TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 09 — Çalışma Kağıdı

Çözümlü Deneme 09

1. Uygurlar, Maniheizm dinini benimsedikten sonra yerleşik hayata geçmişler; çadır yaşamından saray ve tapınak mimarisine dayalı şehir hayatına yönelmişlerdir. Yerleşik yaşamla birlikte tarım ve ticaret gelişmiş, aynı zamanda matbaa ve kâğıt kullanılarak edebi eserler çoğaltılmıştır.

Bu bilgiye göre Uygurlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Türk tarihinde ilk defa ordu-millet anlayışının Uygurlar tarafından uygulandığı B) Maniheizm dininin Türklerin savaşçı özelliklerini tamamen güçlendirdiği C) Konar-göçer yaşam tarzının Uygurlar Dönemi'nde en parlak seviyesine ulaştığı D) Din değişiminin yaşam tarzında ve sosyo-kültürel yapıda köklü değişimlere yol açtığı E) Kâğıt ve matbaayı Çin'e öğreten ilk topluluk oldukları

Çözümlü Deneme 09

2. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Panslavizm politikasına karşı Osmanlıcılık fikri geliştirilmiş ve din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin bir 'Osmanlı milleti' oluşturulması hedeflenmiştir. Ancak Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımının etkisi ve Balkan milletlerinin bağımsızlık isyanları sebebiyle Osmanlıcılık fikri başarısız olmuştur.

Bu durum aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

A) Osmanlı Devleti'nin milliyetçilik akımını ilk benimseyen devlet olduğunun B) Osmanlıcılık düşüncesinin Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesini tümüyle engellediğinin ve geciktirdiğinin C) Balkan uluslarının Osmanlı yönetimi altında ekonomik açıdan ezildiğinin D) Panslavizm politikasının Osmanlı Devleti tarafından desteklendiğinin E) Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik düşüncesinin imparatorlukların bütünlüğünü tehdit ettiğinin

Çözümlü Deneme 09

3. Cumhuriyet Dönemi'nde 1924 Anayasası'nda 'Devletin dini İslam'dır' maddesi yer alırken, 1928 yılında bu madde anayasadan çıkarılmış ve 1937 yılında ise Laiklik ilkesi anayasaya dâhil edilmiştir.

Bu kronolojik süreç dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Yapılan değişikliklerin toplumsal tepkiler yüzünden sürekli geciktirildiğine B) 1924 Anayasası'nın laiklik ilkesini en sert biçimde uygulayan ilk anayasa metni olduğuna C) Türkiye'de din adamlarının devlet yönetimine katılmasının önünün açıldığına D) Anayasal düzenin tek bir hamlede değil, aşamalı ve zamana yayılan bir süreçle laikleştirildiğine E) İlk anayasanın devlet idaresinde tamamen şeri esasları dayattığına

Çözümlü Deneme 09

4. Mustafa Kemal Atatürk, Lozan Barış Antlaşması için 'Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr ile tamamlandığı sanılmış büyük bir suikastın çöküşünü ifade eden bir belgedir' değerlendirmesini yapmıştır.

Atatürk'ün bu ifadesine göre Lozan Antlaşması'nın temel niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını hukuken yeniden canlandırdığı B) İtilaf Devletleri ile yeni bir savaşın başlamasına zemin hazırladığı C) Türk milletinin bağımsızlığını ve devletin egemenliğini uluslararası alanda tescillediği D) Sadece Boğazlar meselesini çözüme kavuşturan sınırlı ve bölgesel bir antlaşma olduğu E) Sevr Antlaşması'nın şartlarını hafifleterek kabul ettirdiği

Çözümlü Deneme 09

5. Tarih araştırmalarında ortaya konan her yeni belge veya bulgu, mevcut bilgileri değiştirebilir ya da tamamlayabilir. Örneğin, yakın zamana kadar ilk Türk parası Göktürklere ait bilinirken, yapılan yeni araştırmalarda Türgişlere ait sikkelerin bulunması bu bilgiyi revize etmiştir.

Bu durum tarih biliminin hangi özelliğini açıkça göstermektedir?

A) Geçmiş olayların deney ve gözlem metodu kullanılarak tekrar incelenebileceğini B) Tarihsel bilgilerin mutlak ve değişmez olmadığını, dinamiğe ve yenilenmeye açık olduğunu C) Tarih yazımında yazılı belgelerin arkeolojik kalıntılardan daha değersiz olduğunu D) Sikke ve madeni paraların tarih bilimi için tek güvenilir veri olduğunu E) Tarih biliminin kesin kanunlara dayanan doğa bilimleriyle aynı metodu izlediğini

Çözümlü Deneme 09

6. Rüzgârlar, kurak ve yarı kurak bölgelerde bitki örtüsünün cılız olması nedeniyle önemli bir dış kuvvettir. Rüzgâr aşındırması sonucu mantar kaya, tafoni ve şahit kaya gibi şekiller oluşurken; rüzgâr biriktirmesi sonucu kumullar, lösler ve barkanlar meydana gelir. Nemli bölgelerde ise rüzgârın şekillendirici etkisi oldukça sınırlıdır.

Bu parçaya göre rüzgârların şekillendirici etkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Gür bitki örtüsüne sahip nemli sahalarda rüzgâr aşındırması en yüksek düzeydedir. B) Mantar kaya ve barkan gibi şekiller rüzgârların yalnızca biriktirme faaliyetiyle oluşur. C) Lös ve kumul oluşumu akarsuların taşıma gücüne bağlıdır. D) Kurak alanlarda bitki örtüsünün yetersizliği rüzgârın şekillendirici gücünü artırır. E) Rüzgârlar dünya genelinde kıyı çizgilerinde etkili olan lokal bir kuvvettir.

Çözümlü Deneme 09

7. A kenti ile B kenti aynı meridyen üzerinde yer almaktadır. A kenti 20° Kuzey paraleli üzerinde, B kenti ise 15° Güney paraleli üzerindedir. Bu iki kent arasındaki kuş uçuşu mesafe kaç kilometredir?

A) 555 B) 1110 C) 2220 D) 1665 E) 3885

Çözümlü Deneme 09

8. Hızlı nüfus artışı ve kontrolsüz kentleşme, sanayi alanlarının yerleşim yerlerinin içinde kalmasına ve yeşil alanların tahrip edilmesine yol açar. Bu durum şehirlerde ısı adası oluşumunu tetikler ve hava kalitesini belirgin biçimde düşürür. Kent içi planlamalarda yeşil kuşakların oluşturulması ekolojik dengeyi korumak açısından zorunludur.

Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sanayileşme şehirlerde ısı adası oluşumunu engeller. B) Yeşil alanların artırılması kentsel çevre sorunlarını derinleştirir. C) Planlamadan yoksun kentleşme çevresel olumsuzluklara zemin hazırlar. D) Nüfus artışı yalnızca kırsal alanlarda çevre kirliliğine neden olur. E) Şehir içi yeşil kuşaklar hava kalitesini düşüren temel unsurdur.

Çözümlü Deneme 09

9. Türkiye'de fay hatlarının yaygın olması jeotermal enerji potansiyelini artırmaktadır. Özellikle Doğu Anadolu ve Batı Anadolu fay hatları boyunca sıcak su kaynakları bulunur. Bu kaynaklar elektrik üretiminin yanı sıra seraların ısıtılmasında ve kaplıca turizminde kullanılmaktadır. Ancak jeotermal kaynakların bulunması yer yapısının kırıklı ve genç oluşumuyla ilgilidir.

Bu parçaya göre Türkiye'nin jeotermal potansiyeli ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Yalnızca Doğu Anadolu Bölgesi'nde jeotermal kaynaklar yer almakta, batıda bulunmamaktadır. B) Jeolojik yapının genç ve kırıklı olması jeotermal kaynak zenginliğini sağlamıştır. C) Jeotermal enerjiden elektrik enerjisi elde edilmektedir. D) Fay hatlarının bulunması jeotermal potansiyeli azaltır. E) Sıcak su kaynakları kış mevsiminde yüzeye çıkmaktadır.

Çözümlü Deneme 09

10. Aşağıdaki tabloda bir ülkedeki aktif nüfusun ekonomik faaliyet kollarına göre dağılım oranları (%) verilmiştir.

Bu tabloya dayanılarak söz konusu ülke hakkında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

A) Tarım sektöründe çalışan insan sayısı sanayi sektöründen fazladır. B) Ülkedeki toplam nüfus miktarı tam olarak 50 milyondur. C) Tarım sektöründeki makine kullanımı tamamen yetersizdir. D) Hizmet sektöründen elde edilen gelir oranı diğer tüm sektörlerin toplamından düşüktür. E) Gelişmişlik düzeyi yüksek, hizmet ve sanayi ağırlıklı bir ekonomik yapıya sahiptir.

Çözümlü Deneme 09

11. Felsefi düşünce şüphe ile başlar. Ancak felsefelerdeki şüphe, insanı eylemsizliğe veya umutsuzluğa sürükleyen bir son değil; doğru ve sarsılmaz bilgiye ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Zihin, önceden edindiği tüm ön yargıları ve kulaktan dolma bilgileri şüphe süzgecinden geçirerek temizler. Böylece sağlam bir temel üzerine inşa edilmiş hakiki bilgiye ulaşır.
Bu parçada açıklanan şüphe anlayışı aşağıdaki işlevlerden hangisine sahiptir?

A) Kesin bilgiye ulaşmada bir yöntem ve araç olma B) Her türlü bilgiden tamamen vazgeçilmesini sağlama C) Toplumsal normların değişmesini engelleme D) Duyusal algıların mutlaklığını kanıtlama E) İnsanı dogmatik yargılara yönlendirme

Çözümlü Deneme 09

12. Pragmatizme göre bir bilginin veya düşüncenin 'doğru' olarak nitelendirilebilmesi için onun pratik hayatta bir işe yaraması, bir sorunu çözmesi gerekir. Doğruluk, düşüncenin nesnesiyle soyut bir uyuşması değil, eylemlerimizde sağladığı yarar ve başarıdır. Eğer bir fikir yaşamımızı kolaylaştırıyor ve olumlu sonuçlar veriyorsa doğrudur; aksi halde fayda sağlamayan soyut teorilerin bir değeri yoktur.
Bu parçadan hareketle pragmatizm ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Bilginin doğruluğunu nesnesiyle olan birebir uygunluğuna bağlar. B) Aklın doğuştan getirdiği değişmez ilkeleri bilginin temeli sayar. C) Bilgide soyut tutarlılığı en yüksek ölçüt kabul eder. D) Bir düşüncenin doğruluk ölçütünü sağladığı pratik fayda olarak görür. E) Kesin bilginin imkânsız olduğunu ve yargıda bulunulmaması gerektiğini savunur.

Çözümlü Deneme 09

13. İnsan önce var olur, dünyaya gelir ve daha sonra kendi seçimleriyle özünü oluşturur. Hayvanlar veya nesneler için durum böyle değildir; bir bıçağın yapılış amacı ve özü yapılmadan önce bellidir. Oysa insanın önceden belirlenmiş bir kaderi ya da özü yoktur. İnsan ne olmak istiyorsa eylemleriyle kendini o yapar ve bu özgürlüğün getirdiği ağır sorumluluğu taşır.
Bu parçada açıklanan varlık görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Materyalizm B) Egzistansiyalizm C) İdealizm D) Nihilizm E) Pozitivizm

Çözümlü Deneme 09

14. Ahlaki eylemde bulunan birey, eyleminin sonuçlarını tahmin edebilir. Bir kişi muhtaç durumdaki birine yardım ettiğinde, bunun toplumsal iyiliği destekleyeceğini bilir. Ancak ahlaklılık yalnızca sonuçların iyi olmasıyla sınırlı değildir. Birey, bu eylemi özgür iradesiyle gerçekleştirdiği için sonucunda ortaya çıkacak olumlu ya da olumsuz her türlü durumun yükünü üstlenmek durumundadır. Bu durum ahlakın temel kavramlarından birini oluşturur.
Bu parçada vurgulanan ahlak felsefesi kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sorumluluk B) Erdem C) Vicdan D) Özgürlük E) Ahlak yasası

Çözümlü Deneme 09

15. Sanatçı doğadaki bir nesneyi ya da olayı eserine konu ederken onu sadece birebir yansıtmakla kalmaz; kendi iç dünyasını, duygularını ve estetik kaygılarını o esere katar. Sanat eseri, dış dünyadaki bir gerçekliğin sanatçının zihninde yeniden yorumlanarak biçimlendirilmiş halidir. Bu yüzden aynı manzaraya bakan iki ayrı ressamın tabloları birbirinden tamamen farklı estetik nitelikler taşır.
Bu parçadan hareketle estetik süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sanat eserinin doğayı kusursuz bir biçimde taklit etmesi gerektiği B) Estetik nesnenin herkeste aynı duygusal tepkiyi uyandırması gerektiği C) Sanatsal yaratımda sanatçının öznel yorumunun belirleyici olduğu D) Sanatın amacının topluma ahlaki mesajlar vermek olduğu E) Sanat eserinin değerinin malzemesinin kalitesiyle ölçüldüğü

Çözümlü Deneme 09

16. Gençlik yıllarında bireyin ahlaki ilkeleri benimsemesi ve kişiliğini oturtması, çevresindeki kişilerin sergilediği tutumlarla yakından ilgilidir. Doğruluktan bahsettiği halde samimiyetsiz davranan yetişkinler, gençlerin değerler sistemine olan inancını zedeler. Buna karşılık, ilkesel duruşunu bozmayan yetişkinler gençler için en etkili rehberdir.
Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Teorik anlatımlar değer aktarımında her zaman yeterlidir. B) Cezalandırma yöntemi ahlaki gelişimi sağlamada en başarılı yoldur. C) Gençler yetişkinlerin söylemlerinden ziyade davranışlarını baz alır. D) Değerler eğitimi okul çağıyla sınırlı bir süreçtir. E) Bireysel kararlar toplumsal çevreden hiç etkilenmez.

Çözümlü Deneme 09

17. İslam ahlak sisteminde 'sabır', felaketler karşısında boyun eğip çaresizce beklemek anlamına gelmez. Gerçek sabır; karşılaşılan güçlükler karşısında duygusal dengeli muhafaza etmek, doğru yoldan sapmamak ve çözüme yönelik iradeli adımlar atmaktır. Bu yönüyle sabır, pasiflik değil aksine aktif bir kararlılıktır.
Bu parçaya göre sabır kavramı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Olaylar karşısında tepkisiz kalma halidir. B) Direnç gösterme ve aktif irade sergileme tutumudur. C) Sorunları görmezden gelerek zamana bırakma çabasıdır. D) Çaresizliğin getirdiği kaçınılmaz bir kabulleniştir. E) Yalnızca maddi zorluklar karşısında sergilenen tavırdır.

Çözümlü Deneme 09

18. Ergenlik çağındaki bireyin ahlaki tercihlerinde akran grubunun etkisi belirgindir. Genç, kabul görmek istediği için grubun beklentilerine uyum sağlamaya eğilim gösterir. Bu eğilim tek başına olumsuz değildir; sorumluluk bilinci gelişmiş bir akran çevresi gencin değerlerini güçlendirebilir. Belirleyici olan, gencin grubun yönlendirmesini kendi değer ölçüsüyle tartabilmesidir.
Bu parçadan hareketle akran etkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Yönü, gencin kendi değer ölçüsünü işletebilmesine bağlıdır. B) Ahlaki gelişimi her durumda olumsuz yönde etkileyen bir baskıdır. C) Ergenlik döneminin bitmesiyle birlikte sona eren bir etkidir. D) Aile içinde kazanılan değerlerin yerini almış bir ölçüttür. E) Grubun beklentisine uyum sağlamak ahlaki olgunluğun ölçüsüdür.

Çözümlü Deneme 09

19. İslam mekteplerinde itikadi ve fıkhi yorumlar, temel dini kaynakların farklı zaman ve coğrafyalarda nasıl anlaşılması gerektiğine dair entelektüel çabalardır. Bu yorumlar dinin kendisi değil, insani anlama biçimleridir. Farklı düşüncelere hoşgörüyle yaklaşılması, toplumsal birliğin muhafazasına katkı sunar.
Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Yorumlar, dinin değişmez temel ilkeleriyle aynı konumdadır. B) Farklı görüşler dinin özünün bozulduğunun açık göstergesidir. C) Mezhepsel farklılıklar toplumsal bölünmeyi zorunlu kılar. D) Toplumsal gelenekler vahyin metinsel otoritesinden üstündür. E) Dini yorumlar insani çabanın ürünü olan esnek anlayışlardır.

Çözümlü Deneme 09

20. Hz. Muhammed, peygamberliği süresince toplumsal meselelerde kararlar alırken çevresindekilerin fikirlerine müracaat etmiş, istişare kültürünü yaygınlaştırmıştır. Kendi görüşünde ısrar etmek yerine ortak aklı harekete geçirmiş ve bireylerin yönetimde sorumluluk hissetmesini sağlamıştır.
Bu parçada Hz. Muhammed'in yönetim anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi vurgulanmaktadır?

A) Ortak akla ve danışmaya dayalı bir liderlik sergilediği B) Toplumsal kararları tek başına almayı ilke edindiği C) Geleneksel otorite biçimlerini aynen koruduğu D) Sadece üst kademedeki idarecilerin fikirlerini önemsediği E) Kararlarında kişisel arzularını öne çıkardığı

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 09

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 09

TYT SOSYAL BİLİMLER — ÇÖZÜMLÜ DENEME 09 CEVAP ANAHTARI