez yapabilir.
III. Kloroplastlı hücreler, epidermisin altındaki mezofil dokusuna aittir.
IV. Epidermis hücrelerinin çoğu kloroplast taşımadığından epidermiste hiçbir şekilde fotosentez gerçekleşmez.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV

15. Mantar meşesinin gövde kabuğundan elde edilen mantar, şişe tıpası ve yalıtım malzemesi yapımında kullanılır.
Mantar dokunun bir özelliği ile bu özelliğin yapısal nedeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

A) Su geçirmemesi – Yüzeyinin kalın bir kütikula ile örtülü olması B) Hafif olması – Hücre çeperlerinin ligninle kalınlaşmış olması C) Su geçirmemesi – Hücrelerinin canlı kalıp suyu kofullarında tutması D) Gaz geçirebilmesi – Yüzeyinde bekçi hücreli stomalar bulunması E) Su geçirmemesi – Hücre çeperlerinde süberin birikmiş olması

16. Genç yaprakları gelişmekte olan bir bitkide, epidermis hücrelerinin salgı etkinliğini baskılayan bir madde uygulanmıştır. Uygulama yapılan yapraklarda yüzeydeki mumsu tabakanın kalınlaşmadığı, yaprak büyüdükçe bu tabakada çatlaklar oluştuğu görülmüştür. Bu bulgular aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A) Yüzeydeki mumsu tabakanın, altındaki canlı hücrelerin salgısıyla oluştuğunu B) Mumsu tabakanın, epidermis hücreleri öldükten sonra çeperde biriktiğini C) Epidermis hücrelerinin salgı etkinliği durunca kendilerinin de öldüğünü D) Mumsu tabakanın yaprak büyüdükçe kendiliğinden genişleyen bir katman olduğunu E) Mumsu tabakanın, yaprağın gaz alışverişini sağlayan yapıları oluşturduğunu

17. Bir bitkinin kök ucuna yakın bölgesinde, epidermis hücrelerinin toprağa doğru ince ve uzun çıkıntılar oluşturduğu, bu bölgede kütikulanın bulunmadığı belirlenmiştir. Bu bulgulara dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Çıkıntılar epidermisin bir parçasıdır; kütikulasızlık su alınmasını kolaylaştırır. B) Çıkıntılar epidermisten ayrı bir doku olduğundan iletim dokusu sayılır. C) Bu bölgede kütikula bulunmaması, kök epidermisinin ölü hücrelerden oluştuğunu gösterir. D) Çıkıntılar çok hücreli olduğundan yüzeyi genişleterek emilimi artırır. E) Bu bölgede gaz alışverişinin kovucuklarla yapılması gerekir.

18. Kışın yapraklarını döken bir ağacın genç dallarının yapraklarında stomalar, yaşlı gövde kabuğunda ise kovucuklar (lentiseller) bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi stomaları kovucuklardan AYIRAN bir özelliktir?

A) Bitki ile atmosfer arasında gaz alışverişine olanak vermesi B) Açıklığın genişliğinin, çevreleyen hücrelerin turgoruyla ayarlanması C) Açıklıktan bitkinin su buharı kaybedebilmesi D) Bitkinin örtü dokusu üzerinde yer alması E) Yapraklar döküldükten sonra kışın da gaz alışverişini sürdürmesi

19. Farklı ortamlarda yaşayan üç bitkinin yaprak örtü dokusunda şu özellikler belirlenmiştir:
• K (bütünüyle su altında yaşar): kütikula çok ince, stoma yok
• L (yaprakları su yüzeyinde yüzer): stomalar yalnız yaprağın üst yüzünde
• M (çölde yaşar): kütikula kalın, stomalar yaprak yüzeyindeki çukurların dibinde
Bu bitkilerle ilgili olarak,
I. K'de gaz alışverişi, epidermis yüzeyinden sudaki gazlarla doğrudan difüzyonla yapılır.
II. L'de stomaların üst yüzde bulunması, gaz alışverişinin havayla yapılmasını sağlar.
III. M'de stomaların çukurlarda bulunması, stomanın çevresinde nemli bir hava tabakası tutarak su kaybını azaltır.
IV. K'de kütikulanın ince olması, su kaybını artırarak bitkiye zarar verir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) I, II ve III B) I ve II C) II ve III D) I, III ve IV E) II, III ve IV

20. Bir patates yumrusu kesilmiş ve kesik yüzeyi nemli, ılık bir ortamda birkaç gün bekletilmiştir. Bu sürede kesik yüzeyin altında yeni bir koruyucu katman oluştuğu, katmanın hücre çeperlerinde süberin bulunduğu ve yumrunun su kaybının belirgin biçimde azaldığı görülmüştür.
Bu gözlemlerle ilgili olarak,
I. Katmanı oluşturan hücreler, kesiğin altındaki canlı parankima hücrelerinin bölünme yeteneği kazanmasıyla oluşmuştur.
II. Süberinli çeperler su geçişini kısıtlayarak yumrunun su kaybını azaltır.
III. Katman, kesik yüzeyde yeni epidermis hücreleri ve kütikula oluşmasıyla meydana gelmiştir.
IV. Katman, kesik yüzeydeki ölü hücrelerin çeperlerine süberin çökmesiyle oluşmuştur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) I, II ve IV

Örtü Doku — Çalışma Kağıdı

Örtü Doku — Çalışma Kağıdı

ÖRTÜ DOKU — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI