Soru 1 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Dünya destanlarıyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:
I. On yıl süren bir kentin kuşatmasının son yılında geçer ve bir kahramanın öfkesini konu edinir.
II. Yakın dostunun ölümünden sonra ölümsüzlüğü aramaya çıkan bir hükümdarın serüvenini anlatır; çivi yazılı tabletlerde korunmuştur.
III. Rüstem adlı kahramanın serüvenlerini de içeren bu destan, bir ülkenin hükümdarlarının tarihini anlatır.
IV. Bir derleyicinin halk ozanlarından topladığı şiirlerin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.
Bu bilgilerin ilgili olduğu destanların ait olduğu uluslar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
Soru 2 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Irmağın buzu çatlıyordu gece,
köylüler sırtında taşıyordu cephaneyi,
adları yazılmadı hiçbir taşa.
Ben o geceyi dedemden dinledim,
şimdi sözcüklerle örüyorum yeniden;
her dizem bir sandık, her sandık bir can.
(Bu dizeler örneklendirmek üzere yazılmıştır.)
I. Şairin kendi bakışını ve yaratma sürecini anlatıya katması
II. Ulusun tamamını ilgilendiren bir olaya dayanması
III. Kuşaklar boyunca sözlü aktarımla biçimlenmeden tek bir şairin elinden çıkması
IV. Manzum biçimde kurulması
Ulusun yakın tarihindeki bir savaşı konu edinen bir şiirden alınmış gibi düzenlenen bu dizelerde, yukarıdakilerden hangileri onu doğal destanlardan ayırır?
Soru 3 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Türk destanları, Türklerin İslamiyet'i kabulünden önce ve sonra oluşanlar olarak iki öbekte ele alınır. Oğuz Kağan, Bozkurt, Ergenekon, Türeyiş ve Göç gibi ilk öbekteki destanların ortak motifleri, onları ikinci öbekten ayırır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi ilk öbekteki destanlarda karşılaşılan bir motif OLAMAZ?
Soru 4 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Bir destan kahramanıyla ilgili şu bilgiler verilmiştir:
• Ölümü üzerine söylenen sagunun dörtlükleri Divanü Lügati't-Türk'te yer alır.
• İran destanında Türklerin hükümdarı Afrasiyab adıyla anılır.
• İranlılarla yapılan savaşların kahramanıdır.
Bu kahramanın adını taşıyan destan ile destanın ait olduğu Türk topluluğu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Soru 5 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Köyün yukarısındaki yan yana iki kayaya yörede 'Kız Kardeşler' denir. Anlatılanlara göre sel bastığı gece sürüsünü kurtarmaya çıkan iki kardeş, suların önünde birbirinin elini bırakmamış; sabah olduğunda yerlerinde bu iki kaya durmaktaymış. Yaşlılar, yağmurdan sonra kayaların uzun süre ıslak kalmasını kardeşlerin ağlaması diye açıklar.
(Bu parça, efsane geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Bu parça, aşağıdaki efsane türlerinden hangisine örnek gösterilebilir?
Soru 6 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Destanla efsane; uzunluk, anlatım biçimi ve konu bakımından karşılaştırıldığında bu iki türün özellikleri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Soru 7 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Tarihî kaynaklarda bir Türk topluluğunun kıtlık ve iç karışıklıklar sonucunda yurdunu bırakıp göç ettiği bilgisi yer alır. Aynı göç, bu topluluğun destanında yurdun bereketini sağlayan kutlu bir kayanın yabancılara verilip parçalanmasına, ardından bütün canlıların feryat etmesine bağlanarak anlatılır.
Bu karşılaştırma, destan türünün hangi özelliğini örneklendirmektedir?
Soru 8 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Doğal destanlar sözlü gelenekte, halkın belleğinde oluşur; yapma destanlar ise bir şairin, destan geleneğine bağlı kalarak kendi kurgusuyla yazdığı eserlerdir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi yapma destanlar arasında yer alır?
Soru 9 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Türk destanlarında kurt; kimi zaman topluluğun atası, kimi zaman yol gösterici olarak karşımıza çıkar.
• Oğuz Kağan Destanı
• Göç Destanı
• Bozkurt Destanı
• Şu Destanı
• Ergenekon Destanı
• Alp Er Tunga Destanı
• Türeyiş Destanı
Bu destanlardan kaç tanesinde kurt motifi yer alır?
Soru 10 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Destan/Efsane
Yağı geldi, tan yeri kızıl oldu,
Kağan atına bindi, gök gürledi,
Kılıcını çekince dağlar yol verdi,
Kırk yiğit ardı sıra ırmağı geçti.
Ak sakallı yaşlı önlerine çıktı:
— Demirden kapıyı kut açar, dedi.
(Bu parça, destan geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Buna göre,
I. Anlatının nazım biçiminde kurulması
II. Anlatıcının kendi duygu ve düşüncelerini öne çıkarması
III. Olayların, ulusun tamamını ilgilendiren bir savaş çevresinde geçmesi
IV. Kişilerin iç dünyasının çözümlenerek verilmesi
yukarıdakilerden hangileri bu parçanın taşıdığı destan özelliklerindendir?