Soru 1 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Bahçe duvarının üstüne çıkmış bir keçi,
Aşağıda ot yolan koyuna dedi ki:
— Yükseği ben bilirim, sen çayırda kal!
Rüzgâr esti, duvarın taşı kaydı derken,
Keçi yuvarlandı dikenlerin içine.
Koyun başını kaldırdı, sonra otlamayı sürdürdü:
— Yükseği bilen, ayağını da bilmeli önce.
(Bu parça, fabl geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Bu parçanın, masaldan ayrılan yönü aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 2 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Bahçede bir kirpi dedi köstebeğe:
— Ne gezersin karanlıkta, toprak dibinde?
Köstebek güldü: — Sen dikenine güven,
Ben de toprağıma; herkes kendi evinde.
Derken bir tilki çıktı yolun ağzından,
Kirpi top oldu, köstebek indi yerin dibine.
Tilki boş döndü; kıssadan hisse şu:
Herkesin kalkanı başka, kimse gülmesin kimseye.
(Bu dizeler, fabl geleneğini örneklendirmek üzere yazılmıştır.)
Bu dizelerde, fablın kişi yaratma yöntemini oluşturan iki söz sanatı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Soru 3 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Ambarın kapısındaki delikten içeri giren sıçan, buğdayları sabah akşam taşıyıp yuvasını tıka basa doldurmuş; öyle ki kendisi de delikten güçlükle geçer olmuş. Bir gün ambarın kapısı açılınca kaçmak istemiş, deliğe sığamamış, kapının önünde kalakalmış. Dışarıdaki serçe dalından seslenmiş:
— ...
(Bu parça, fabl geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Bu parçanın sonuna, fablın yapısına uygun düşecek biçimde aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Soru 4 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Masal ile efsane, ikisi de sözlü gelenekte oluşmuş ve olağanüstülüğe yer veren anlatılar olduğu için sık karıştırılır.
I. Anlatıda olağanüstü ögelere yer verilip verilmemesi
II. Anlatılanın, anlatıcı ve dinleyici tarafından gerçek sayılıp sayılmaması
III. Anlatının belli bir yere, varlığa ya da kişiye bağlanıp bağlanmaması
IV. Söyleyeninin bilinip bilinmemesi
V. Anlatının kalıplaşmış bir tekerlemeyle açılıp açılmaması
Yukarıdaki ölçütlerden hangileri bir anlatının masal mı efsane mi olduğunu ayırt etmede kullanılabilir?
Soru 5 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Fabl türünün dünya ve Türk edebiyatındaki temsilcileriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmeler yapılmıştır:
• La Fontaine – Fransız edebiyatı
• Ezop (Aisopos) – Antik Yunan edebiyatı
• Beydeba – Arap edebiyatı
• Şeyhî – Harnâme
• Şinasi – La Fontaine'den yaptığı manzum fabl çevirileri
• Andersen – fabl türünün ilk temsilcisi
Bu eşleştirmelerden kaç tanesi doğrudur?
Soru 6 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Divan şiirinde de hayvanların konuşturulduğu, insana ilişkin kusurların onların ağzından eleştirildiği anlatılar yazılmıştır. Şeyhî'nin, boynuz elde etme isteğiyle yola çıkıp kulaklarından ve kuyruğundan olan bir eşeğin başına gelenleri anlattığı Harnâme'si bunların bilinen örneğidir. Bu tür metinlerde anlatılan olay, okurun kendi dünyasında karşılığı bulunan bir davranışa göndermede bulunur ve anlatının sonunda bir yargıya varılır.
Bu parçadan hareketle söz konusu metinlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Soru 7 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Bir yazar, kentin gürültüsünden kaçıp ormana sığınan bir baykuşla ormanı bırakıp kente yerleşen bir karganın karşılaşmasını anlatan kısa bir metin yazar. Metinde iki kuş, yaptıkları seçimi savunarak tartışır; anlatı, hangisinin haklı olduğuna okurun karar vermesini isteyen bir soruyla biter. Yazar metni düzyazıyla kaleme almıştır.
Buna göre,
I. Anlatının, türün klasik örneklerindeki gibi manzum biçimde kurulmuş olması
II. Anlatının sonunda açık bir yargıya varılmaması
III. Kahramanların hayvanlardan seçilmiş olması
IV. Anlatının tek bir olay çevresinde kurulmuş olması
yukarıdakilerden hangileri bu metnin fabl geleneğiyle örtüşen yanlarıdır?
Soru 8 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, pireler berber, develer tellal iken... Bir memleketin padişahının üç oğlu varmış. En küçükleri, kanadı tunçtan bir kuşun izini sürerek az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş; sonunda kız kardeşini kaçıran devin sarayına varmış. Devi alt edip kardeşini kurtarmış, yurda döndüklerinde kırk gün kırk gece düğün kurulmuş. Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine.
(Bu parça, masal geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)
Buna göre,
I. Olayların belirli bir tarihe ve haritada gösterilebilecek bir yere bağlanması
II. Anlatının kalıplaşmış bir giriş sözüyle açılıp kalıplaşmış bir dilekle kapanması
III. Kişilerin iç dünyasının ayrıntılı çözümlemelerle verilmesi
IV. Kahramanın karşısına doğaüstü güçte bir varlığın çıkarılması
yukarıdakilerden hangileri bu parçanın taşıdığı masal özelliklerindendir?
Soru 9 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Masal ve fabl türleriyle ilgili aşağıdaki özellikler verilmiştir:
• Kişileri, bireysel yanları olmayan birer tip niteliğindedir.
• Söyleyeni ya da yazarı bellidir.
• Dev, peri, cin gibi olağanüstü varlıklara geniş yer verilir.
• Anlatıya tekerlemeyle başlanır.
• Dinleyeni ya da okuru eğitme amacı taşır.
• Manzum biçimde de kaleme alınabilir.
• Sözlü gelenekte oluşup ağızdan ağıza aktarılarak biçimlenir.
Bu özelliklerden kaç tanesi hem masal hem de fabl için geçerlidir?
Soru 10 / 10AYT Türk Dili ve Edebiyatı · Masal/Fabl
Bir eserle ilgili şu bilgiler verilmiştir:
• Bir hükümdarın isteği üzerine bir bilgenin anlattığı öğütlerden oluşur.
• Hikâyelerin içinden yeni hikâyeler açılır; anlatılar iç içe geçer.
• Kişileri çoğunlukla konuşan hayvanlardır; eser adını iki çakal kardeşten alır.
• Arapçaya ve Farsçaya yapılan çevirileri aracılığıyla Doğu edebiyatlarına yayılmış, Türkçeye de aktarılmıştır.
Bu bilgilerin ilgili olduğu eser ile eserin yazarı olarak bilinen kişi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?