AYT Türk Dili ve Edebiyatı — Gerçek Deneme — Çalışma Kağıdı

Millî Edebiyat Dönemi Türk Hikâyesi

1. Aşağıdaki parça, Millî Edebiyat döneminde yaygınlaşan bir hikâye anlayışını örneklendirmek üzere yazılmıştır:

Akıncı beyi Turhan, sınır boyundaki kaleyi üç gündür kuşatmada tutuyordu. Kale komutanı teslim olmak için tek bir şart koydu: Türk beyi kılıcını kale kapısının önüne bırakacaktı. Beyin yanındaki yiğitler bu şartı duyunca kılıçlarına davrandı. Turhan Bey ise gülümsedi, atından indi, kılıcını kapının önüne koydu. Ertesi sabah kapı açıldığında askerler, kılıcın yerinde yalnız boş kınının durduğunu gördü; kılıç, gece surlara tırmanan Turhan Bey'in elinde, komutanın göğsüne dayanmıştı.

I. Anlatı, başlangıç, gelişme ve sonuç bölümleri belirgin bir olay örgüsüne dayanmaktadır.
II. Hikâye, okuru şaşırtan çarpıcı bir sonla bağlanmıştır.
III. Konu tarihten alınmış, millî duygular kahramanlık üzerinden işlenmiştir.
IV. Kişinin iç dünyası, zihninden geçen çağrışımlar sırayla aktarılarak verilmiştir.

Bu parçayla ilgili yukarıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve III E) II, III ve IV

Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu 2

2. (Bir köy evinin önü. KADIN çamaşır ipini toplamaktadır; KOMŞU kapıdan seslenir.)

KOMŞU — Postacı bugün de uğramadı mı?
KADIN — Uğradı; bizim kapıyı atladı.
KOMŞU — Oğlan haber salmıyor mu hiç?
KADIN — Salıyor. Ama haber karın doyurmuyor ki; ben havale bekliyorum.
KOMŞU — Bizimki de "bu ay olmadı ana" diye yazmış. Kentte de para ağaçta değilmiş.

(Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

1950 sonrasında yazılmış bir oyundan alınan bu parça, dönem tiyatrosunun hangi eğilimini yansıtır?

A) Batılı akımların tekniklerinin oyunun yapısına taşınmasını B) Köy insanının yaşayışının ve geçim sıkıntısının sahneye taşınmasını C) Geleneksel tiyatronun tiplerinden ve söz gülmecesinden yararlanılmasını D) Oyun dilinin ölçülü ve uyaklı söyleyişe bağlanmasını E) Konuların millî tarihten ve kahramanlık olaylarından seçilmesini

Tanzimat ve Servetifünun Dönemi Türk Hikâyesi

3. Aşağıdakilerin hangisinde bir yazar, eseri ve bu eserin Türk hikâyeciliğindeki yeri doğru olarak bir araya getirilmiştir?

A) Halit Ziya Uşaklıgil – Küçük Şeyler – Tanzimat'ın ikinci kuşağında yazılmış hikâyeler B) Samipaşazade Sezai – Letaif-i Rivayat – Batılı anlamdaki ilk hikâye denemeleri C) Halit Ziya Uşaklıgil – Letaif-i Rivayat – öğretici amaçla kaleme alınmış hikâyeler D) Ahmet Mithat Efendi – Letaif-i Rivayat – Batılı anlamdaki ilk hikâye denemeleri E) Samipaşazade Sezai – Küçük Şeyler – Servetifünun döneminde yazılmış hikâyeler

Geçiş Dönemi Türk Şiiri

4. Kutadgu Bilig, dört kişinin karşılıklı konuşmaları üzerine kurulmuştur; bu kişilerin her biri soyut bir kavramı temsil eder.

Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

A) Kün Toğdı, hükümdarı yani kanunu ve adaleti temsil eder. B) Ay Toldı, aklı yani doğru karar verme yetisini temsil eder. C) Ögdülmiş, saadeti yani mutluluğu ve talihi temsil eder. D) Odgurmış, devleti yani siyasal düzenin kendisini temsil eder. E) Kün Toğdı, kanaati yani dünyadan el etek çekmeyi temsil eder.

Masal/Fabl

5. Masallar, sözlü gelenekte oluşan halk masalları ile bir yazarın kendi kurgusuyla oluşturduğu yazar masalları olarak da ele alınır. Bu ayrımla ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Grimm Kardeşler, Alman halk masallarını derleyip yazıya geçirmiştir.
II. Andersen, kendi kurguladığı masallarıyla tanınan bir yazardır.
III. La Fontaine, Fransız halk masallarını derleyip yazıya geçiren bir derlemecidir.
IV. Keloğlan masalları, adı bilinen bir yazarın kurgusuyla oluşturulmuş yazar masallarıdır.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I ve III B) I ve II C) II ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV

Tanzimat ve Servetifünun Dönemi Türk Hikâyesi

6. Bir edebiyat tarihçisi, Türk hikâyesinin Tanzimat'tan Servetifünun'a geçişini değerlendirirken şöyle der: "Hikâyemiz olay anlatmayı bırakmadı; ancak olayın neyi göstermek için anlatıldığı sorusu değişti. Önceleri olay, okura bir sonuç göstermek için anlatılıyordu; sonra, gösterilecek bir sonuç olmasa da bir insanın belirli bir andaki hâli anlatılmaya değer bulundu."

Bu sözlerde sözü edilen değişim aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

A) Hikâyenin konusunun İstanbul dışına, Anadolu hayatına taşınmasıyla B) Hikâyede öğretici amacın yerini gözleme ve ruh çözümlemesine bırakmasıyla C) Hikâyede dilin sadeleşerek geniş kitlelere ulaşır hâle gelmesiyle D) Hikâyede olay örgüsünün bırakılıp tek bir duygunun anlatılmasıyla E) Hikâyede anlatıcının kişilerden birine dönüştürülmesiyle

Cumhuriyet Dönemi Roman 2

7. 1971 askerî muhtırasının ardından gelen baskı yıllarında aydınların yaşadığı sarsıntıyı; kimlik, sorumluluk ve yenilgi duygusu üzerinden hesaplaşmalarını işleyen romanlar edebiyat tarihlerinde "12 Mart romanları" adıyla anılır.

Aşağıdakilerin hangisinde bu romanlardan biri ve yazarı birlikte verilmiştir?

A) Aylak Adam – Yusuf Atılgan B) Yorgun Savaşçı – Kemal Tahir C) Bereketli Topraklar Üzerinde – Orhan Kemal D) Cevdet Bey ve Oğulları – Orhan Pamuk E) Bir Düğün Gecesi – Adalet Ağaoğlu

Cumhuriyet Dönemi Türk Hikâyesi 1

8. Cumhuriyet'in ilk yirmi beş yılında hikâyenin yerleşme sürecini izleyen bir öğrenci, aşağıdaki gelişmeleri tarih sırasına koyacaktır:

• Sait Faik Abasıyanık'ın Alemdağ'da Var Bir Yılan'ı yayımlaması
• Harf İnkılabı'nın yapılması
• Sabahattin Ali'nin Değirmen'i yayımlaması
• Cumhuriyet'in ilanı
• Sait Faik Abasıyanık'ın Lüzumsuz Adam'ı yayımlaması

Bu gelişmeler eskiden yeniye doğru sıralandığında dördüncü sırada hangisi yer alır?

A) Sait Faik Abasıyanık'ın Lüzumsuz Adam'ı yayımlaması B) Sabahattin Ali'nin Değirmen'i yayımlaması C) Sait Faik Abasıyanık'ın Alemdağ'da Var Bir Yılan'ı yayımlaması D) Harf İnkılabı'nın yapılması E) Cumhuriyet'in ilanı

Masal/Fabl

9. Fabl türüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi SÖYLENEMEZ?

A) Kişileri çoğunlukla hayvanlardan seçilir ve bu hayvanlar birer insan tipini temsil eder. B) Kısa hacimli olup tek bir olay çevresinde gelişen bir kurguya dayanır. C) La Fontaine'in örneklerinde olduğu gibi manzum biçimde de yazılabilir. D) Anlatılanlardan çıkarılacak ders, çoğunlukla anlatının sonunda açıkça belirtilir. E) Söyleyeni belli olmadığı için sözlü gelenekte oluşmuş anonim ürünler arasında sayılır.

Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri 9

10. Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde kimi yeni arayışlar, kendisinden önceki anlayışa tepki olarak doğmuştur.

Bu tepki zincirini doğru veren yargı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İkinci Yeni'nin kapalılığına tepki Garip'i, Garip'in yalınlığına tepki toplumcu şiiri doğurmuştur. B) Toplumcu şiire tepki Garip'i, Garip'e tepki hece şiirini doğurmuştur. C) Garip'in yalınlığına tepki İkinci Yeni'yi, onun kapalılığına tepki yeni arayışları doğurmuştur. D) Hece şiirine tepki İkinci Yeni'yi, İkinci Yeni'ye tepki Garip'i doğurmuştur. E) Her yeni arayış, kendisinden önceki anlayışın bildirisine katılarak doğmuştur.

Şiir Bilgisi 1

11. Kapının önünde duran o çınar
Yaz boyu gölgesini bize verdi
Kışın da dallarını göğe gerdi
Şimdi yalnız kalmış, sessizce anar

Bu dörtlüğün uyak örgüsüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Birinci dize ikinciyle, üçüncü dize dördüncüyle uyaklıdır; düz uyak vardır. B) Birinci dize üçüncüyle, ikinci dize dördüncüyle uyaklıdır; çapraz uyak vardır. C) Birinci dize dördüncüyle, ikinci dize üçüncüyle uyaklıdır; sarma uyak vardır. D) Yalnızca ikinci ve üçüncü dizeler uyaklıdır; öbür dizeler uyaksızdır. E) Dört dizenin de sonu aynı sesle bittiği için düz uyak vardır.

Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri 2

12. Bir bilet aldım, sıra bende değilmiş
Beklerken cebimdeki bozuklukları saydım
Öğleden sonra yağmur yağacakmış
Şemsiyem yok, olsun

(Yukarıdaki dizeler, bir şiir anlayışını örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu dizelerin yansıttığı şiir anlayışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sıradan bir olayı anlatmakla birlikte söyleyişini benzetme ve eğretilemeler üzerine kurduğu B) Bireyin iç dünyasını soyut çağrışımlarla derinleştirmeyi amaçladığı C) Halk şiiri geleneğine bağlı söyleyişi hece ölçüsüyle sürdürdüğü D) Gündelik bir sahneden yola çıkıp konuyu toplumsal bir soruna bağladığı E) Gündelik bir sahneyi, konuşma dilinin doğallığıyla ve süse başvurmadan aktardığı

Servetifünun Dönemi Türk Romanı

13. Bir edebiyat tarihçisi, Servetifünun yıllarında yazan bir romancıyı şöyle değerlendiriyor:

O, dergi çevresinde toplanan yazarlarla aynı yıllarda yazdı; ama onların seçtiği yolu seçmedi. Romanını, okuma yazmayı yeni öğrenmiş birinin bile izleyebileceği bir dille kurdu; konusunu konağın salonundan değil, mahallenin sokağından aldı. Çevresindekiler güzel söylemeyi başlı başına amaç sayarken o, kalabalığa seslenmeyi sürdürdü.

Bu parçada sözü edilen romancı ile onun dönem romancılarından ayrıldığı nokta aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Halit Ziya Uşaklıgil – kişilerini ruh çözümlemesiyle tanıtması B) Mehmet Rauf – olay örgüsünü geri plana atması C) Recaizade Mahmut Ekrem – yanlış Batılılaşan tipleri eleştirmesi D) Ahmet Mithat Efendi – okurunu eğitmeyi amaçlaması E) Hüseyin Rahmi Gürpınar – halkın diline ve yaşayışına yönelmesi

Divan Şiiri 3

14. Fuzûlî, Bâkî, Hayâlî, Taşlıcalı Yahyâ, Şeyhülislâm Yahyâ, Ahmed Paşa, Nef'î, Nedîm

Yukarıdaki divan şairlerinden kaç tanesi edebiyat tarihlerinde XVI. yüzyıl şairleri arasında anılır?

A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6

Tanzimat Dönemi Türk Şiiri

15. Tanzimat'ın ikinci kuşağından bir şair, bir eserinde şehir hayatının yapaylığı ile kır hayatının sadeliğini karşılaştırmış; edebiyatımızda pastoral şiirin ilk örneğini bu eserle vermiştir. Ölçü, kafiye ve nazım biçimi konusunda dönemin kurallarını zorlayan bu şair, manzum tiyatrolarında da tarihî konuları işlemiştir.

Bu parçada sözü edilen eser ve şairi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) Zemzeme – Recaizade Mahmut Ekrem B) Füruzan – Muallim Naci C) Makber – Abdülhak Hamit Tarhan D) Nağme-i Seher – Recaizade Mahmut Ekrem E) Sahra – Abdülhak Hamit Tarhan

Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri 8

16. Dilin olanaklarını zorlayan 1980 sonrası şiirden esinlenerek şu dizeler yazılmıştır:

Sana bir ayrı
lık bıraktım kapıda;
göz
yaşını sildim,
yaş
ım kaldı geriye.

Bu dizelerde anlamın çoğaltılması için başvurulan yol aşağıdakilerden hangisidir?

A) Başka bir şairin dizesi alıntılanarak yeni bir bağlama taşınmıştır. B) Divan şiirinin bir mazmunu gündelik bir nesneyle yeniden kurulmuştur. C) Hazır metin parçaları alt alta getirilerek bir kolaj oluşturulmuştur. D) Sözcükler bölünerek her parçaya ikinci bir anlam yüklenmiştir. E) Alışılmadık bağdaştırmalarla anlam okurdan bilinçli olarak gizlenmiştir.

Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu 2

17. (Kentte bir apartman dairesi. Akşam yemeği. ŞENAY sofrayı kurmaktadır; kocası ERDAL gazete okur.)

ŞENAY — Bugün annemi aradım. Sesi yorgun geliyordu.
ERDAL — (gazeteden başını kaldırmadan) Yağ yine zamlanmış.
ŞENAY — Hafta sonu ona gidelim mi diye düşünmüştüm.
ERDAL — Müdür beni yine toplantıya almadı. On beş yıl oldu, hâlâ kapının dışındayım.
ŞENAY — (tabakları dizer, durur) On beş yıldır ben de bu masada senin karşında oturuyorum Erdal. Beni gördüğün oldu mu?
(Erdal gazeteyi yavaşça indirir. Uzun bir sessizlik.)

(Bu sahne örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada konuşmalar birbirini karşılamıyor gibi görünse de parça absürt tiyatroya değil, 1950 sonrasında bireyin iç dünyasını ve aile içi ilişkileri irdeleyen eğilime örnektir.

Bu yargıyı destekleyen en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?

A) Konuşmaların tek bir mekânda ve akşam yemeği gibi gündelik bir anda geçmesi B) Kişilerin adlarıyla verilmesi ve kentli bir çevreden seçilmiş olması C) Konuşmalardaki karşılıksızlığın sonunda uzun bir sessizliğe varması D) Karşılıksız konuşmanın, kişilerden birince ilişkideki bir yara diye adlandırılması E) Kişilerden birinin iş yaşamında gördüğü haksızlıktan yakınması

Fecriati Dönemi Türk Şiiri

18. Aşağıdaki dizeler, Fecriati şiirinin sembolist duyarlığını örneklendirmek için yazılmış ve dörderli bentler hâlinde düzenlenmiştir:

Akşam iner gölün en derine,
Mor bir sükûtla uyur sular;
Bir hayal kanat açar yerine,
Gözlerimde titrer eski uykular.

Bir gül yanar ıssız bahçede,
Kızıl, altın, gümüş renkler;
Ruhum kaybolur bu gölgede,
Uzaktan gelir sönük ezgiler.

Gece kanatlanır, derin ve sessiz,
Işıklar söner uzak bir şehir;
Kalbim kalır yolsuz ve izsiz,
Akar sonsuza mavi bir nehir.

Bu şiirin bent sayısı ve kafiye düzeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) 3 bent — abab cdcd efef B) 3 bent — abba cddc effe C) 3 bent — abab cccb dddb D) 6 bent — ab ab cd cd ef ef E) 3 bent — aaaa bbba ccca

Tiyatro Türü ve Yapı Unsurları

19. Klasik trajediyle ilgili şu bilgiler verilmiştir:

I. Kahramanlar, halkın içinden seçilen sıradan kişilerdir.
II. Olay, tek bir gün içinde ve tek bir yerde geçer.
III. Oyun, baştan sona düzyazıyla kaleme alınır.
IV. Kaba sayılan sözlere ve kanlı olaylara sahnede yer verilmez.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

Divan Şiiri 1

20. Tartmadan söyleyen dil, sonra çeker pişmanlık
Sözün de bir vakti olur, işin de bir zamânı var

Gönül sırrını herkese açmak neye gerek
Her sırrın bir sahibi, her derdin bir lisânı var

Az söyle ki dinlensin sözün meclis içinde
Çok sözün câhil yanında bin türlü ziyânı var

Ârif odur ki susar, bilir yerini sözün
Her sükûtun ehl-i dil katında bir beyânı var

(Parça, divan şiirinin bir nazım biçimiyle yazılmış, eksiksiz bir şiirdir.)

Bu şiirin kafiye düzeni ile nazım biçimi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

A) aa ba ca da – gazel B) xa xa xa xa – gazel C) aa bb cc dd – mesnevi D) xa xa xa xa – kıt'a E) aa ba ca da – kıt'a

Millî Edebiyat Dönemi Türk Hikâyesi

21. Tanzimat hikâyesi ile Millî Edebiyat hikâyesi, aralarında Servetifünun'un bulunmasına karşın bazı yönlerden birbirine yaklaşır.

Aşağıdakilerden hangisi bu iki dönemin hikâyesinde ORTAK olarak görülen bir özelliktir?

A) Anlatıcının olayın akışını keserek okura seslenmesi B) Olayın okuru şaşırtan, çarpıcı bir sonla bağlanması C) Anlaşılır bir dille geniş bir okur kitlesine seslenilmesi D) Anadolu insanının ve taşra hayatının konu edinilmesi E) Olayların çözümünde rastlantıya geniş yer verilmesi

Roman Türü ve Yapı Unsurları

22. Bir romandaki olaylar, oluş sırasına göre şöyledir:

A) Murat'ın köyde geçen çocukluğu
B) Okumak için İstanbul'a gelişi
C) Leyla ile evlenmesi
D) İşlerinin bozulup iflas etmesi
E) Köye geri dönüşü
F) Köyde ölümü

Roman, Murat'ın yıllar sonra köye döndüğü günle açılır. Ardından çocukluğu ve İstanbul'a gelişi anlatılır. Sonra iflas edişi, onun ardından da Leyla ile nasıl evlendiği aktarılır. Roman, Murat'ın köydeki ölümüyle kapanır.

Buna göre bu olaylardan kaç tanesi, anlatılış sırasında da oluş sırasındaki yerinde (aynı sıra numarasında) bulunmaktadır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri 5

23. Aşağıdaki dörtlük, halk şiirinden yararlanan bir Cumhuriyet şiirini örneklendirmek üzere yazılmıştır:

Turnalar geçer Sivas üstünden
Hey gidi gurbet, yâr kaldı geride
Bir mendil sallanır
Bir türkü kalır ötede beride

Bu dörtlükte halk şiirinin aşağıdaki özelliklerinden hangisinden yararlanılmamıştır?

A) Turna ve gurbet gibi halk şiiri motifleri B) 'Hey gidi' gibi halk söyleyişine özgü kalıplar C) Hece ölçüsünün dizeleri eşitleyen düzeni D) Dörtlüğün nazım birimi olarak kullanılması E) İkinci ve dördüncü dizeleri kafiyeleyen türkü düzeni

Destan/Efsane

24. Beyin oğlu, doğduğu yılın sonunda ata binmiş; sesini duyan düşman atları ürküp geri dönmüş. Yiğitlerin birlikte geremediği yayı tek eliyle germiş, attığı ok karşı yamacın kayasını yarmış. Ordusu yürüyünce ırmaklar bulanmış, kalkan tozu günü örtmüş.
(Bu parça, destan geleneğini örneklendirmek üzere düzenlenmiştir.)

Bu parçada destan kahramanının sunuluşuyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kahraman, iç dünyasındaki çatışmalarla birlikte tanıtılmıştır. B) Kahramanın gücü, ulusun özlediği nitelikleri yansıtacak biçimde abartılmıştır. C) Kahramanın yaptıkları, belgelerle doğrulanabilecek ölçüde ayrıntılandırılmıştır. D) Kahraman, karşısındaki güçleri doğaüstü bir yardımcının gücüyle alt etmiştir. E) Kahraman, yaşadığı yerin adını açıklamak üzere anlatıya alınmıştır.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı — Gerçek Deneme

AYT Türk Dili ve Edebiyatı — Gerçek Deneme

AYT TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI — GERÇEK DENEME CEVAP ANAHTARI