TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 02 — Çalışma Kağıdı

Çözümlü Deneme 02

1. Eski Türk boylarında hakan, toplumu yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığını iddia ederdi. Ancak hakanın aldığı bu yetki, keyfî uygulamalara dayanamazdı. Devlet ve toplum hayatını düzenleyen, yazısız hukuk kurallarından oluşan töre; hükümdar dâhil herkesi bağlardı. Töre kurallarına uymayan bir kağanın meşruiyetini kaybedeceği düşünülürdü.

Bu parçaya göre Eski Türk devlet yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Hükümdarın yetkilerini sınırlandıran bağlayıcı bir hukuk sisteminin var olduğuna B) Gök Tanrı inancının, halkın yönetime katılımını zorunlu kıldığına C) Töre kurallarının yalnızca halk üzerindeki cezai yaptırımları kapsadığına D) Hakanın egemenliğinin kaynağını kurultay kararlarından aldığına E) Yazılı hukuk kurallarının bulunmamasının otorite boşluğuna yol açtığına

Çözümlü Deneme 02

2. Osmanlı Devleti, fethettiği Hristiyan topraklarında halkın din, dil ve geleneklerine dokunmamış; tahrir defterlerine mevcut durumları kaydederek yerel önderlerin denetiminde vergilendirme yapmıştır. İskân politikasıyla Anadolu'dan getirilen Türkmen nüfus bu bölgelere yerleştirilirken, yerli halkın mülkiyet hakları koruma altına alınmıştır.

Bu parçadan Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki hâkimiyet anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Fethedilen bölgelerde kalıcılık sağlamada istimâlet ve adalet anlayışının esas alındığı B) Geleneksel Balkan kültürünü Osmanlı-İslam kültürüyle değiştirmeyi hedeflediği C) Vergi gelirlerini artırmak amacıyla yerel nüfusa zorunlu din değişimi uygulandığı D) Anadolu'dan getirilen nüfusun yönetici elit olarak tayin edildiği E) Tahrir kayıtlarının yalnızca askerî iaşe ihtiyaçlarını planlamak için tutulduğu

Çözümlü Deneme 02

3. I. Dünya Savaşı sonrasında Mondros Mütarekesi'nin uygulanmasıyla Anadolu yer yer işgal edilmiştir. Bu süreçte İstanbul Hükümeti'nin işgallere karşı pasif kalması üzerine Türk halkı, kendi bölgelerini korumak amacıyla Müdafaa-i Hukuk cemiyetlerini kurmuş ve Kuva-yı Milliye birliklerini oluşturmuştur.

Bu duruma göre Kuva-yı Milliye hareketinin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

A) İtilaf Devletleri'nin düzenli ordu birliklerini terhis ettirme talepleri B) TBMM'nin vatanın bütünlüğünü korumak için yayımladığı seferberlik emri C) Merkezî otoritenin işgaller karşısında yetersiz kalması ve vatanı koruyamaması D) Müttefik devletlerden beklenen askerî ve maddi yardımların gecikmesi E) Azınlık cemiyetlerinin doğrudan İstanbul Hükümeti'ni devirmeye çalışması

Çözümlü Deneme 02

4. Tarihçi, geçmişte yaşanmış olayları incelerken günümüz değer yargılarını o döneme uygulamaktan kaçınmalıdır. Örneğin, Orta Çağ Avrupa'sındaki derebeylik düzenini modern demokrasi anlayışıyla değerlendirmek tarihsel olayların özünü kavramayı zorlaştırır.

Bu parçada tarih biliminin aşağıdaki ilkelerinden hangisinin önemi vurgulanmaktadır?

A) Tarihsel süreçlerdeki neden-sonuç ilişkilerini istatistiki verilerle kanıtlama B) Araştırmalarda birinci elden kaynakları ikincil kaynaklara tercih etme C) Olayların meydana geldiği dönemin şartlarını ve zihniyetini dikkate alma D) İncelenen olayın gerçekleştiği coğrafi mekânı haritalar üzerinde gösterme E) Tarihi olayları güncel siyasi gelişmelerin ışığında yeniden yorumlama

Çözümlü Deneme 02

5. İki Dünya Savaşı arasındaki dönemde Avrupa'da totaliter rejimlerin yükselişe geçmesi, uluslararası barışı koruma çabalarını sekteye uğratmıştır. Milletler Cemiyeti'nin büyük devletlerin müdahalelerine engel olamaması, devletleri kendi güvenliklerini sağlamak amacıyla bölgesel ittifaklara yöneltmiştir. Türkiye de bu dönemde Batı ve Doğu sınırlarının güvenliğini pekiştirmek için Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın kurulmasına öncülük etmiştir.

Bu parçadan hareketle Türkiye'nin iki savaş arası dönemdeki dış politikası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Uluslararası tehditlere karşı çok taraflı ve bölgesel barışı destekleyici adımlar attığı B) Milletler Cemiyeti ile ilişkilerini keserek yalnızlaşma politikasını benimsediği C) Sınır güvenliğini korumak adına komşu ülkelerle askerî konfederasyon kurduğu D) Avrupa'daki kamplaşmalarda yayılmacı devletlerin yanında yer almayı tercih ettiği E) Sadece Yakın Doğu coğrafyasındaki siyasi gelişmelerle ilgilendiği

Çözümlü Deneme 02

6. Kalker, kaya tuzu ve jips gibi suda kolay eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda karstik topoğrafya şekilleri oluşur. Bu tür sahalarda yer altı sularının aşındırma ve biriktirme faaliyetleri sonucunda dolin, uvala, polye gibi çukurluklar ile sarkıt, dikit ve mağaralar meydana gelir.
Bu parçadan hareketle karstik şekillerin oluşumundaki temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rüzgârların taşıdığı ince kırıntılı malzemelerin birikmesi B) Akarsuların taşıdığı alüvyonları kıyı alanlarına yığması C) Buzulların yüksek dağlık kütleleri kazıyarak biçimlendirmesi D) Suyun eritebildiği kimyasal tortul kayaçların varlığı E) İç kuvvetlerin etkisiyle oluşan fay hatlarının kırılması

Çözümlü Deneme 02

7. Aşağıdaki tabloda beş farklı ülkeye ait doğum ve ölüm oranları (bin cinsinden) verilmiştir.

Bu veriler dikkate alındığında, doğal nüfus artış oranı en yüksek olan ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

Çözümlü Deneme 02

8. Fosil yakıtların aşırı kullanımı, sanayileşme ve orman alanlarının tahrip edilmesi atmosferdeki sera gazlarının miktarını giderek artırmaktadır. Bu durum küresel ısınmaya ve iklim değişikliklerine neden olmaktadır. İklim değişikliği ise buzulların erimesine, deniz seviyelerinin yükselmesine ve kuraklık gibi aşırı hava olaylarının sıklaşmasına yol açar.
Bu parçadan küresel ısınma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Yalnızca doğal süreçlerin etkisiyle ortaya çıkan bir olgudur. B) Okyanus seviyelerinin düşmesine ve buzul alanlarının genişlemesine sebep olur. C) Ormanlaşma oranının artmasıyla birlikte hız kazanan bir süreçtir. D) Beşerî faaliyetlerin tetiklediği ve zincirleme ekolojik sonuçları olan bir sorundur. E) Dünya üzerindeki tarımsal verimliliği her bölgede düzenli olarak artıran bir etkendir.

Çözümlü Deneme 02

9. 1 / 200.000 ölçekli bir haritada iki kent arasındaki harita uzaklığı 5 cm olarak ölçülmüştür. Bu iki kent arasındaki gerçek uzaklık kaç kilometredir?

A) 1 km B) 2 km C) 5 km D) 8 km E) 10 km

Çözümlü Deneme 02

10. Türkiye'de pamuk üretimi yüksek sıcaklık, gelişme döneminde sulama ve harman döneminde yaz kuraklığı isteyen bir tarım ürünüdür. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında sulama imkânlarının artmasıyla birlikte pamuk ekim alanları ve rekoltesi büyük bir artış göstermiştir.
Bu durum dikkate alındığında Güneydoğu Anadolu'da pamuk üretiminin artmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kış sıcaklıklarının aşırı derecede düşmesi B) Yaz mevsiminde yağış miktarının belirgin şekilde yükselmesi C) Tarımda makine kullanımının tamamen durdurulması D) Toprak yapısının karstik niteliğe dönüşmesi E) Bölgedeki sulanabilir alanların artırılması

Çözümlü Deneme 02

11. Bilim insanı, gözlemlediği olgular arasındaki ilişkileri açıklamak için hipotezler kurar ve bunları deneylerle test eder. Ancak felsefeci, deney laboratuvarına girmez. O, bilimin kullandığı yöntemleri, varsayımları ve kavramları sorgular. Örneğin bir fizikçi zamanı ölçerken, bir felsefeci 'Zaman nedir?' sorusunun peşine düşer. Felsefe, var olanı parçalara bölerek değil, bütüncül bir bakışla ve kavramsal analizle anlamlandırmaya çalışır.
Bu parçaya göre felsefenin bilimden ayrılan temel yönü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Olgusal verileri düzenli biçimde biriktirerek genel yasalara ulaşması B) Refleksif ve bütüncül bir yöntemle kavramsal sorgulama yapması C) Toplumsal sorunlara pratik çözümler üretmesi D) Evrensel geçerliliği olan nesnel sonuçlar sunması E) Gözlem ve deneye dayalı argümanlar geliştirmesi

Çözümlü Deneme 02

12. Zihnimiz doğuştan boş bir levha gibidir. İlk anda üzerinde hiçbir yazı, hiçbir kavram bulunmaz. Yaşam boyunca çevremizle kurduğumuz etkileşimler, duyu organlarımız aracılığıyla bu levha üzerinde izler bırakır. Bir insanın renk, tat ya da sıcaklık fikrine sahip olabilmesi için bunlarla doğrudan temas etmesi gerekir. Deneyimden geçmeyen hiçbir düşünce zihinde kendiliğinden var olamaz.
Bu parçadaki görüş aşağıdakilerden hangisini savunmaktadır?

A) Doğru bilginin kaynağı doğuştan getirilen akıl ilkeleridir. B) Tüm bilgilerin temeli duyu deneyimlerine dayanır. C) Gerçeklik ancak sezgisel kavrayışla bilinebilir. D) Bilgi, aklın kategorial yapısı ile duyu verilerinin birleşimidir. E) Şüphe, kesin bilgiye ulaşmada bir yöntem olarak kullanılmalıdır.

Çözümlü Deneme 02

13. İktidarın toplum üzerindeki gücünü kullanırken meşru bir zemine dayanması gerekir. Meşruiyet, yönetilenlerin yönetenlerin otoritesini kabullenmesi ve yasallığın ötesinde bir rıza göstermesidir. Yönetim, bireylerin temel haklarını koruduğu, adaleti sağladığı ve ortak iyiyi gözettiği sürece bu rızayı korur. Aksi halde toplumsal düzen baskı ve zora dayanmaya başlar ki bu durum uzun ömürlü olamaz.
Bu parçadan hareketle siyaset felsefesi açısından aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Devletin varlığı bireysel özgürlükleri sınırlandıran temel engeldir. B) Toplumsal düzen ancak sert zorlama mekanizmalarıyla korunabilir. C) Yasallık, bir yönetimin meşru sayılması için tek başına yeterlidir. D) Egemenliğin kaynağı her zaman ilahi bir otoriteye dayanmalıdır. E) Siyasi iktidarın kalıcılığı toplumsal rıza ve adalete dayanır.

Çözümlü Deneme 02

14. Bilim tarihi incelendiğinde, bilimsel gelişmenin kesintisiz ve doğrusal bir birikimle ilerlemediği görülür. Belirli dönemlerde bilim topluluğunun ortaklaşa benimsediği bir bakış açısı ve yöntem çerçevesi egemendir. Ancak zamanla bu çerçevenin açıklayamadığı bunalımlar ortaya çıkar. Bunalımlar derinleştikçe eski bakış açısı terk edilir ve yeni bir anlayış hakim olur. Bu süreç bir devrim niteliğindedir.
Bu parçada geçen bilimsel gelişim anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

A) Yanlışlanabilirlik ilkesiyle bilimin sınanması B) Tümevarım yöntemiyle genel doğrulara ulaşılması C) Paradigma değişimleriyle gerçekleşen sıçramalı süreç D) Olguların tarafsız biçimde biriktirilmesi E) Mantıksal analizlerle kuramların doğrulanması

Çözümlü Deneme 02

15. Din felsefesi, inancın temellerini ve tanrı kavramını akılsal bir çerçevede ele alır. Din felsefecisi, dogmatik bir tutumla belirli bir inancı savunmak ya da reddetmek amacını taşımaz. O, 'Tanrı var mıdır?', 'Ruh ölümsüz müdür?' gibi soruları nesnel bir biçimde çözümler. Amacı, inanç konularına ilişkin ileri sürülen argümanların mantıksal tutarlılığını incelemektir.
Bu parçaya göre din felsefesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Bireylerin dini inançlarını güçlendirmeyi hedefler. B) Kutsal metinlerin doğru yorumlanması için kurallar koyar. C) Belirli bir dinin doğruluğunu kanıtlamaya çalışır. D) Dini ibadetlerin toplumsal işlevlerini araştırır. E) Dini kavramları eleştirel ve akılcı bir yöntemle inceler.

Çözümlü Deneme 02

16. Gençlik dönemi, bireyin kimlik arayışında olduğu ve değerler sistemini sorgulayarak benimseme eğilimi gösterdiği bir evredir. Bu süreçte dayatmacı bir yaklaşım yerine ikna edici, tutarlı ve sorgulamaya imkân tanıyan bir yöntem izlenmesi, gençlerin evrensel ve dini değerleri içselleştirmesini kolaylaştırır.
Bu parçaya göre gençlere değer aktarımında aşağıdakilerden hangisi benimsenmelidir?

A) Aşırı otoriter ve sorgulamaya kapalı rehberlik anlayışı B) Eleştirel düşünceye fırsat veren, tutarlı bir üslup C) Geleneksel kalıpların aynen muhafaza edilmesi zorunluluğu D) Sadece bireysel tecrübelere dayanan serbest tutum E) Toplumsal kabullerden bağımsız, sınır tanımayan bir yaklaşım

Çözümlü Deneme 02

17. İslam tarihindeki farklı düşünce mektepleri ve yorumlar, dinin temel kaynaklarını anlama arzusu ile coğrafi, kültürel ve siyasal şartların etkileşimi sonucu ortaya çıkmıştır. Bu yorumlar dinin kendisi değil, dinin yetkin âlimler tarafından yapılan anlama ve uygulama biçimleridir.
Bu parçadan hareketle İslam düşüncesindeki yorumlar hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Dinin değişmez ve mutlak ilke kümesini oluşturdukları B) İnsani bir anlama çabası ve şartların ürünü oldukları C) Toplumsal birlikteliği zorunlu olarak zayıflattıkları D) Zamanla temel dini metinlerin yerine geçtikleri E) Farklı kültürleri tamamen reddederek geliştiklerini

Çözümlü Deneme 02

18. Çeşitli dünya dinleri incelendiğinde; doğruluk, yoksullara yardım etme, cana kıymama ve adaletli olma gibi prensiplerin hemen hemen hepsinde ortak ahlaki erdemler olarak yer aldığı görülür. Bu durum, insanlığın ortak bir vicdan ve ahlak paydasında buluşabildiğini kanıtlar niteliktedir.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Dünya dinleri inanç esasları bakımından tamamen aynıdır. B) Ahlaki değerler toplumlara göre zıt nitelik taşır. C) Kültürel farklılıklar evrensel ilkelerin oluşumunu engeller. D) Farklı inanç sistemleri benzer ahlaki zeminleri paylaşabilir. E) Dinler arasındaki etkileşim dini inançları zayıflatır.

Çözümlü Deneme 02

19. İslam ahlakında 'emanet' kavramı sadece maddi nesneleri korumakla sınırlı değildir. Kişinin doğayı koruması, sahip olduğu yetenekleri insanlık yararına kullanması ve üstlendiği kamu görevlerini sorumluluk bilinciyle yürütmesi de emanet kavramı kapsamında değerlendirilir.
Bu parçaya göre emanet bilincine sahip bir bireyden aşağıdakilerden hangisi beklenmelidir?

A) Görevinin getirdiği yetkileri kişisel çıkarı doğrultusunda genişletmesi B) Doğal kaynakları gelecek nesilleri düşünmeden tüketmesi C) Toplumsal sorumlulukları kişisel rahatlığının gerisinde tutması D) Üstlendiği işi ve sahip olduğu imkânları bir sorumluluk sayması E) Emanet kavramını yalnızca hukuki sözleşmelerle sınırlaması

Çözümlü Deneme 02

20. Tarih boyunca İslam medeniyetinde aklın kullanılması ve bilgiye ulaşılması teşvik edilmiştir. Vahyî ilkelere ters düşmeyen her türlü faydalı bilgi ve bilimsel birikim, kaynağına bakılmaksızın kabul görmüştür. Bu yaklaşım, ilmin insanlığın ortak malı olduğu düşüncesine dayanır.
Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Bilgi üretimi yalnızca belirli bir coğrafya ile sınırlandırılmıştır. B) İlim anlayışı, farklı kültürlerden faydalanmaya kapalı tutulmuştur. C) Evrensel bilim birikimi, inançla uyumlu olduğu sürece benimsenmiştir. D) Akli bilimler nakli bilimlerden üstün görülmüştür. E) Bilimsel araştırmalar dini kuralları geçersiz kılmak için yapılmıştır.

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 02

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 02

TYT SOSYAL BİLİMLER — ÇÖZÜMLÜ DENEME 02 CEVAP ANAHTARI