AYT Sosyal Bilimler-1 — Gerçek Deneme — Çalışma Kağıdı

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

1. Karamanoğulları Beyliği kendisini Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı saymış; Osmanlı'nın Rumeli'de sefere çıktığı dönemlerde Anadolu'daki Osmanlı topraklarına saldırmış, Haçlılarla ve Bizans'la kurulan temaslarda Osmanlı'nın karşısında yer almıştır. Buna karşın I. Murat, 1387'de yendiği Karamanoğlu beyini bağışlamış, beyliğe son vermemiştir.

Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

I. Osmanlı, Anadolu'daki mücadelesinde Bizans'ın desteğini almıştır.
II. Karamanoğulları Beyliği bu yenilginin ardından tarih sahnesinden çekilmiştir.
III. Beylik, Osmanlı'nın Rumeli'deki ilerleyişini güçleştiren bir etken olmuştur.
IV. Bağışlama kararında siyasi hesapların etkili olduğu söylenebilir.

A) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

AYT Sosyal Bilimler-1 · Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler

2. Klasik dönemde Osmanlı ordusunun en kalabalık bölümünü atlı ve ağır teçhizatlı Tımarlı Sipahiler oluşturuyordu. XVII. yüzyıldan itibaren savaş alanlarında ateşli silah kullanan yaya birliklerin belirleyici hâle gelmesiyle bu kuvvetin savaş içindeki ağırlığı azalmış, buna karşılık ateşli silah kullanan Kapıkulu askerlerinin sayısı artmıştır.

Bu duruma bakılarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Askerî teknolojideki değişimin ordunun yapısını dönüştürdüğü B) Tımar sisteminin ateşli silahların yaygınlaşmasıyla kurulduğu C) Kapıkulu askerlerinin dirlik sahibi askerlere dönüştürüldüğü D) Eyalet askerlerinin bu yüzyılda bütünüyle kaldırıldığı E) Ordunun süvari ağırlıklı yapısının daha da güçlendiği

AYT Sosyal Bilimler-1 · Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler

3. Osmanlı Beyliği'nin ilk yıllarında askerî güç, sefer çağrısı yapıldığında toplanan ve seferin bitiminde dağılan aşiret kuvvetlerine dayanıyordu. Orhan Bey Dönemi'nde ise Türk gençlerinden oluşan, barış zamanında da varlığını koruyan, kendilerine tahsis edilen topraklar sayesinde vergiden muaf tutulan ve sefer sırasında ulufe alan Yaya ve Müsellem birlikleri kuruldu.

Bu değişimin Osmanlı'nın devletleşme süreci açısından temel önemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Askerî gücün süreklilik kazanıp merkezin denetimine girmesi B) Ordunun tamamının devşirme kökenli askerlerden oluşması C) Ordunun giderlerinin yalnızca ganimetle karşılanmaya başlanması D) Beylik sınırlarının Rumeli'ye taşınmasının sağlanması E) Askerî harcamaların bütünüyle hazineden karşılanması

AYT Sosyal Bilimler-1 · Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler

4. Yeniçeri Ocağı'na asker sağlamak için önce savaş esirlerinin beşte birinin alındığı pençik usulü uygulanmış; fetih temposunun yavaşlaması ve esir sayısının azalması üzerine Balkanlardaki Hristiyan tebaanın çocuklarından asker devşirilmesine geçilmiştir. Devşirilen çocuklar önce Türk ailelerinin yanına verilmiş, ardından Acemi Ocağı'nda eğitilmiştir.

Buna göre devşirme sistemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Asker kaynağını devletin kendi tebaası oluşturmuştur. B) Devşirilenler belirli bir eğitim sürecinden geçirilmiştir. C) Uygulama, beyliğin kuruluşundan itibaren yürütülmüştür. D) Fetih temposundaki değişim asker kaynağını etkilemiştir. E) Devşirilenlerin kültürel bakımdan uyumu gözetilmiştir.

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

5. Fatih Sultan Mehmet döneminde Candaroğulları Beyliği'ne son verilmiş, Karamanoğulları'nın elindeki Konya ve Karaman ele geçirilmiş, beyliğin direnişi Gedik Ahmet Paşa'nın seferleriyle tamamen kırılmıştır. Buna karşın Anadolu'da Türk siyasi birliğinin ancak XVI. yüzyıl başlarında tamamlandığı kabul edilir.

Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Osmanlı'nın Fatih'ten sonra Anadolu'daki fetih girişimlerinden vazgeçmesi B) Karamanoğulları Beyliği'nin Fetret Devri'nde yeniden kurulması C) Batı Anadolu beyliklerinin varlığını XVI. yüzyıl başlarına kadar sürdürmesi D) Bizans'ın Anadolu beyliklerini desteklemeyi sürdürmesi E) Dulkadiroğulları ve Ramazanoğulları'nın Yavuz döneminde bağlanması

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

6. Fetret Devri'nin ardından Çelebi Mehmet ve II. Murat dönemlerinde Aydınoğulları ile Menteşeoğulları'na son verilmiş, Germiyan toprakları beyin vasiyetiyle devralınmış; Balkanlarda ise kazanılan başarılara rağmen çoğu kez antlaşma yolu tercih edilmiştir.

Bu bilgilere göre söz konusu dönemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

I. Ankara Savaşı öncesindeki konuma yeniden ulaşma çabası vardır.
II. Beyliklerin Osmanlı'ya bağlanmasında tek bir yöntem izlenmemiştir.
III. Balkanlardaki topraklardan tümüyle çekilinmiştir.
IV. Anadolu'daki beyliklerin tamamı bu dönemde ortadan kaldırılmıştır.

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) II ve IV

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

7. Orhan Bey Dönemi'nde önce Bursa (1326), ardından İznik (1331) ve İzmit (1337) fethedilmiş; 1353'te Çimpe Kalesi'nin üs olarak elde edilmesiyle Rumeli'ye geçilmiştir.

Bu fetihlerin izlediği coğrafi yola bakarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A) Fetihler İç Anadolu üzerinden doğuya doğru ilerlemiştir. B) Fetihler Marmara çevresinde yoğunlaşarak Rumeli'ye geçişi hazırlamıştır. C) Rumeli'ye geçiş, Anadolu'da Türk siyasi birliği kurulduktan sonra gerçekleşmiştir. D) İlk fetihler denizaşırı seferlerle başlamış, sonra karaya yönelmiştir. E) Bizans'ın başkenti alınmadan Marmara kıyılarına ulaşılamamıştır.

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

8. Osmanlı Devleti, Rumeli'de sefere çıktığı dönemlerde Anadolu'daki bazı beyliklerin sınır bölgelerine saldırdığını görmüş; bu durum devleti zaman zaman iki cephede birden mücadele etmek zorunda bırakmıştır.

Bu bilgi, Osmanlı'nın Anadolu'da Türk siyasi birliğini sağlama çabasının hangi yönünü açıklamaktadır?

A) Beyliklerin ekonomik kaynaklarını ele geçirme isteğini B) Anadolu Selçuklu mirasına sahip çıkma iddiasını C) Balkanlardaki fetihleri güvence altına alma gereğini D) Denizcilikte güçlenerek donanma kurma amacını E) İslam dünyasının liderliğini üstlenme hedefini

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

9. Osmanlı Beyliği, XIII. yüzyılın sonlarında Bizans sınırındaki Söğüt-Domaniç yöresinde kurulmuştur. Beyliğin doğusu ve güneyi Türk-İslam beylikleriyle, batısı ve kuzeybatısı ise Bizans topraklarıyla çevrilidir.

Yalnızca bu konum özelliğine dayanarak;

I. Beylik, Müslüman komşularıyla çatışmaya girmeden genişleyebileceği bir alana sahiptir.
II. Sınır bölgesinde bulunması, beyliğe sürekli olarak gazi ve Türkmen nüfusu çekmiştir.
III. Beyliğin büyümesi, ancak komşu Türk beyliklerinin toprak kaybetmesiyle mümkün olmuştur.
IV. Beylik, kuruluşundan itibaren denizlerde egemenlik kurmayı temel hedef edinmiştir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

AYT Sosyal Bilimler-1 · Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler

10. XVII. yüzyıldan itibaren Kapıkulu Ocaklarına devşirme usulü dışından da asker alınmaya başlanmış; yeniçerilerin evlenme ve ticaretle uğraşma yasağı fiilen ortadan kalkmış, ocak mensuplarının sayısı hızla artmıştır. Aynı dönemde yeniçeriler saltanat değişikliklerinde belirleyici olmuştur.

Bu gelişmelere bakılarak aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Ocağın asker kaynağında nitelik kaybı yaşanmıştır. B) Hazinenin ulufe yükü giderek ağırlaşmıştır. C) Askerî disiplinin korunması güçleşmiştir. D) Ordu, siyasi bir güç odağı hâline gelmiştir. E) Ocağın merkez üzerindeki etkisi azalmıştır.

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

11. Osman Bey, Karacahisar'ın alınmasının ardından burada Dursun Fakih'e hutbe okutmuş ve onu kadı olarak görevlendirmiştir.

Bu gelişmeye bakarak Osmanlı Beyliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Egemenlik göstergesi sayılan uygulamaları kendi adına yürütmeye başladığı B) Ele geçirdiği yerlerde hukuki düzeni kurma yoluna gittiği C) Anadolu Selçuklu merkezî otoritesinin zayıflamasından yararlandığı D) Siyasi bir teşekkül olarak kurumsallaşmaya yöneldiği E) Anadolu'daki Türk beylikleri üzerinde siyasi üstünlük kurduğu

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

12. Kuruluş döneminde uç bölgelerde gaziler, ahiler, dervişler ve Türkmen aşiretleri iç içe yaşamıştır. Fethedilen bölgelerde bu gruplar zaviyeler kurmuş, boş toprakları tarıma açmış ve yol güzergâhlarında ticaretin canlanmasına katkı sağlamıştır.

Bu bilgilere dayanarak kuruluş dönemindeki gaza anlayışıyla ilgili;

I. Fetihlerin yerleştirme ve şenlendirme faaliyetleriyle birlikte yürütüldüğü
II. Uç bölgelerdeki farklı toplumsal grupları ortak bir amaç etrafında topladığı
III. Fethedilen bölgelerde ekonomik hayatın canlanmasına katkı sağladığı
IV. Yalnızca ganimet elde etmeye yönelik askerî bir hareket olduğu

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve III E) II, III ve IV

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

13. Karesi Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılmasının ardından bu beyliğin denizcilik ve akın tecrübesine sahip komutanları Osmanlı hizmetine girmiş, Osmanlı Beyliği Çanakkale Boğazı'nın Anadolu yakasına ulaşmıştır.

Bu bilgilere göre Karesi'nin Osmanlı'ya katılmasının en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anadolu'da Türk siyasi birliğinin tamamlanarak beyliklerin ortadan kalkması B) Osmanlı Beyliği'nin Bizans ile ilk kez savaşa girmesi C) Rumeli'ye geçiş için gerekli konum ve insan kaynağının sağlanması D) Osmanlı'da ilk düzenli ordu birliklerinin kurulması E) Bursa'nın alınarak beyliğin merkezi hâline getirilmesi

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

14. Osmanlı Devleti, Anadolu'daki genişleme sürecinde Hamitoğulları'na ait bazı toprakları para karşılığında satın almış; Germiyanoğulları'ndan bir bölüm toprağı hanedan üyeleri arasında yapılan evlilik yoluyla elde etmiş, bu beyliğin geri kalan toprakları da beyin vasiyeti üzerine Osmanlı'ya katılmıştır.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

I. Anadolu'daki genişlemede askerî olmayan yöntemlere de başvurulmuştur.
II. Toprakların el değiştirmesinde beylik yöneticilerinin rızası rol oynamıştır.
III. Bu yöntemler Anadolu'daki bütün beylikler için geçerli olmuştur.
IV. Osmanlı'nın Anadolu'daki ilerleyişi gaza anlayışının ürünüdür.

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) II ve IV

AYT Sosyal Bilimler-1 · Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve İlk Fetihleri

15. XIV. yüzyılın başında Anadolu'da Karamanoğulları, Germiyanoğulları ve Candaroğulları gibi Osmanlı'dan daha geniş topraklara ve daha fazla askerî güce sahip beylikler bulunmaktaydı. Buna rağmen devletleşme sürecini tamamlayan ve siyasi birliği kuran beylik Osmanlı olmuştur.

Bu durumun nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi GÖSTERİLEMEZ?

A) Bizans sınırında yer alarak sürekli bir fetih alanına sahip olması B) Moğol baskısından kaçan Türkmen nüfusun uç bölgelere yönelmesi C) Ele geçirilen bölgelerde hoşgörüye dayalı bir yerleştirme siyaseti izlemesi D) Kuruluş yıllarında komşu Türk beylikleriyle çatışmaktan kaçınması E) Kuruluşundan itibaren güçlü bir donanmaya sahip olması

AYT Sosyal Bilimler-1 · Anadolu'da Türk Siyasi Birliğini Sağlama Çabaları

16. Anadolu'da Türk siyasi birliğini sağlama çabalarıyla ilgili olarak aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi YANLIŞTIR?

A) Karesioğulları topraklarının Osmanlı'ya katılması - Orhan Bey B) Hamitoğulları'ndan para karşılığı toprak alınması - I. Murat C) Batı Anadolu beyliklerinin ortadan kaldırılması - Yıldırım Bayezid D) Germiyanoğulları'nın vasiyet yoluyla katılması - Çelebi Mehmet E) Candaroğulları Beyliği'ne son verilmesi - Fatih Sultan Mehmet

AYT Sosyal Bilimler-1 — Gerçek Deneme

AYT Sosyal Bilimler-1 — Gerçek Deneme

Cevap Anahtarı