Tımarlı sipahi, klasik dönemde bir sancakta; köylülerden kanunnamede belirtilen vergileri toplar, gelirinin bir bölümüyle cebelü adı verilen atlı askerler besler, köylerde asayişi sağlar ve köylünün toprağı boş bırakmamasını gözetirdi. Sefer zamanında ise cebelüleriyle birlikte orduya katılırdı.

Bu bilgilere göre tımar sisteminin işlevleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

I. Hazineden nakit para harcanmadan geniş bir atlı asker kitlesi hazır tutulmuştur.
II. Tarımsal üretimin sürekliliği denetim altında tutulmuştur.
III. Devlet otoritesi kırsal kesime kadar ulaştırılmıştır.
IV. Toprağın mülkiyeti hizmet karşılığında sipahiye devredilmiştir.

Osmanlı Devleti'nde topraklar hukuki durumlarına göre miri, mülk ve vakıf arazi olarak sınıflandırılırdı. Aşağıda bazı arazi türleri verilmiştir:

Has · Tımar · Paşmaklık · Öşrî arazi · Haracî arazi · Mülk araziden vakfedilmiş toprak

Bu arazi türlerinden kaç tanesi miri arazi kapsamındadır?

16. yüzyılın sonlarından itibaren ateşli silahların savaşta belirleyici olması, maaşlı kapıkulu piyadelerinin sayısının artırılmasını gerektirdi. Bu askerlerin maaşları için nakit paraya duyulan ihtiyaç artınca boşalan tımarların bir bölümü, vergisi peşin para karşılığında toplanma hakkı verilen iltizam usulüyle işletilmeye başlandı.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangilerine kesinlikle ulaşılabilir?

I. Askerî alandaki değişim, devletin gelir toplama yöntemini etkilemiştir.
II. Merkezî hazinenin nakit para ihtiyacı artmıştır.
III. Tımar sistemi 16. yüzyılın sonunda bütünüyle kaldırılmıştır.
IV. İltizam usulü köylünün vergi yükünü hafifletmiştir.

Anadolu'da 13. yüzyılda Ahi Evran'ın öncülüğünde yaygınlaşan ahilik teşkilatı, esnaf ve zanaatkârları meslek ahlakı ve dayanışma etrafında örgütlemiştir. Osmanlı döneminde bu yapı zamanla yerini lonca teşkilatına bırakmıştır.

Aşağıdakilerden hangisi loncaları ahilik teşkilatından ayıran bir özelliktir?

Osmanlı loncalarında bir esnafın üretebileceği mal miktarı, kullanacağı ham madde ve üretim yöntemi lonca kurallarıyla belirlenir; kurallara aykırı biçimde üretimi artıran ya da yeni yöntem deneyen esnaf cezalandırılabilirdi. 19. yüzyılda ise Avrupa'nın fabrika mallarıyla rekabet eden Osmanlı el sanatları büyük ölçüde geriledi.

Loncaların bu düzeni ile söz konusu gerileme arasındaki bağı en iyi açıklayan yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nde vakfedilen bir mal satılamaz, bağışlanamaz ve miras olarak bırakılamazdı. Vakfın gelirleri, kuruluş belgesi olan vakfiyede belirtilen hizmetlere harcanırdı.

Bu kuralların sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

I. Vakıf hizmetleri, vakfı kuran kişinin ölümünden sonra da sürdürülebilmiştir.
II. Vakıf yöneticileri gelirleri dönemin ihtiyacına göre serbestçe başka alanlara aktarabilmiştir.
III. Vakıf mallarının el değiştirerek dağılmasının önüne geçilmiştir.
IV. Vakıflar, gelirlerini kurucularının mirasçılarına aktaran kuruluşlara dönüşmüştür.

Osmanlı şehirlerinde vakıf yoluyla kurulan bir külliyede bazı yapılar halka hizmet sunar, bazı yapılar ise kiraya verilerek ya da işletilerek elde edilen gelirle hizmet yapılarının giderlerini karşılardı. Böyle bir külliyede şu yapılar bulunmaktadır:

Cami · Medrese · Sıbyan mektebi · İmaret · Darüşşifa · Kütüphane · Han · Hamam · Arasta · Bedesten

Bu yapılardan kaç tanesi gelir kaynağı olarak değil, giderleri vakıf gelirlerinden karşılanan hizmet yapısı olarak kurulmuştur?

Osmanlı tımar sistemi, Büyük Selçuklu Devleti'nde uygulanan ikta sisteminin geliştirilerek sürdürülmüş bir biçimi olarak değerlendirilir.

Aşağıdakilerden hangisi bu iki sistemin ortak özelliğidir?

Osmanlı Devleti loncaları hem desteklemiş hem de kadılar ve muhtesipler aracılığıyla denetlemiştir. Devlet, loncaların kurallarını tanımış; narhın uygulanmasını, ölçü-tartıların doğruluğunu ve şehirlerin temel ihtiyaç mallarının aksatılmadan üretilmesini lonca düzeni aracılığıyla gözetmiştir.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangileri, devletin lonca düzenini desteklemesinin amaçları arasında gösterilebilir?

I. Şehirlerin temel ihtiyaçlarının düzenli biçimde karşılanması
II. Piyasada fiyat istikrarının korunması
III. Esnafın vergi yükümlülüğünden kurtarılması
IV. Tüketicinin ölçü ve tartıda aldatılmasının önlenmesi