Soru 1 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
Kente sabahın erken saatinde, sisli bir limandan girdik. Surların denize bakan bölümü, kentin yüzyıllar boyunca el değiştirdiği kuşatmaların izlerini hâlâ taşıyor. Kent, iki nehrin denize döküldüğü geniş bir ovanın üzerine kurulmuş; bu yüzden çevresindeki bahçeler yılın büyük bölümünde yeşil kalıyormuş. Çarşıya vardığımızda baharat kokusu, bakırcıların çekiç sesine karışıyordu. Bir dükkânın önünde durup yaşlı bir ustanın bir tepsiyi dövüşünü uzun uzun seyrettim; o an bu kentin, zamanı bizden başka türlü saydığını düşündüm.
(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
I. Yazar, gezip gördüğü yeri kendi gözlem ve izlenimleriyle aktarmıştır.
II. Gezilen yere ilişkin tarihî ve coğrafi bilgilere de yer verilmiştir.
III. Olaylar, yaşandıkları gün tarih atılarak sırayla kaydedilmiştir.
IV. Kentte görüşülen kişilerin sözleri soru-cevap düzeninde aktarılmıştır.
Bu parçayla ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?
Soru 2 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
Değerli kardeşlerim! Bugün bu meydanda yalnız bir okulun temelini atmak için toplanmadık. Biz bugün, çocuklarımızın yarınını bu toprağa emanet ediyoruz. Kimi diyecek ki bu iş bizim ömrümüze sığmaz. Sığmasın! Bizim ömrümüze sığmayan, onların ömrüne sığacaktır. Elinizi taşın altına koyunuz, gönlünüzü bu yapının duvarlarına katınız!
(Bu parça, örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
I. Bir topluluğa sözlü olarak sunulmak üzere kurulmuş olması
II. Dinleyiciyi bir eyleme yöneltmeyi amaçlayan coşkulu bir anlatım taşıması
III. Hitap ifadeleriyle karşıdaki kişilere doğrudan seslenilmesi
IV. Düşüncenin kanıt ve kaynaklarla temellendirilmemesi
Yukarıdakilerden hangileri, bu parçayı okura seslenen bir sohbet yazısından ayıran özelliklerdir?
Soru 3 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
(Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Alışkanlıklarımızı neden bu kadar zor bırakırız, bilmiyorum. Kimi sabah aynı fincanı ararım; bulamayınca gün eksik başlar. Bunu savunacak bir gerekçem yok, aramaya da çalışmıyorum. Belki alışkanlık, günü her sabah yeniden kurmak zorunda kalmaktan bizi koruyan küçük bir anlaşmadır. Belki de yalnızca tembelliğin kibar adıdır. İkisinden birini seçmek gerekseydi, sanırım seçmezdim.
I. Konuya ilişkin birbirinden ayrı olasılıklar kesin bir sonuca bağlanmadan sıralanmıştır.
II. Savunulan düşünce, alanın kaynaklarına dayandırılarak temellendirilmiştir.
III. Bir yapıtın olumlu ve olumsuz yanları ölçütlere göre değerlendirilmiştir.
IV. Yazarın kendi kendisiyle konuşuyormuş izlenimi veren bir söyleyişi vardır.
Bu parçadan hareketle numaralanmış yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
Soru 4 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
(Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Lise son sınıftaydım; okul kütüphanesinin kapısında bir liste asılıydı, en çok kitap ödünç alanların listesi. Adımı üçüncü sırada gördüğüm gün eve kadar koştuğumu hatırlıyorum. Ertesi hafta listeyi kaldırdılar, kimse nedenini söylemedi. O yıl okuduğum kitapların çoğunu unuttum; ama o listenin önünde geçirdiğim birkaç dakikayı hâlâ olduğu gibi anımsıyorum.
Bu parçanın, ben anlatımıyla yazılmış olmasına karşın deneme sayılamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 5 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
Deneme, sohbet ve eleştiri öznellik bakımından birbirine yakın türlerdir; bu yakınlık, her birinin ayırıcı niteliğinin karıştırılmasına yol açar.
Buna göre bir öğretici metin türü ve o türü yakın türlerden ayıran nitelik aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Soru 6 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
Tanzimat Dönemi'nde Batılı anlamdaki eleştirinin ilk örnekleri arasında, bir şairin eski şiirden seçmeler yaparak hazırladığı üç ciltlik bir antolojiye ve bu antolojinin manzum giriş bölümündeki görüşlere karşı yazılmış bir yapıt sayılır.
Bu eleştiriyi yazan sanatçı ile eleştirilen yapıt aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Soru 7 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
(Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Yeni yayımlanan çeviri, özgün metnin uzun cümlelerini bölmeden Türkçeye aktarmayı seçmiş; bu tercih, anlatının temposunu koruyor. Öte yandan kimi deyimlerin birebir karşılanması, Türkçede yapay duran söyleyişler doğurmuş. Dipnotların azlığı da metnin geçtiği çevreye yabancı okuru zaman zaman boşlukta bırakıyor. Yine de bütün olarak bakıldığında çeviri, önceki aktarımlara göre özgün metne daha yakın duruyor.
I. Değerlendirmede yapıtın hem başarılı hem aksayan yönlerine yer verilmiştir.
II. Verilen yargılar, metinden gösterilebilir somut niteliklere dayandırılmıştır.
III. Yapıt, çevirmenin yaşamıyla ilişkilendirilerek açıklanmıştır.
IV. Yazar, kesin bir yargıya varmaktan kaçınarak düşüncesini askıda bırakmıştır.
Bu parçayla ilgili olarak numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?
Soru 8 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
Bir öğrenci, öğretici metin türlerine ait yapıtları türleriyle eşleştirmek üzere aşağıdaki listeyi hazırlamıştır:
Bu listedeki eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?
Soru 9 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
(Aşağıdaki parça, türünü örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Kıyı kasabalarından birinde, bir balıkçının oğlu olarak dünyaya geldi. İlkokulu bitirdikten sonra ailesi onu bir taş ustasının yanına çırak verdi; mermerle ilk tanışması da bu atölyede oldu. Yirmi yaşında İstanbul'a geldi, sanat okulunun heykel bölümüne girdi. Okul defterlerinde hocalarının onun için düştüğü notlar, sabırsızlığından ve elinin çabukluğundan söz eder. Ben kendisiyle yalnız bir kez, son sergisinin açılışında karşılaştım; kısa bir selamlaşmadan öteye geçmedi. Ölümünden sonra atölyesinde bulunan mektuplar, son yıllarında büyük bir yalnızlık içinde olduğunu gösteriyor.
Bu parçanın türüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 10 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Öğretici Metinler 2
(Aşağıdaki iki parça, türlerini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
I. Kitap, bir liman kentinde geçen dört mevsimi anlatıyor. Otuz kısa bölümden oluşuyor ve her bölümün başında kentin bir sokağının adı yer alıyor. Yazarın ikinci kitabı olan yapıt, iki yüz sayfa olarak ve geniş bir kaynakçayla birlikte okura sunuluyor.
II. Kitabın kısa bölümlere ayrılması, kent anlatısına hareket kazandırmış; ne var ki bölümler arasında yinelenen betimlemeler bu hareketi zaman zaman durduruyor. Kaynakçanın genişliği de metne beklenen derinliği katmamış; çünkü aktarılan bilgiler anlatının içine yedirilmeden sıralanmış.
Aynı kitabı ele alan bu iki parçanın türce ayrılmasını sağlayan temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?