İletim Doku — Çalışma Kağıdı

1. Bir bitkinin gövdesinden alınan enine kesitte, iletim demetinin bir bölümündeki hücrelerin çekirdek ve sitoplazma taşımadığı, çeperlerinin kalın ve ligninli olduğu, uç çeperlerinin ise eriyerek kesintisiz bir boru oluşturduğu görülmüştür.
I. Çeperdeki lignin bu hücrelere dayanıklılık kazandırır.
II. Bu hücrelerin çeperi, hücreler henüz canlıyken oluşturulmuştur.
III. Bu hücreler bölünerek yeni iletim hücreleri üretir.
Buna göre yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

2. Bir bitkide topraktan alınan su ve minerallerin iletim dokuyla taşınmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Yaprakta üretilen organik madde de bu borularla köke iletilir. B) Taşımanın sürmesi için bu borulardaki hücrelerin canlı olması gerekir. C) Taşınan mineraller, kalburlu levhalardan geçerek ilerler. D) Su, yapraklardaki terlemenin oluşturduğu çekimle yükselir. E) Yaprağa ulaşan su, aynı borularla köke geri gönderilir.

3. Aşağıdaki tabloda bir bitkiden alınan üç iletim hücresine ait gözlem verileri yer almaktadır. Bu verilere göre hangi çıkarım yapılabilir?

A) M'nin çeperinde lignin bulunmaması, bu hücrenin olgunlukta ölü olduğunu gösterir. B) K, L'den daha geniş bir kanal oluşturduğundan su iletiminde daha etkilidir. C) K ve L çekirdeksiz olduğuna göre bu hücrelerde organik madde taşınır. D) L'nin uç çeperleri tümüyle erimediğinden bu hücre iletim yapamaz. E) M'nin delikli levhası, suyun iki yönde taşınmasını sağlar.

4. Ksilemi oluşturan hücrelerin olgunlaştıklarında çekirdek, sitoplazma ve organellerini yitirmesi, su iletimi bakımından aşağıdakilerden hangisini sağlar?

A) Suyun bir hücreden ötekine hücre zarından geçerek iletilmesini B) Taşınan suya yaprakta üretilen organik maddenin karışmasını C) Hücre çeperindeki ligninin çözünerek borunun genişlemesini D) Borudaki suyun yaprağa ulaştıktan sonra köke geri dönmesini E) Boru içinin boşalarak suyun akışına karşı direncin azalmasını

5. İlkbaharda, kökünde nişasta depolamış bir ağacın yaprakları henüz açmamışken tomurcuklarının geliştiği; yaz ortasında ise yapraklarda üretilen organik maddenin kökte depolandığı belirlenmiştir. Bu iki gözlem birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Su ve mineral taşıyan doku, mevsime göre taşıma yönünü değiştirir. B) İlkbahardaki yukarı taşıma, su ve minerallerin iletildiği borularla yapılmıştır. C) Organik madde taşıyan doku yalnız yaprak varken çalışır. D) İletim dokularda taşıma yönü, hücrelerin canlı olup olmamasıyla belirlenir. E) Organik madde taşıyan doku, gereksinime göre yukarı ya da aşağı iletim yapar.

6. Tabloda bir bitkinin iki iletim dokusundaki taşıyıcı hücrelerin bazı özellikleri karşılaştırılmıştır. Buna göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

A) Çekirdek taşımayan bir iletim hücresi, bu nedenle ölü sayılmaz. B) Ligninli çeper, hücrenin ölmesinden sonra taşımayı olanaksız kılar. C) Lignin bulunmayan dokuda taşıma, hücrelerin canlılığından bağımsızdır. D) Sitoplazması bulunan taşıyıcı hücre, çekirdeğini yeniden oluşturabilir. E) Çekirdeğin bulunmaması, taşımanın hücre çeperi boyunca yapıldığını gösterir.

7. Basınç-akış modeline göre olgun bir yapraktan (kaynak) gelişmekte olan bir köke (havuz) organik madde taşınırken şu olaylar gerçekleşir:
I. Kaynakta şekerin kalburlu borulara yüklenmesi
II. Komşu ksilemden kalburlu borulara osmozla su girmesi
III. Kalburlu borularda basıncın artması ve öz suyunun havuza doğru akması
IV. Havuzda şekerin kalburlu borulardan boşaltılması ve suyun ksileme geri dönmesi
Bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) II – I – III – IV B) I – III – II – IV C) III – I – II – IV D) I – II – IV – III E) I – II – III – IV

8. Bir bitkinin gövdesinin dar bir bölümü, dokuyu öldürmeyecek biçimde soğutularak bu bölgedeki hücrelerin metabolizması yavaşlatılmıştır. Uygulama süresince yapraklara su iletiminin sürdüğü, buna karşılık yapraklardan aşağıya organik madde taşınmasının belirgin biçimde azaldığı ölçülmüştür. Bu sonuç aşağıdakilerden hangisini gösterir?

A) Organik madde iletiminin canlı hücrelerin etkinliğine bağlı olduğunu B) Su iletiminin, soğuktan etkilenmeyen canlı hücrelerce yapıldığını C) Organik madde iletiminin ölü borular içinde gerçekleştiğini D) Soğutmanın kalburlu levhalardaki delikleri kalıcı olarak kapattığını E) Organik madde taşınmasının yönünün soğutmayla tersine döndüğünü

9. Bir ağacın gövdesinden, odun kısmına dokunulmadan kabuk tabakası bilezik biçiminde çıkarılmıştır. Birkaç hafta sonra bileziğin üst kenarında bir şişkinlik oluştuğu, yaprakların canlılığını koruduğu, buna karşılık köklerin zayıfladığı görülmüştür. Bu gözlemlere dayanarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

A) Su ve mineral taşıyan borular kabukta bulunduğundan şişkinlik bileziğin üstünde oluşmuştur. B) Organik madde taşıyan doku kabukta yer alır ve taşıma yapraktan köke doğrudur. C) Şişkinlik kesilen bölgede su birikmesinden kaynaklanmış, kökler susuz kalmıştır. D) Köklerin zayıflaması, kabuk çıkarıldığı için kökün topraktan su alamamasındandır. E) Yaprakların canlılığını koruması, organik maddenin odun kısmından taşındığını gösterir.

10. Bir mantar hastalığı, konak ağacın gövdesindeki odun borularını tıkamaktadır. Hastalıklı ağacın yapraklarında solgunluk ve mineral eksikliği belirtileri görülürken, ilk günlerde yapraklarda üretilen organik maddenin köklere ulaşmayı sürdürdüğü saptanmıştır. Bu bulgular aşağıdakilerden hangisini destekler?

A) Yapraklardaki solgunluğun organik madde üretiminin durmasından kaynaklandığını B) Mineral eksikliğinin kökteki emilimin durmasından ileri geldiğini C) Su ile organik maddenin birbirinden ayrı borularla taşındığını D) Organik madde taşıyan boruların da ölü hücrelerden oluştuğunu E) Tıkanmanın organik maddenin ters yöne taşınmasına yol açtığını

11. Kapalı tohumlu bir bitkinin gövdesinden alınan odun (ksilem) örneğinde olgun hücreler sayılmış ve şu sonuçlar elde edilmiştir:
trake: 120 · trakeid: 80 · odun lifi: 200 · odun parankiması: 100
Buna göre bu örnekteki ölü hücrelerin yüzde kaçı su iletimine doğrudan katılan hücrelerdir?

A) 30 B) 40 C) 50 D) 80 E) 100

12. Çok yıllık bir bitkide gerçekleşen şu taşıma olayları verilmiştir:
1. Olgun yapraklarda üretilen sakkarozun gelişmekte olan meyvelere taşınması
2. Kökte topraktan alınan nitratın yapraklara taşınması
3. İlkbaharda kökte depolanmış nişastadan oluşan şekerin açılmakta olan tomurcuklara taşınması
4. Yapraklarda sentezlenen amino asitlerin kök uçlarına taşınması
5. Kökten alınan suyun gövde boyunca yapraklara iletilmesi
6. Olgun yapraklarda üretilen şekerin büyümekte olan genç yapraklara taşınması
7. Topraktan alınan magnezyum iyonlarının yapraklara taşınması
Bu taşıma olaylarından kaç tanesi soymuk (floem) ile gerçekleşir?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

13. Yaprak bitleri, ince hortumlarını bitkinin gövdesine batırarak beslenir. Beslenmekte olan bir yaprak bitinin hortumu gövdeden ayrılmadan kesildiğinde, hortumun ucundan saatlerce kendiliğinden sıvı sızdığı ve bu sıvının sakkaroz ile amino asitçe zengin olduğu belirlenmiştir. Aynı bitkinin odun borularından alınan sıvıda ise şeker çok az, mineral iyonları ise boldur.
Bu bulgulara göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Yaprak biti hortumunu su ileten ölü trakelere batırmıştır. B) Hortumdan sıvı sızması, yaprak bitinin emme kuvvetiyle sağlanır. C) Odun boruları organik maddeleri minerallerle birlikte taşır. D) Sızan sıvı, terleme çekimiyle kökten yukarı yükselen öz sudur. E) Hortum, içeriği basınç altında olan kalburlu borulara ulaşmıştır.

14. Bir bitkinin yapraklarında, kalburlu borulara bitişik arkadaş hücrelerinde mitokondri sayısının çevredeki mezofil hücrelerine göre çok fazla olduğu görülmüştür. Arkadaş hücrelerinde ATP üretimini engelleyen bir madde uygulandığında, yaprakta üretilen sakkarozun kalburlu borulara geçişinin azaldığı ve mezofil hücrelerinde sakkaroz biriktiği belirlenmiştir.
Bu bulgulara göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kalburlu borular sakkarozu kendi mitokondrilerinde üretilen ATP ile yükler. B) Sakkarozun soymuğa yüklenmesi, enerji harcanmasını gerektiren bir taşımadır. C) Sakkaroz kalburlu borulara yalnızca derişim farkıyla difüzyonla geçer. D) ATP üretimi engellenince kalburlu borulardaki sakkaroz derişimi artar. E) Arkadaş hücreleri sakkarozu fotosentezle kendisi üreterek kalburlu borulara verir.

15. K ve L bitkilerinin gövde enine kesitlerinde şu gözlemler yapılmıştır:
• K'de iletim demetleri bir halka üzerinde düzenli dizilmiştir; her demette odun ile soymuk arasında bölünebilen ince bir hücre tabakası bulunur.
• L'de iletim demetleri gövdeye dağınık yerleşmiştir; demetlerde böyle bir tabaka bulunmaz.
Buna göre,
I. K'nin gövdesi, yeni odun ve soymuk oluşturarak enine kalınlaşabilir.
II. L'nin iletim demetlerinde odun ve soymuk aynı demette yer almaz.
III. K'de bölünebilen tabakanın iç tarafına odun, dış tarafına soymuk hücreleri eklenir.
IV. L'nin gövdesinde yıllar içinde iletim demetlerine yeni odun ve soymuk halkaları eklenerek kalınlaşma sağlanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) I, III ve IV

16. Yaşlı bir ağacın gövdesinin merkezindeki odun kısmı çürüyüp oyulmuştur; buna karşılık kabuğu ve kabuğun hemen altındaki odun katmanları sağlam kalmıştır. Ağaç her yıl yapraklanmayı ve büyümeyi sürdürmektedir.
Ağacın yaşamını sürdürebilmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

A) Suyun gövdede odun yerine soymukla taşınmaya başlaması B) Kalburlu boruların su iletimini de üstlenmesi C) Kök basıncının artarak suyu kabuk boyunca yukarı itmesi D) Suyun, kabuğa yakın genç odun katmanlarıyla iletilmesi E) Yaprakların gereken suyu havadan doğrudan alması

17. Bir bitkide arkadaş hücrelerinin protein sentezini durduran bir madde uygulanmış; kalburlu boruların çeper ve kalburlu levha yapısı bozulmadığı hâlde organik madde iletiminin kısa sürede aksadığı belirlenmiştir. Bu sonucun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kalburlu boruların olgunlukta ölmesi nedeniyle taşımayı arkadaş hücrelerinin üstlenmesi B) Arkadaş hücrelerinin su ve mineral iletimini sağlayıp kalburlu boruları çalıştırması C) Organik maddenin arkadaş hücrelerinde taşınıp kalburlu boruların destek görevi görmesi D) Çekirdeksiz kalburlu boruların gereksindiği proteinleri arkadaş hücrelerinden alması E) Arkadaş hücrelerinin kendi çekirdeklerini kalburlu borulara aktaramaz duruma gelmesi

18. Kapalı tohumlu bir bitkinin iletim dokusunda bulunan şu sekiz hücre çeşidi, işlev gördükleri olgun hâlleriyle incelenmektedir:
trake, trakeid, odun parankiması, odun lifi, kalburlu boru, arkadaş hücresi, soymuk parankiması, soymuk lifi
Bu hücre çeşitlerinden olgun hâlde canlı olanların sayısı x, olgun hâlde çekirdek taşıyanların sayısı y olduğuna göre, x − y farkı kaçtır?

A) 0 B) 1 C) 2 D) 3 E) 4

19. Bir bitkinin iletim dokusundan alınan uzun bir hücrede, uç çeperlerinin erimediği ve hücrenin komşu hücrelerle çeperindeki açıklıklar aracılığıyla bağlantı kurduğu görülmüştür. Araştırmacı, bu hücrenin bir trakeid mi yoksa bir kalburlu boru hücresi mi olduğuna karar vermek istemektedir.
Aşağıdaki ek gözlemlerden hangisi bu kararı vermek için TEK BAŞINA yeterlidir?

A) Hücre çeperinde lignin birikmiş olması B) Hücrede çekirdek bulunmaması C) Hücre boyunun eninden çok uzun olması D) Hücrenin bitkinin gövdesinden alınmış olması E) Hücrenin madde iletiminde görev yapması

20. Aynı türden, eşit büyüklükteki üç sürgün aynı saatte suyun içinde kesilmiş ve kesik uçları boyalı suya batırılmıştır:
• K: yaprakları duruyor, açık havada
• L: bütün yaprakları koparılmış, açık havada
• M: yaprakları duruyor, içi su buharıyla doymuş şeffaf bir torbaya kapatılmış
Otuz dakika sonra boyanın gövdede yükseldiği uzaklık K'de 12 cm, M'de 4 cm, L'de 1 cm ölçülmüştür. Boyanın yalnız odun borularında biriktiği görülmüştür.
Bu deneyin sonuçlarına göre,
I. Suyun gövdede yükselmesinde yapraklardan gerçekleşen terleme belirleyicidir.
II. Ortam neminin artması terlemeyi azaltarak suyun yükselmesini yavaşlatır.
III. Su bu sürgünlerde kök basıncıyla yükselmektedir.
IV. Boya, sürgünlere kalburlu borular yoluyla taşınmıştır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV

İletim Doku — Çalışma Kağıdı

İletim Doku — Çalışma Kağıdı

İLETİM DOKU — ÇALIŞMA KAĞIDI CEVAP ANAHTARI